Thi phẩm 'Ngậm Ngùi'

Tôi nhìn tập thơ của anh Hạ Ái Khanh (HAK) để trên bàn với tựa đề hai chữ "Ngậm Ngùi" mà lòng đã khơi một nỗi bâng khuâng. Hình bià vẽ một bức tranh như lập thể đủ màu sắc khá sặc sỡ, nhưng nó ngầm chứa một gía trị rât nghệ thuật mà tôi ngỡ tranh Pablo Picasso vẽ thoáng một người đàn ông với nét u hoài trong màu xanh lá cây như bị giam hãm của chốn tù đầy nơi rừng sâu mà phần trên của bìa là một nền trời tím cả chiều hoang biền biệt. Tôi lật sang trang cuối bià sau là bức hình chụp tác giả trông rất bảnh trai trong chiếc blue jean jacket phong trần, bạc màu thời gian và bên dưới là bản tóm tắt sơ lược tiểu sử. Tác giả là một cựu sĩ quan QLVNCH, ngành Chiến tranh Chính trị, anh sang Mỹ theo diện HO. Quê quán anh tại tỉnh Quảng Bình, sau hiệp định Geneve chia đôi đất nước năm 1954, gia đình anh xuôi nam và định cư tại Huế, anh theo học bậc tiểu học tại Huế và trung học tại Đà Nẵng, lên đại học lại về học đại học Luật khoa Huế. Khi sang Mỹ anh viết cho nhiều báo chí, phần lớn báo xuất bản tại nam Cali. Có lúc anh viết cho tờ Viễn Xứ của nhà văn Phong Vũ, nơi đó tôi được dịp tiếp xúc và quen biết với anh. Quyển thi tập này dầy khoảng 120 trang. Giở vào trang mục lục phía sau thì sách được chia làm hai phần, phần một từ trang 9 đến trang 54, nói về "Nơi đất khách", tức bước đường ly hương của tác giả, phần hai từ trang 57 đến 103, nói về giai đoạn "Trong ngục tù".

Phần một được nhập đề ngay vào bài thơ bi ai, nói về nỗi buồn ly hương, sầu vong quốc. Mang tâm trạng người quân nhân u hoài về việc nước, tác gia trải sầu lên trang giấy, hồn xuân chỉ là nỗi thấp thỏm về cố quốc, lòng bùi ngùi nhớ đến quê xưa:

"Xuân đến thân tàn còn phiêu bạt
Giang hồ biền biệt ở quê người
Nghìn năm nhớ mãi sầu vong quốc
Thất thế sa cơ những ngậm ngùi"

Tôi hiểu nỗi ngậm ngùi, đắng cay hay tâm trạng thao thức không giữ được quê hương, nỗi căm hận của anh Hạ Ái Khanh đối với kẻ thù Cộng sản VN:

"Quê cha đất tổ xa vời vợi
Canh cánh bên lòng nợ núi sông
Từng đêm thao thức nghe quằn quại
Thân tàn ma dại uất ức lòng"

Tôi đọc tiếp bài "Nghẹn ngào" mà anh như nấc nghẹn tiếng lòng khi tự thán cho nỗi lầm than của người dân lành tại quê hương:

"Non nước nghìn năm sầu vạn cổ
Rừng vàng biển bạc nát tan tành
Sông núi trơ gan cùng cây cỏ
Điêu linh thống khổ vạn dân lành"

Xuân ly hương chỉ để HAK chắt chiu nỗi sầu viễn xứ, nào ta hãy nghe dòng thơ "Xuân Sầu":

"Giờ đây hưởng được xuân này
Hương tình đã hết men say đã tàn!
Rượu nồng cạn chén bẽ bàng,
Đâu đây pháo nổ, miên man xuân sầu"

Xuân về, Tết đến, tác giả làm bài "Đón Giao Thừa" trong hồn buồn vời vợi:

"Đón giao thừa mà sao mà buồn vời vợi
Quê hương ơi, đã xa cách nghìn trùng
Bánh tét, bánh chưng, pháo hồng đỏ thắm
Giờ xa rồi xa mãi ngàn năm"

Như bao thi sĩ lãng mạn khác, HAK đã lãng mạn trong nhiều vần thơ tôi đã đọc và sau đây là bàin "Mơ Em Về":

"Anh ước chi mùa xuân về trở lại
Để gió chiều hôn mãi suối tóc em
Để lòng anh vương vấn nắng bên thềm
Cho tươi đẹp mối tình đầy hoang dại"

Có lẽ bài thơ làm cho tôi xúc động là khi HAK nói lời tri ân người hiền thê Hoàng Kim Cúc, người đã chia ngọt xẻ bùi, đi bên cạnh đời anh, tôi xem bài "Thương Em":

"Thương em
ngày ấy năm nào
Thân cò lặn lội tìm vào
rừng sâu
Nuôi chồng
"cải tạo", âu sầu
Đầm đià giọt lệ, úa màu
thời gian
Nắng mưa
những mấy thu tàn
Bao nhiêu lá rụng triền miên
ngậm ngùi
Đắng cay
nghẹn nuốt trọn đời
Từng thu nức nở một trời
đau thương
Nghìn đêm
lạc lõng cô đơn
Bơ vơ buồn tủi, hoàng hôn
cuộc đời"

Trong bài "Tình sầu", HAK cho thấy sự rung cảm của con tim khi nhìn về dĩ vãng:

"Sợi tóc nào đã làm anh yêu thương
Đôi mắt nào đã làm anh hoang đường
Đôi môi nào đã làm anh chết lịm
Đôi tay nào đã làm anh vương vương"

Bên cạnh đó HAK lại kể về người tình buông lệ sầu rơi trong bài "Nuối Tiếc":

"Sương khuya ướt đẩm bờ vai
Em ngồi xỏa tóc đêm dài nhớ thương
Giọt sầu nức nở canh trường
Tâm tư lắng đọng, vương vương lệ nhòa"

Tưởng nhớ đến một cuộc tình, giữa đêm thâu khi thu về trong dĩ vãng không nguôi, tác giả thi hứng bài "Chạnh Lòng" như sau:

"Tình xưa biền biệt nơi đâu?
Để hồn khắc khoải đêm thâu não nề
Thương sao ngày ấy thu về
Nhớ sao ngày ấy đê mê cuộc tình"

Song song vơ’i mối tình nhỏ trai gái hay vợ chồng, đa số thi nhân đem hình ảnh phụ mẫu vào ngòi viết nhớ thương hay nét bút tri ân, HAK viết lên nỗi đoạn trường khi nghe tin mẹ già đau yếu nơi quê hương, khi anh phải lưu lạc phương trời viễn xứ, và anh mang nỗi khác biệt chính kiến với người Cộng Sản, một nguyên do đã ngăn cách tình mẫu tử của anh qua bài "Nhớ Mẹ":

"Nghe mẹ lâm trọng bệnh
Con đau đớn vô cùng
Cách xa ngàn vạn dăm
Nhớ thương mẹ quá chừng
...
Xin ơn trên phù hô.
Cho mẹ bớt hao gầy
Bệnh tình mau chóng khỏi
Qua cơn bão tố này"

HAK cũng mô tả về người hiền mẫu của mình trong bài "Thương Mẹ", mẹ Việt Nam nào cũng tận tụy lo cho con, đến khi quá tuổi trưởng thành sự lo lắng của mẹ chẳng hề thuyên giảm, bút mực nào kể xiết tình mẹ bao la như sông dài biển rộng:

"Mẹ già nước mắt trào tuôn
Lom khom chống gậy bên đường chờ con
Bâng khuâng mẹ nhớ mỏi mòn
Bao mùa lá rụng héo hon thân gầy
Chờ hoài chẳng được xum vầy
Mẹ lâm trọng bệnh đêm ngày khổ đau..."

Đó là hình ảnh tiêu biểu cho hàng triệu bà mẹ Việt Nam mà tình thương con cái tận ngút ngàn trời cao, mẹ thương vô vàn để rồi quên thân mình. Tôi có sự xúc cảm vô biên trong tình phụ tử hay tình mẫu tử mang tính chất văn hoá Việt Nam như vậy.


***


Phần hai của thi tập "Ngậm ngùi" được bắt đầu với bài thơ "Suối Chiều" mô tả cảnh rừng chiều khi bị giam của cái-gọi-là "cải tạo":

"Ta ngồi trên tảng đá
Nhìn suối chảy mơ màng
Cuốn trôi mấy cành lá
Phản chiếu ánh nắng vàng"

Trong cảnh núi rừng đó ngừời tù cảm thấy cô đơn dâng tràn hồn thơ:

"... Chim kêu trên cành lá
Cơn gió thổi muộn màng
Làm rụng mấy lá vàng
Suối chiều vắng ve quá"

Tâm trạng người chiến sĩ mà một thuở oai hùng, hiên ngang của QLVNCH vẫn con đong đầy trong trí nhớ, HAK viết trong bài "Mơ Về Dĩ Vãng":

"Ta mơ về chiến thắng
Của một thuở oai hùng
Ta mơ về chiến công
Của một thời oanh liệt"

Bao chàng trai uy dũng ngày xưa trong cơn sa cơ thất thế chỉ còn là nỗi ngậm ngùi lảnh những sự tù đầy khổ sai nơi rừng sâu hiểm trở:

"... Giờ đây buồn da diết
Thất trận bị cầm tù
Nhìn thân bại danh liệt
Buồn ơi! buồn thiên thu!"

Tôi nhìn sang trang bên cạnh, người chiến binh xưa kể tiếp cuộc đời mang thân tù tội sau cơn binh biến mà miền nam thất thủ:

"Ta ngồi trên tảng đá
Nhìn đỉnh 342
Lâu lâu lại thở dài
Ôi! Chiến thắng tàn phai!
Ta ngồi trên tảng đá
Nhìn cuộc sống hôm nay
sao mà đắng mà cay
Ôi! Thân phận tù đày!..."

Những dòng tình tự nói với chính mình, nói với thiên nhiên nỗi giận dử như mãnh hổ bị giam cầm, rồi khóc thương cho thân phận lầm than cho dân lành như chim muông vô tội bị giam hãm, đọa đầy ngay trên quê hương của mình trong bài "Điên":

"Ta đi trên đồi vắng
Nhìn chim về trong nắng
Bỗng ta oà lên khóc
Giống như một thằng ngốc
...
Ta đi trên đồi vắng
Bỗng ta trợn mắt nhìn
Thấy hàng rào kẽm gai
Giận quá ta nắm tay..."

Hình ảnh người hiền mẫu lại hiện ra trong phần hai nói về chốn ngục tù, tôi đọc bài "ra thăm Mẹ", tình mẫu tử trong phút giây cảm động khi gặp nhau:

"... Ô kià! Mẹ đợi từ lâu
Thấy con mẹ khóc ngẩng đầu nhìn chăm
Con mừng nhìn mẹ đăm đăm
Rưng rưng giọt lệ, chín năm mong chờ
Thấy con mẹ thật không ngờ
Mẹ nay đã khác ngày xưa ở nhà
Thảo nào nhìn mẹ không ra
Tóc mẹ bạc hết, tuổi già từ lâu
Da nhăn má hóp mắt sâu
Nhớ con mẹ khóc mẹ sầu lắm không
Mẹ ơi! Thương mẹ quá chừng
Hiếu chưa trả được trong lòng đớn đau
Ở tù xa mẹ quá lâu
Chín năm biền biệt rừng sâu chưa về..."

Ta’c giả cũng mô tả hình ảnh bao la của người chị ruột cưu mang vợ con anh khi anh chịu cảnh tù đầy, tình gia đình, nghiã chị em trong văn hóa người Viêt. Ôi, sao mà cao quý! Nào, ta hãy đọc bài thơ "Thương người chị ở quê nhà":

"Biền biệt lâu rồi mấy năm qua
May sao nhờ chị ở quê nhà
Đùm bọc vợ hiền đàn con dại
Ơn này, nghiã ấy thật bao la.
....
Hết tù em sẽ về thăm chi.
Ơn đền nghiã trả khắc trong lòng
Rồi em sẽ về thăm quê me.
Bên ấy ngày mai đẹp nắng hồng..."

Muà đông miền Việt Bắc là mùa giá rét lạnh cắt da, cắt thịt, người tù cứ mãi bị giam hãm trong những tha’ng ngày vô vọng, không tương lai, trong thiên nhiên khắc nghiệt, trong khí hậu tàn nhẫn, hãy xem bài "Đông Về":

"Đông về lạnh quá ai ơi!
Đêm tù giá rét cuộc đời đau thương
Ta nằm run rẩy cha’n chường
Chăn không đủ ấm bi thương tháng ngàỵ..."

Những lời hứa hẹn cho người tù bất đồng chính kiến như hàng trăm ngàn chính binh hay công chức VNCH chỉ là chiếc bánh vẽ, những lời hứa cuội gạt gẩm đồng bào miền nam:

"Siberia còn có ngày về
Nơi đây chúng nuô’t lời thề từ lâu
Bây giờ đã bạc mái đầu
Chúng còn hứa hẹn năm sau chưa về"

Khi miền nam đã mất vào tay CS tàn bạo, những thành phần sống ở miền nam nhưng còn thần thánh hóa chủ thuyết CS hay một thiên đường bình đẳng giữa con người và con người bắt đầu sáng mắt. Bọn thừa sai của quốc tế vô sản tiếp tục chế sắt máu, bôc lột, cưỡi trên đầu cổ nhân dân Việt Nam, tham nhũng, bòn rút, vơ vét của công, dân tình lầm than, khổ sở đáng thương, và tự do là thứ xa xỉ bị chận họng và tự do bị bịt miệng. Nếu người dân ở thành phô’ cần tự do thì hơn ai hết những tù trong núi rừng xa xôi hiểm trở rất cần tự do như trong bài "Tư Do Ơi!" của tác gia? HAK khi thèm khát đôi cánh bay của loài chim muông:

"Này chim ơi, chim ơi
Cho ta cùng theo với
Ta thèm khát lâu rồi
Tự do, tự do ơi!
Ước gì ta có đôi cánh
Ta lướt gió tung trời
Tha hồ bay khắp nơi
Sống tự do đời đời"

Tôi đọc khá nhiều bài thơ trong tuyển tập "Ngậm Ngùi" này, tôi nhận thấy HAK đã kể về người hiền nội Hoàng Kim Cúc, anh làm nhiều thơ tri ân cái tình nghiã vợ chồng mà chị đã dành cho cuộc đời tù tội của anh trọn một mối tình keo sơn gắn bó, chị vẫn một lòng chờ đợi anh. Tôi xem vần thơ "Thương Người Vợ Ở Quê Nhà":

"...Bao năm đợi làm em khóc sướt mướt
Bao năm chờ chắc em tủi triền miên
Đợi chờ hoài buồn tủi cũng vô biên
Đừng khóc nữa, ưu phiền thêm ngây dạị.."

Nếu người tù đếm thời gian chờ đợi ngày ra tù dài đăng đẵng thì người hôn phối của họ cũng chia chung tâm trạng của ngày chồng được tự do, gia đình đoàn tụ, ý tưởng này được ghi khắc lời nhắn nồng nàn của tác giả trong bài "Đợi Anh Về":

"... Cho dù đã bạc mái đầu
Cho dù hoa héo nhạt màu rồi phai
Cho dù thác xuống tuyền đài
Thì em vẫn đợi anh hoài nghe em..."

HAK viết bản tình ca Odyssee, thiên tình sử thần thoại Hy Lạp tặng chị Hoàng Kim Cúc, một Penelope Việt Nam của HAK:

"... Vì suốt đời anh luôn luôn nuôi chí tang bồng
Hằng ấp ủ được trở thành Ulyssé trong bản
trường ca Odyssé của thần thoại Hy Lạp
Chắc không bao giờ em muốn trở thành
nàng Penelope?
Vì phải chờ anh thêm hai mươi năm nữa
phải không em?..."

Nếu vua Ulyssee mang tham vọng bành trướng bờ cõi khi đem quân đi chinh phục các lâng bang để người yêu mòn mỏi đợi chờ, trong giấc mơ ngày quật khởi quân thù Ulyssee HAK đã viết lên thiên tình ca thời đại cho chút hy vọng trong cuộc sống tù tội.

Những năm đầu của thập niên 80’s chi’nh quyền Hoa Kỳ qua hành pháp Reagan ngấm ngầm giúp đỡ phong trào kháng chiến quân A Phú Hản chống quân xâm lăng Liên Xô và giúp quân nôi dậy Khmer chống CSVN, chính quyền Reagan cũng ngấm ngầm thương thuyết CSVN thả tù nhân VNCH. Tin vui đến dĩ nhiên người tù nhân lên tinh thần phấn khởi, HAK đã viết bài "Nếu Thật Ngày Mai Chúng Mình Ra Đi":

"... Nếu thật ngày mai chúng mình ra đi
Vui sướng làm sao hạnh phúc tràn trề
Hát đi, đàn đi, uống đi rồi nhảy
Mai xách va ly vĩnh biệt tù đày"

Năm 1985 HAK được thả ra khỏi trại tù. Tháng Năm, 1990 HAK và gia đình được đến Mỹ định cư.

Đọc "Ngậm Ngùi" để chia sẻ những đau thương, những tủi nhục của các chiến sĩ QLVNCH, đọc "Ngậm Ngùi" để thấy tình mẹ thương con vô bờ bến, để cảm thông với vợ con các anh chiến binh năm xưa sa cơ thất thế, và đọc "Ngậm Ngùi" để thấy cả bầu trời thi ca yêu thương của những mối tình bất diệt không những được trân trọng viết lên những năm tháng đợi chờ cô liu của huyền sử ca Odyssee thủy chung Việt Nam...
Việt Hải xin rất hân hạnh giới thiệu thi phẩm này của thi sĩ Hạ Ái Khanh, Dương Viết Điền đến với tất cả mọi người lưu luyến với bộ môn thi ca Việt Nam, đặc biệt thi ca cận đại về cuộc chinh chiến điêu linh ý thức hệ với lòng quả cảm của các chiến binh miền nam.

Việt Nam, Los Angeles


* GHi chú: Để có copy thi tập "Ngậm Ngùi" quý đô,c giả có thể liên lạc với tác giả qua địa chỉ email: haaikhanh@yahoo.com .

Trang Chính
Văn | Thơ | Nhạc | Tác Giả