Giấc điệp Trang Chu (1)
Bản nhạc du dương khúc bổng trầm
Hữu duyên Cầm Sắt nốt vang ngân
Giữa dòng luân chuyển xoay tròn kiếp
Trong cuộc trần hòan đảo trọn năm
Bướm dạo mây phong bay lả tả
Chu du nước chảy cuộn âm thầm
Trải vòng dâu bể đâu hư thực ?
”Giấc điệp Trang Chu” mộng với tầm****
(1) Lý giải về "Giấc điệp Trang Chu":
Hầu hết chúng ta, ai chắc cũng có dịp nghe câu chuyện hay đọc bài
thơ ngụ ngôn "Giấc mơ hóa bướm" của Trang Tử, một nhà hiền triết
Trung Hoa, sinh khoảng 369 năm trước Công nguyên. Nam hoa Kinh,
một kiệt tác của Trang Tử, tác phẩm này đã đặt Trang Tử vào ngôi
vị đệ nhất tài tử trong văn học sử của Trung Hoa. Bước vào Nam Hoa
Kinh là chúng ta sẽ nghe Trang Tử nói về mộng. Như cánh bướm, chim
bằng, cái bóng, ốc sên... Dưới đây là bài thơ ngụ ngôn "Hồ Điệp Mộng"
lừng danh của ông.
Tích giả, Trang Chu mộng vi hồ điệp,
Hủ hủ nhiên hồ điệp dã.
Tự dụ thích chí dư!
Bất tri Chu dã.
Nga nhiên giác, tắc cừ cừ nhiên Chu dã.
Bất tri Chu chi mộng vi hồ điệp dư?
Hồ điệp chi mộng vi Chu dư?
Chu dữ hồ điệp tắc tất hữu phân hĩ.
Thử chi vị vật hóa.
[Trang Tử, Tề Vật Luận]
Xin tạm dịch:
Có một lần Trang Chu mơ hoá bướm
Lượn bay như cánh bướm
Rất là thích thú!
Chẳng biết bướm là Chu
Chợt tỉnh dậy thấy Chu lại là Chu
Không biết trong mơ Chu biến thành bướm?
Hay trong mơ bướm biến thành Chu?
Nhưng giữa Chu và bướm phải có sự khác biệt.
Đây gọi là sự chuyển hóa giữa vạn vật
Đọc kỹ bài thơ ngụ ngôn "Hồ điệp mộng" của Trang Tử thì sẽ thấy
có đến hai giấc mộng trong đó: "Trang Chu - Hồ Điệp - Trang Chu"
và "Hồ Điệp - Trang Chu - Hồ Điệp". Trang Tử khi tỉnh mộng vẫn
không biết là trong mơ Chu hoá bướm hay bướm hóa Chu. Như một
cánh bướm bay lượn giữa mơ và thực, Trang Tử tự cười ông, một nụ
cười thâm thúy của thánh nhân. Nếu đem chuyện chiêm bao hóa
bướm ra luận bàn thì ý nghĩa có lẽ tùy theo người đọc và đa diện...
Nhưng có lẽ mọi ngươì đều đồng ý là vấn đề hư thực đã được Trang
Tử diễn tả một cách tài tình, thi vị và tuyệt hảo. Nếu bảo là "mộng"
thì cảnh nào không phải là mộng? Và nếu bảo là "thực" thì cảnh nào
không phải là thực? Nhiều người đã nói chương Tề Vật Luận tinh
thâm và diệu kỳ nhất trong Nam Hoa Kinh và có lẽ kỳ diệu nhất của
chương là đoạn: Trang Chu mộng Hồ Điệp hay Hồ Điệp mộng
Trang Chu?
