Tiếng Cười Trong Con Người Việt Nam
Tiếng Cười Trong Con Người Việt Nam
Đã là con người, từ văn minh cho đến các dân tộc man dã - khi sinh ra làm kiếp nhân sinh thì ai cũng có hai trạng thái: khóc và cười . Cụ Nguyễn Công Trứ đã có câu :
"Thoạt sinh ra thì đà khóc chóe
Trần có vui sao chẳng cười khì "
và:
"Khi vui muốn khóc, buồn tênh lại cười" !
Tiếng khóc thì ai ai cũng biết - đó là để biểu lộ những cảnh tang thương , đau thương , nỗi buồn khổ khi mình gặp phải . Do đó , khi Thượng Đế tạo ra con người , phải chăng Ngài đã biết đời người buồn hơn là vui nên đã phú cho con người hai giòng lệ để làm cho vơi đi nỗi buồn của một kiếp người.
Còn tiếng cười của người Việt mình thì phải nói là rất đa dạng. Vì lẽ : "Bụng dẫu căm gan miệng mỉm cười ". Ngày trước, cu. Nguyễn Văn Vĩnh có bài "An Nam ta gì cũng cười". Trong bài này, cu. Nguyễn Văn Vĩnh cho là cái cười vô duyên, vô nghĩa. Nhưng thật ra, con người Việt chúng ta dùng tiếng cười không phải là như vậy - mà tiếng cười là cả một thái độ nhẫn nhục. Cười là để khỏa lấp những bất mãn do người đời khen chê không đúng chỗ. Cười để khỏa lấp những bất mãn dưới cường quyền để sinh tồn. Cười là một đề kháng tiêu cực như Lão Tử nói: "Ngu là lại trí " - tức là, cười là sự chống đối sâu sắc đấy - đó là cái cười của các bậc thức giả, cái cười của triết nhân.
Hôm nay, chúng ta thử lạm bàn cho vui xem tiếng cười người Việt ta như thế nào?
Cười của dân ta thật là muôn vẻ, muôn hình. Tổ tiên ta thật là một nhà đại trí, một nhà nghệ sĩ đại tài - đã tạo cho giống nòi Việt Tộc ngay như tiếng cười cũng có nhiều hình dáng, nhiều thang bậc (lúc trầm, lúc bổng). Chứ không phải cười là hai cơ bắp ở mép dãn ra, mở miệng toét ra là cười đâu.
Này nhé, dân ta nói: cười nheo mắt, cười mép, cười mũi, cười dê, cười ruồi, cười rè, cười như pháo, cười rộ, cười vang, cười như nắc nẻ, cười khà, cười ngất, cười góp, cười trừ, cười gằn, cười mỉa, cười tình, cười nhạt, cười khan, cười khì, cười bò, cười duyên, cười khẩy, cười xòa, cười mỉm chi, cười gượng, cười vụng, cười thầm, cười nụ, cười động cỡn, cười nôn ruột, cười xí xóa, cười híp mắt, cười tắt hơi, cười vãi đái, cười ra nước mắt, cười cầu tài, cười xã giao, cười ngặt nghẽo, cười hề hề, cười hì hì, cười hô hố, cười the thé, cười ha hả, cười khanh khách, cười giòn giã, cười cộc lốc, cười sằng sặc, cười ngạo nghễ, cười khinh khỉnh, cười ngả ngớn, cười nửa miệng, cười đổ quán xiêu đình, cười nghiêng nước nghiêng thành như Điêu Thuyền - Tây Thi, cười tuốt cung thang, cười hở mười cái răng, v.v.....v.v...
Thật ra, tiếng cười của dân tộc ta là thể hiện tất cả thể trạng trong thất tình của người đời "hỉ, nộ, ái, ố, ai, lạc, dục" (mừng, giận, yêu, ghét, buồn, vui, và lòng ham muốn). Này nhé, khi ghét ai qúa ta gọi là cười lạt. Khi buồn thì cười khan. Khi giận qúa thì cười gằn. Mà trái lại có nhiều khi vui qúa lại khóc, buồn qúa lại bật cười:
"Khấp như thiếu nữ vu qui nhật
Tiếu tựa thư sinh lạc đệ thời"
(Khóc như người con gái về nhà chồng
Cười như người học trò thi trượt)
Quả thật là:
"Làm con trai không một lần dám khóc
Sợ thế nhân cười mất vẻ hiên ngang"
Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều cũng có câu: "Trong cuộc trần ai khóc lộn cười".
Phải chăng tiếng cười là biểu hiệu tâm lý của con người. Có nhà tư tưởng nào đó đã từng nói "cặp mắt là cửa sổ của tâm hồn". Vậy nụ cười phải chăng là tiếng nói của tâm khảm. Những cảm xúc không thể nói ra được thì phát lên thành tiếng cười. Bởi vì có những nỗi niềm của con người mà ngôn ngữ nhiều khi không diễn tả hết được. Vì thế Thượng Đế đã cho chúng ta hai khí cụ là giòng lệ (tiếng khóc) và giọng cười để thay thế vào.
Tiếng cười nhiều khi trở thành chế diễu, châm biếm, phê phán và đi tới tột cùng của cái cười - chúng ta thấy nụ cười còn mạnh hơn là lời chửi xéo nữa.
Chẳng hạn Tú Xương khi cười một cậu Ấm Kỷ, con trai Quan Tuần Quang có mẹ lăng loàn, lẹo tẹo với sư Doãn Chùa Phù Long, ông có câu thơ:
"Thôi đừng điếu tráp nghênh ngang nữa
Thằng tiểu Phù Long bá ngọ mày"
quả là qúa chua cay phải không qúy vị ?
Trong thời phong kiến, người dân thấp cổ bé miệng không biết trả thù bọn quan lại quyền thế nên có nhiều truyện cười trong dân gian. Phải chăng đó là vũ khí sắc bén để người dân trả thù bọn thống trị, ăn trên ngồi chốc, bóc lột dân lành. Như: Ba Giai, Tú Xuất, Trạng Quỳnh, Trạng Lợn, Trạng Cờ, v.v.....v.v...
Và nhất là dân ta có cả một núi chuyện kể về vui cười mà ai nghe cũng phải bật cười - với mọi chủ đề từ vua, quan, nho sĩ, tới kẻ núp áo thày tu, buôn thần bán thánh, cùng các thói đời xum xoe, bợ đỡ, nịnh hót, nâng bị, đội đĩa, hối lộ, xôi thịt - ta gọi là "Tiếu Lâm".
Tiếng cười là vũ khí sắc bén hơn tất cả để con người thể hiện tâm khảm của mình, đúng không vậy qúy vị ?!
(Bút Nghiên)
"Đường xa mỏng mộng vô thường
Trái tim chợt tỉnh, tôi nhường nhịn tôi"
TCS-1992
