Trường khúc Về Nga Sơn
Tặng Cha và Em tôi!
I.
Về quê cha
Nga Sơn đất ấm
Nghe giọng người xưa vẳng phía sông Sung.
Nghe kể:
ông lái đò,bà bán rau,chợ hôm ngày đi hai buổi
Bóng người xấp đổ
mặt đường cong
dài theo trí nhớ cha
đứa trẻ ham chơi lỡ giờ lên chợ,
Sách vở
gửi bạn về
kĩu kịt trên vai
nặng gánh đường xa…
Tháng tư khô
bàn chân
cát bỏng,
Cổng chợ Hoàng xác đói bốn năm (1)
hơi lạnh tiền nhân còn vương nếp rạ,
Nén nhang thơm tháng bảy
đốt vội dọc đường
an ủi linh hồn người chết…
Pháp vào
bắn cháy mái nhà tranh,
Ông đi
sông Mã gọi ,
Bà đứng nơi cửa liếp tiễn chồng
váy đụp tanh mùi bùn
sợ
người không trở lại
bàn tay
nắm lấy bàn tay.
II.
Dưa hấu tháng năm hỏi thăm tháng sáu,
Chuyện An Tiêm (2)
bà kể trong mưa,
Hạt dưa đen,hạt dưa trắng,
thiếu nắng
hạt dưa vàng,
À ơi câu hát
”Con ơi con ngủ cho ngoan
Cha đi đánh giặc mười phương chưa về.”
Thuyền ra cửa Lạch Trường giặc bắt
ông nhảy xuống sông
trốn về,
giời Bạch Câu thẫm xuống mưa Ngâu,
Hôm mai gà gáy canh hai
lại đi,
đàn con năm đứa
ú ớ ngủ mê.
Dưa hấu mất mùa
nghe đồn
Mai An Tiêm khóc trên núi Thúy
Hòn Vọng Phu ngảnh mặt vô nam,(2)
Cha mười tám tuổi đầu bồng súng
sách vở xếp sang bên
Trong ba lô
dăm ba bài thơ chép dở,
vài tấm hình chụp vội.
Chiều chiều Mẹ đứng khóc trông con
Bên sông
đoàn quân cứ đi dài theo bóng tối
Hỡi người đi đâu?về đâu?
Cha hát:
”Đời chúng ta,đâu có giặc là ta cứ đi!”
Sử lịch còn nguyên buổi Lý Trần
Hội Diên Hồng
vang câu Sát Thát
Đánh!Đánh!
bô lão đồng thanh.
Cầu Hàm Rồng
hai mốt ngày đêm đỏ lửa
Sông Mã thành huyền thoại (3)
Nòng pháo hai mốt ly
bảo vệ câu hò
“Dô ta dô tà
Ai có về là về Thanh Hóa”
hướng thẳng lên trời
nghiệt ngã
mái đầu xanh.
(Tranh Nguyễn Quốc Dũng)
III. Tháng hai
Em má hồng phúng phính
môi cười
gió tháng hai thổi nhạt đường cong
Mưa bụi giăng giăng,
trời đất thẳng hàng
em vén tóc
mùa xuân chớm sang.
Em bảo “đánh đu !”
thì đánh
nào nhún chân,
tay nắm chắc,
Rướn người lên,gió đè nếp áo,mắt ngước trời xanh
Hội xuân vấn vít
tay đưa thấm thoắt
sao biết được ai đưa em về?
Tàn cuộc vui
mùa xuân ai người nhổ cọc?
ai khóc lúc trời mưa?
Chùa Tiên không mở hội.(5)
Bia đá chùa Tiên không ai đọc nổi
Hoa cửa phật bị người ta hái mất
Tặng em vô tội.
Em bảo:
Xin đừng gọi tên em, mẹ em không cho.
Xin đừng nói lời yêu, mẹ em không cho…
IV. Tháng ba
Về quê Cha
Nga Sơn đất ấm
Ráng chiều nhuộm đỏ bến sông
Con thuyền nằm yên nghe sóng
Tháng ba
Rét tháng ba,bà già chết cóng
Hoa gạo rơi xác đỏ vương đầy ,
Ngõ vắng
đàn trẻ thơ
đợi mẹ về cho bánh cho quà
đâu chẳng thấy…
Chuồn chuồn kim không mang chỉ
dệt sao nổi nắng vàng?
Cánh xoan tím rụng sau hè
tái tê chổi quét,
buồn sân ráng đỏ chiều hôm, lạnh lùng chân đi không nghỉ.
Tháng ba khoác áo bông
nằm co ro đêm lạnh,
Những thiếu nữ
Trêu nhau
Mai được lấy chồng
cười rúc rích.
Bên song nắng tắt vãn chiều hôm.
Chờ ai đâu
Chỉ thấy
hoa xoan giờ phơi phới
bay trên cầu nước xuôi.
V. Tháng tư
Mùa lúa xanh xanh cánh đồng con gái
Tiếng chuông làng bay qua lũy tre
nâng cánh cò
nghiêng nghiêng
phân vân
không thấy bến.
Em tóc dài bẽn lẽn
ngón tay dài miên man
Em trở về một buổi
chiều mưa bước nhẹ đường trơn
mái nhà rêu thiêm thiếp ngủ chờ ai?
Giếng trong còn đợi
tóc xõa vai
giờ đã
ngang lưng
ngang eo con gái…
Tìm chi?
Hoa mùa cũ đã không còn em ạ!
Thẩn thơ đi tìm
chỉ thấy hôm nay
gió bay đầy nội
Em là tóc rối,
Anh quen em rất vội,
không đủ nhìn một phút ,
một giây.
Từ Thức không thiết nói (4)
Nàng tiên khoác áo mây
Phố thị chiều xuân một lần lỗi hẹn.
Chuông làng bay qua lũy tre
cánh cò vẫn nghiêng không thấy bến
Nằm yên nơi giếng
Sợi tóc em.
Ngày nao gặp lại
Người đã hai con
nửa muốn gợi lại
nửa muốn quên đi.
(Tranh Nguyễn Quốc Dũng)
Nhịp cuối.
Trên bước đường con về nơi xứ sở
Lần giở cội nguồn hai tiếng: quê hương
Ước mùi rạ hương còn vây nếp ngõ
ước lũ em thơ còn chưa quên đánh đáo, đánh khăng
ước mùa thu còn lên đồng tìm cỏ gà, cỏ mật
ước mùa hạ còn xuống sông nơm cá, nơm tôm
ước mùa xuân còn theo em lên chùa trẩy hội
sau những mùa đông giá lạnh xứ người…
Con về
Nửa đêm nằm nghe
mùi chiếu mới Nga Sơn
mùi đất
mùi bùn
mùi tanh của biển…
Chợt thấy bốn mùa xanh mầu kỷ niệm
Kỷ niệm đầu tiên
nghe khóc
nghe cười.
Những địa danh lịch sử, sự tích, truyền thuyết được nhắc đến:
(1)Năm 1945 khi nạn đói xảy ra, chợ Hoàng nay thuộc xã Nga Văn-NS thành mồ chôn người chết.
(2)Mai An Tiêm bị đày ra đảo, tìm thấy giống dưa hấu ở đây.Nơi Mai An Tiêm bị đày ra thuộc đất Nga Sơn bây giờ.
Núi Vọng Phu: tương truyền người vợ bồng con ra ngóng chồng hóa đá ở đấy.Vốn thuộc Thanh Hóa.Do khai thác đá nay đã sập.Hòn Vọng Phu mà mọi người thường biết đến nay chỉ còn trong truyền thuyết.
(3) Ngày 3 tháng 4 năm 1965: Chiến thắng Hàm Rồng-Thanh Hóa: trong 2 ngày , 47 máy bay Mỹ bị bắn rơi ở đây.
(4)(5)Truyền thuyết Từ Thức gặp tiên.Cô gái lỡ tay làm gãy một đóa hoa cửa Phật, Từ Thức đã chuộc thân cho nàng.
Động Từ Thức: nay Thuộc Nga thiện -NS
Chùa Tiên: nay thuộc Nga An-NS.
