“BẢN LÃNH” …………..của …cây xương rồng
Bài thứ 2, viết về Thuật Tư Tưỡng.
Giữa trần thế mênh mông bao la có biết bao nhiêu là kỳ hoa dị thảo. Người ta thường cho rằng:
- đẹp kiều diễm tựa như đoá hồng,
- mong manh như một cành lan,
- rạng ngời như đoá cúc,
- diễm lệ xa hoa như quỳnh …và biết còn bao nhiêu cách so sánh ví von khác về hoa và cây cỏ.
Để nói lên cái đẹp cái quyến rủ, cái tình tứ, cái hương thơm ngọt ngào và cái bí mật trong thế giới huyền bí bên cạnh của con người. Nhưng không ai dám mang ngợi ca hình ảnh xum xê, tua tủa gai sắt, độc hại, nguy hiểm và có phần rất ư là kinh hải …của cây Xương Rồng.
Xương rồng, tên khoa học là: Cactaceae, hay Cactus theo tiếng Anh. Bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ Kaktos. Kaktos dùng để chỉ loại cây kế, loại có gai. Bất chấp tranh cải về về nguồn gốc xương rồng. Tiếng Hy Lạp có chổ đứng vững vàng trong từ vựng tiếng Latin. Một loại ngôn ngữ có ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành tiếng Anh. Và từ “Cactus” được sử dụng từ đó.
Thât ra, ai đã từng trồng cây xương rồng và nếm mùi đau nhức bị gai nhọn đâm trúng vào tay, cương mủ và sốt tê tái người đến mấy ngày mới thấy cái thú vị từ loại cây độc…rất ư là dể thương này.
Vài nét đặc trưng về cây cây xương rồng cũng không có gì xa lạ với chúng ta, những người đến từ vùng đất nhiệt đới thì ai cũng biết ít nhiều về xương rồng. Ở Việt Nam, xương rồng (loại lá bẹ) còn có thể thay mồng tơi nấu canh giãi nhiệt, mủ xương rồng có thể chửa lành vết thương bỏng rát hay sâu răng, đau níu lợi. Có người xay nhuyễn lá xương rồng làm thuốc chửa táo bón hay cầm máu. Nói chung, xương rồng với người dân Việt Nam là bạn trong cảnh nghèo khó kiểu Cây Nhà Lá Vườn.
Tuy nhiên đối với những người yêu hoa, xương rồng lại có nét đặc trưng tiêu biểu khác mà làm vô số những tâm hồn say mê, ngày đêm tìm phương pháp thống trị một loại ĐÔC DƯỢC có nhất nhì trong các thực dược mang giống có gai như xương rồng.
Theo danh pháp khoa học, xương rồng là loại bọng nước, lá mầm và có hoa ngay trên thân. Theo tổ chức Quốc Tế nghiên cứu về thực vật cây bọng (mọng) nước—Xương Rồng. Họ hàng nhà Xương Rồng được chia thành 4 họ.
- Họ Pereskioideae
- Họ Opuntiodeae
- Họ Maihuenioidea
- Họ Cactoideae (Cactaceae) --Họ xương rồng này phần lớn được yêu chuộng vì hoa và thân cây được nghiên cứu trong các vườn thực vật nhiều nhất.
Họ Cactaceae có 24 đến 220 chi, tuỳ theo nguồn. Chỉ có 90 chi là phổ biến nhất. Trong đó có từ 1500 đến 1800 loại.
Loại xương rồng được biết nhiều nhất đến từ Châu Mỹ--trong những vùng sa mạc. Loại này phổ biến, rễ bám sâu, có thân cao, có gai và có hoa. Hạt xương rồng loại này dài khoản 0.4 tới 12mm. Xương rồng có hoa và có gai sống trung bình khoản 25 tới 300 năm. Loại xương rồng mang tên Saguaro (Cammegiea Gigantea) cao khoản 15-17m. Loại xương rồng mang tên Echinopsis Spachiana có đường kính của 1 đài hoa lớn khoản 5-30cm. Hoa có nhiều màu sắc rực rở, lộng lẫy. Nhuỵ hoa này có thể lên tới hơn 100 đài nhuỵ phấn. Có một số biểu sinh sống ở trên những nhành cây trong vùng nhiệt đới. Những loại đó mọc trên những thân cây cổ thụ, những hóc cây hay những nhành chụm ba thân cây. Nhờ hút tỉa phần ẩm từ cây lớn mà xương rồng hình thành và sinh sống như 1 loại cây chùm gởi. Loại xương rồng này là loại dây, ít hay không có hoa và không có gai.
Duy chỉ có loại xương rồng Rhipsalis baccifera (nhìn sơ tựa như 1 chậu hoa dại treo trước hiên nhà). Loại này sinh trưởng từ vùng nhiệt đới, chủ yếu là Châu Phi. Có thể là do chim trời mang theo dưới dạng hạt ăn không tiêu hoá hay cũng có thể do hạt bụi trên áo quần dân di cư di dân mang vào Châu Mỹ. Và còn nhiều loại xương rồng khác do môi trừơng thích hợp và do sự đam mê thích thú của con người mang theo hay tỉa-ghép từ các giống khác nhau hình thành, sinh trưởng và tồn tại.
Hầu như người chơi xương rồng kiểng trong nhà không được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc sau khi mua, và cũng một phần do mất đi tính thiên nhiên dẫn tới tuổi thọ xương rồng không cao.
Nói về thân xương rồng, xương rồng không thuộc về dạng Mộc bởi vì thân chứa rất nhiều nước. Đời sống cây xương rồng một loại thực vật nhưng lại mang tính cánh hổn hợp cả 2 mộc và dược. Xương rồng là loại cây sa mạc chịu ảnh hưởng thời tiết khắc nghiệt nhất. Sức nóng và độ lạnh xương rồng có thể chịu được với 1 con số không thể nào 1 động vật hay thực vật nào có thể chịu nỗi. Ở nhiều quốc gia, đặc biệt là Úc, lượng nước sử dụng rất thiếu thốn, nên loài thực vật chịu-hạn như xương rồng chiếm ưu thế. Sự hạn hán quanh năm trong vùng đất khô cằn sỏi đá khi thời tiết lên quá cao hay xuống quá thấp. Nhưng rễ cây xương rồng cao to là rể cộc, và có cả loại rễ bàng, bởi thế, vì thời thời tiết và môi trường sinh sống đã giúp cho cây xương rồng phát huy tính cách cá biệt, biết hút tuỷ nhựa sống từ rể lên thân, rể bàng lang rộng, tua tủa bên ngoài và có khi nó có tỉ lệ đến ~1/100. Có nghĩa là chiều cao của thân cây xương rồng 1 inch, rể nó sẻ lang ra 100 inches tính từ chu vi rộng xung quanh nó. Vì thế, dù cho khô cằn nắng cháy, xương rồng không thể chết, và dù cho thời tiết nóng hay lạnh, nó vẫn hiên ngang vươn vai đứng thẳng, tua tủa những gai nhọn như thách thức các sinh linh xung quanh. Đó là cái điễm vững chắc kết tinh để tạo dựng một thế đứng vừng vàng, cũng như quy mô hình thành cuộc sống bám trụ, trong sự khôn ngoan tinh tế mà trời đất đã yêu thương trao tặng cho cây xương rồng. Nói văn hoa hơn là cây xương rồng biết tạo dựng vị trí đời mình từ nền tảng vững vàng, chắc chắn cắm sâu trong lòng đất để trụ thế đứng, để sẳn sàng đối phó với đời sống thời tiết khắc nghiệt trong đời mình.
Nhìn từ dưới lên cao, từ cách chi phối nước từ rễ lên thân cây, từ cấu tạo lớp bọc gai bên ngoài, đó là cách phối hợp giúp cây xương rồng có tuổi thọ cao nhất hơn bất cứ 1 loại cây nào có trong thế giới này. Nếu có thể tính theo công thức khoa học từ chất tiết xương rồng, người ta tính tuổi thọ xương rồng sa mạc từng trăm năm cho tới 1 số thống kê kỷ lục tuổi thọ mà không có thể nghỉ tới. Có loại xương rồng sống tới ngàn năm. (khiếp chưa?)
Theo thể thông thường, cây cối có nguy cơ bại tử từ nhành đưa tới gốc, từ ngọn đọt đưa tới rễ. Khi thấy các nhành cây vàng úa, người chăm cây nhanh chống cắt bỏ những nhánh hư để kịp thời ngăn chận những tế bào hư hại xâm nhập vào thân chính của cây. Đó là cách hữu hiệu nhanh nhất để cứu lấy cây cối. Nhưng chỉ riêng xương rồng là ngược lại. Bao lâu rễ còn bám trụ, những bàng rễ tua tủa vòng đai của xương rồng vẫn còn hội tụ đễ cung cấp nhiên liệu cho cây, bấy lâu xương rồng vẩn hiên ngang năm này qua năm khác mà không một chút nào nao núng. Xương rồng tự chửa lấy những nhánh hư, cành gãy, những sâu hại hay thương tích từng nhánh của chính nó. Nhưng khi rễ bị nguy hại, bị ngập nước, bị úng hay bị 1 một chất độc nào đó xâm nhập, chỉ trong vòng một hai ngày, cho dù 1 cây xương rồng chắc cứng đến cở nào cũng xụp đỗ và bị tiêu huỷ…nhanh hơn chúng ta tưởng. Không thể cứu.
Nói về hoa. Không ai mà không thí thà khi nhìn 1 cây xương rồng có hoa !!!
Bạn đã nhìn thấy hoa Quỳnh chưa? Bạn đã thưởng thức hoa phong lan chưa? Giữa Quỳnh, Lan và xương rồng có sự liên hệ khó giãi thích. (Thăng Long là giống ghép từ Quỳnh loại có trái). Quỳnh, danh pháp khoa học: Epiphyllum, là một chi thực vật gồm khoảng 19 loài thuộc họ Xương rồng (Cactaceae). Quỳnh, thân là dòng giống xương rồng, không có gai, thân nước, nhưng tuổi thọ của hoa Quỳnh không bằng xương rồng, ngược lại, Lan là giống hương hoa nhưng cánh hoa Quỳnh lại có tuổi thọ tương đương với cánh hoa xương rồng. Họ Lan danh pháp khoa học: Orchidaceae là một họ thực vật có hoa, thuộc bộ Măng Tây (Asparagales) môi trường sống sa mạc và sông băng, tìm thấy trong khu vực nhiệt đới. Theo Vườn thực vật hoàng gia Kew liệt kê 880 chi và gần 22.000 loài được chấp nhận, nhưng số lượng chính xác vẫn không rõ. Do các tranh chấp phân loại học như là:
Một nghiên cứu đăng trong tạp chí Nature đã chỉ ra rằng nguồn gốc họ Lan có xuất phát điểm lâu đời hơn so với dự tính ban đầu, có lẽ khoảng 76-84 triệu năm trước cùng thời điểm với xương rồng và khủng long. Một con ong của loài ong không ngòi tuyệt chủng, với danh pháp Proplebeia dominicana, được tìm thấy bị mắc trong hổ phách thế Miocen khoảng 15-20 triệu năm trước. Con ong này mang phấn hoa của một loài lan trước đây không rõ, Meliorchis caribea, trên các cánh của nó. Đây là chứng cứ đầu tiên về lan hóa thạch cho tới nay.
Điều này chỉ ra rằng họ Lan có thể có nguồn gốc cổ đại sống chung với họ hàng xương rồng. Nó cũng chỉ ra rằng vào thời gian đó côn trùng là các sinh vật thụ phấn tích cực cho các loài lan và xương rồng cùng các loại cây khác trong sa mạc để hình thành những loại cây ghép khác trở thành ý tưởng lớn cho các nghiên cứu sau này của các nhà thực vật học dựa trên sự phân tích, sử dụng phương pháp đồng hồ phân tử, người ta có thể xác định niên đại cũng như nguồn gốc của các nhánh chính trong họ Lan và họ xương rồng như nói trên.
Nói chung cả ba loại hoa: Quỳnh, Lan, và xương rồng có màu sắc của hoa, tuổi thọ, cấu tạo cánh hoa và hương thơm gần như giống nhau.
Xương rồng có rất nhiều loại, cũng như các giống cây khác. Giòng tộc nhà xương rồng có chung quy 1 điễm là: Không thích đất ẩm ướt, thích nắng, chịu nóng và có thể chấp nhận sống với nhiệt độ lạnh trong 1 khoãng thời gian.
Không thích đất ẩm ướt không có nghĩa là không chịu được mưa !!!
Vì vùng đất thích hợp nhất với xương rồng là sa mạc và đá. Đất cát sa mạc không phải là đất thịt, đó là cách duy trì cũng như phát triễn thích hợp nhất cho xương rồng, vì đất cát không giử và ngấm nước…nhưng chỉ có hưỡng hơi nước làm xoa dịu sự nóng bức còn lại trong sa mạc sau 1 ngày oi ả.
Bấy nhiêu đó cũng làm cho bao nhiêu người suy nghĩ để tìm cách nuôi trồng xương rồng ở nhà được xanh tươi như thiên nhiên.
Bởi vì: muốn cây xương rồng phát huy hết tính cách thiên nhiên của nó, nó phải có 2 ranh giới tách biệt ngày và đêm, nhiệt độ giữa ngày và đêm chênh lệch cở 40-70F. Thí dụ buổi ngày 110, 120F thì buổi đêm cở khoãng 40, 50F . Ngày nóng và đêm lạnh. Chỉ cần thêm vài giọt mưa là hội đủ điều kiện để kết tinh 1 thân cây có tuổi thọ ngàn năm mà chỉ có Thượng Đế mới làm được.
Tuy thân cây xù xì xấu xí với những hàng gai tua tủa không ai dám đến gần hay chiêm ngưỡng. Nhưng nếu nhìn kỹ 1 cánh hoa xương rồng, bạn sẻ có thiện cãm ngay!!! Hoa xương rồng rất NỮ TÍNH, mong manh, uyễn chuyễn, thơm và cấu trúc cánh hoa rất cầu kỳ, sắc sảo.
Nói về xương rồng, ta nói hoài không hết, vì chính xương rồng và đời sống của nó nói lên rất nhiều điều bí ẫn mà mấy khi con người chúng ta suy nghĩ đến, nhưng lại ngày đêm đi tìm để được có 1 đời sống vững vàn như xương rồng.
Ấy thế, xem 1 cánh hoa xương rồng người ta liên tưỡng ngay đến tính cách và bản lãnh của con người sống với những dạng dày gian nan:
- Làm thế nào để luôn giử vững niềm tin, bất chấp những hậu hoạ do thiên thiên, cuộc đời và những điều sai quấy xẫy ra xung quanh mỗi ngày?
- Làm thế nào để giúp mình tự có một cái bọc gai bao phủ chính mình trước mọi hiễm nguy cuộc sống?
- Làm thế nào để vun xới và phát huy nền tảng nội tâm như lớp rể dày, cắm sâu dưới lòng đất để cũng cố đời sống của mình trước mọi thử thách ?
- Làm thế nào để ta không cần thiết phải phụ thuộc và yếu tố phụ thời tiết và mưa nắng tựa những lời khen chê xung quanh ?
- Cho dù bên ngoài xương xẩu xấu xí nhưng vẫn trổ nhưng cánh hoa tình yêu thơm đượm mà có khi kiêu kỳ hơn cả những đoá hoa khác ?
- Làm thế nào để tự chửa lành mọi vết thuơng đau khổ của chính mình
- Dù không phân bón, không cần những lời khen tặng nhưng vẫn hiên ngang trổ sinh hoa cành?
- Làm thế nào để dung hoà, xử lý và hấp thụ những biến chuyến tuần hoàn như một phần đời sống cũa chính mình cho dù những lời nói có nóng đến 140F hay những vô tình của người thân yêu mang đến những cãm giác lạnh lẻo như độ âm…mà không ảnh hưỡng đến đời sống mình?
- Dù không thích đất ẩm ướt nhưng thân thể luôn luôn đầy đủ nhựa sống bằng cách tự tìm nguồn cung cấp với hàng trăm nhánh rể khôn ngoan bám trụ, phân tán ra xung quanh, để giúp chính mình độc lập, sâu sắc, sống còn và tự vệ ?
- Làm thế nào để người xung quanh không sợ hải vì những gai nhọn bên ngoài của mình. Mà hãy xem nó như một biễu hiện riêng cá thể ?
- Làm thế nào để sống vui sống khoẻ sống hạnh phúc cho dù sa mạc cuộc đời có nóng cháy, oi ả
- Và làm thế nào để gởi một thông điệp ngắn đến những người xung quanh về ích lợi của mình? Tuy bên ngoài xâu xí, không ai ưa, nhưng rất hửu dụng trong đời sống như một loại thuốc quý hiếm, làm thoa dịu những đau đớn của nguời xung quanh?
