Mùa xưa (4)
ghi chép 2
Quán có tên là quán sinh viên. Thật sự thì nó chẳng có tên tuổi, bảng hiệu gì ráo trọi, nhưng vì chủ quán rất ân cần niềm nở, thông cảm và thương mến bọn sinh viên, nên quán được ưu ái đặt cho một cái tên thật là dễ thương như vậy. Tụi Nguyên cũng thuộc vào hàng thân chủ ở đây. Cứ thoải mái yêu cầu, rồi lại thoải mái ra về hết sức vô tư, miễn khi có tiền trợ cấp của gia đình hay học bổng...ra thanh toán là xong. Quán lại có một cái tên khác nữa, dễ thương hơn rất nhiều, do chính tụi Nguyên đặt. Chị chủ quán có một cô em gái rất xinh, tên là Ca Dao-cái tên nghe đã thấy lâng lâng như được nằm lơ tơ mơ dưới bóng một lũy tre làng mát rượi ven sông, văng vẳng bên tai tiếng sáo diều vi vu vi vút - nên đôi khi tụi Nguyên còn gọi quán là quán Ca Dao. Ca Dao đang học lớp mười hai, cô học giỏi, quyết chí phải thi đậu đại học năm nay, nên mấy anh có muốn tán tỉnh cũng hơi chờn trước vẻ vừa hồn nhiên vô tư, vừa nghiêm nghị của cô. Ai nói gì, trêu gì cô cũng chỉ mỉm cười, nếu cứ được ddà xông tới thì cô ra sau nhà, lẩn mất tăm mất tích. Bọn con trai vào quán đứa nào cũng khoái được nhìn thấy đôi bím tóc lắc la lắc lẻo và cái lúm đồng tiền bên trái chiếc miệng nhỏ xinh, tươi tắn của cô, ddành phải cắn răng ghìm lại cái máu chinh phạt hung hăng, hiếu chiến của mình. Có "bức xúc" lắm thì cũng chỉ dám trêu cô một câu, chứ không tay nào dám cất tiếng lần thứ hai, tiểu cô nương sẽ trốn ngay lập tức. Nét ngây thơ ngộ nghĩnh của Ca Dao đã làm cho trái tim sắt đá, chai lì của biết bao nhiêu tay sinh viên chọc trời khuấy nước phải mềm nhũn lại, đập loạn nhịp tưng bừng, vậy nên Huy cận chết mê chết mệt cô cũng là chuyện bình thường. Nó là người đóng đô thường xuyên, thường trực, trường kỳ ở quán Ca Dao. Thuở ấy chưa có câu quảng cáo : "Ăn bóng đá, ngủ bóng đá, uống Coca Cola", nếu không thì áp dụng vào trường hợp của Huy cận thật là xác đáng : " Ăn căn tin ký túc, ngủ phòng ký túc, uống Ca Dao, học Ca Dao, ngồi chơi Ca Dao !" . Huy cận ôm mối tương tư mà không hề oán thán. Nó đã từng thức trắng một ddêm, vắt trọn hơn trăm gờ-ram chất xám, mấy chén cơm căn-tin, hai trái chuối la-sét của buổi chiều để "tối tác" một bài trường thi ca tụng Ca Dao. Chưa có người thứ hai biết về hình thức, nội dung hay nghệ thuật của bài trường thi đó ! Huy cận là một tác gia đúng nghĩa, một thi nhân chân chính. Nó đã thủ tiêu tác phẩm mang nặng đẻ đau, đứa con tinh thần sơ sinh non yếu của mình ngay sáng hôm sau. Nó chỉ giải thích ngắn gọn : "Chưa đạt ! Chưa xứng với một người như Ca Dao !" Sự khó tính và nghiêm túc với nghệ thuật, với tình yêu của Huy cận làm tụi Nguyên phải phục lăn phục lóc. Buổi trưa, quán vắng chẳng có ai. Nguyên, Phượng, Hoài, Thảo vừa bước chân vào quán đã phát hiện ra Huy cận đang ngồi đăm chiêu nghiên cứu một cuốn sách dày cộp. Thảo cất tiếng : - Huy cận ! Hôm nay Ca Dao cười với mày mấy cái! Huy cận ngẩng đầu, nhìn bọn Nguyên ngơ ngác, dường như nó không nghe rõ câu cợt ddùa của Thảo, nó đã tập trung cao độ vào cuốn sách đáng nể đó ! Nó cười chào cả bọn, đưa tay đẩy cặp mắt kiếng lên, rồi nói : - Chà, đi đâu mà rầm rộ vậy, có cả chị Phượng nữa ! Tới đây ngồi chung đi anh Nguyên, anh Hoài. Bọn Nguyên tới kéo ghế ngồi. Ca Dao xuất hiện, cô bé đến bên Phượng hỏi: - Chị uống gì để em làm ? Đối với Nguyên, Hoài, Thảo, cô bé đã quen với "gu" của từng người, chẳng có gì rắc rối: Nguyên, Hoài - đen,Thảo-chè ddậu. Phượng nhìn Ca Dao với vẻ mến mộ. Cô ít khi ra quán xá, và mới đặt chân vào quán Sinh viên lần đầu, vậy mà thoạt thấy Ca Dao, cô đã thích ngay. Cô khen : - Trông em dễ thương ghê ! Em cho chị một ly sữa tươi nha. Huy cận len lén nhìn Ca Dao, đôi mắt si tình của cu cậu vừa đắm đuối, lại vừa dè dặt. Nó sợ Ca Dao bắt gặp ánh mắt của mình sẽ mắc cở trốn luôn. Quả nhiên, không biết vô tình hay hữu ý, Ca Dao liếc mắt qua Huy cận. Cu cậu vội sụp ngay ánh mắt, lúng túng giơ tay lên, sờ sờ vào gọng kính. Ca Dao mỉm cười, nói với nó: - Anh Huy có uống trà ddá thêm không, em làm cho anh một ly, không tính tiền đâu. Huy cận đỏ mặt sung sướng, gật đầu lia lịa. Nó đưa mắt nhìn một lượt bọn Nguyên một cách hãnh diện, ý nói : Mấy anh chị thấy cô ấy dễ thương chưa ! Cô ấy quan tâm đến Huy rồi đó ! Ca Dao đi vào trong. Phượng đưa mắt nhìn quanh quán rồi quay lại Hoài, cô nói: - Quán này hay ghê ! Cô bé lại đáng yêu nữa. Mấy anh hay ra đây lắm phải không ? - Cũng thường, nhưng không bằng Huy. Huy nó là người tình nguyện gác quán 24 trên 24 ở đây đó. Phượng muốn hỏi gì về cái quán này nó cũng trả lời được hết. Phượng cười, cô nhìn sang Huy. Nó luống cuống, ấp a ấp úng : - Đâu có... - Ạ ...ạ, chị biết rồi nghe Huy. Nếu chị là con trai hả, chị cũng sẽ tình nguyện như em đó ! Cả bọn cười ồ lên, đua nhau nói xôn xao : - Thấy chưa Huy cận, mày được thêm một cảm tình viên ủng hộ rồi đó. - Huy cận này, bắt đầu nổ súng đi ! Mày ém quân quá lâu rồi đó, coi chừng mai mốt lại hát bài " Trèo lên cây bưởi hái hoa" nghe. - Huy ơi, "biết dùng lời rất khó", phải hôn Huy... Rồi quán yên lắng lại. Cây sầu đông già ngoài hiên khẽ nghiêng theo cơn gió, mấy chiếc lá vàng khô rời cành la ddà rơi xuống. Chị Khuyên chủ quán bưng cái khay tới bàn, cười cười. Ca Dao đã trốn mất không ra. ooo0ooo Hôm qua, Phượng đã chôm được cuốn album hình của Quyên Chi trao cho Nguyên. Anh chọn đi chọn lại mãi rồi cuối cùng rút ra một tấm trắng đen, chụp Chi hơi nghiêng một góc ba phần tư. Tấm ảnh hình như đã được chụp khá lâu rồi, nên trong ảnh khuôn mặt Chi tròn trỉnh, đầy đặn và có vẻ ngây thơ hồn nhiên hơn hiện tại. Nguyên móc túi quần, đếm đi đếm lại : còn có mấy ngàn ! Bữa trước, anh đã ra Lê Lợi hỏi giá thử, một hộp màu dầu trung bình giá tám ngàn. Món tiền này chưa đủ mua hộp màu, lấy đâu ra cọ kiếc, rồi vải nền nữa...Anh gãi đầu tính tới tính lui. Cuối cùng, anh sực nhớ ra Kha. Anh hét lên mừng rỡ: "Thằng Kha! Trời, sao tao yêu mày quá, Kha ơi!" Tiếng hét làm cho bà cụ già vừa đi qua chỗ anh đứng được mấy bước giật mình hết hồn. Bà quay lại, nhìn quanh quất, nhưng chỉ thấy có mỗi mình Nguyên đứng lơ lơ láo láo, nét mặt hí hửng thì chột dạ. Bà len lén liếc anh rồi quay lưng bước thật nhanh. Chắc bà nghĩ anh đã nổi cơn điên. Nguyên gập người cố nén, nhưng tiếng cười cứ sùng sục thoát ra. Bà cụ càng rảo bước. Nguyên quen Kha qua Tân- bạn học của anh. Kha là sinh viên trường Mỹ thuật, nhưng học đến năm thứ tư thì bỏ ngang. Tính anh ương bướng, trung thực, không thích quì lụy, phục tùng ngoài mặt nên có nhiều đụng chạm với một số giảng viên của trường. Sự căng thẳng này thật ra không phải vì lý do cá nhân, tuy cũng có nhưng không đáng kể, mà chủ yếu là do anh không chịu được sự trì trệ, bảo thủ trong cách nhìn, trong quan điểm nghệ thuật và sự coi thường các tìm tòi của lớp trẻ ở các vị thầy cô. Thời gian sau này, nhìn lại, Kha nói : "Thật sự khi đó mình còn trẻ quá, còn hiếu thắng ngông cuồng quá, cứ ngỡ mình là thiên tài chưa tới thời, không gặp vận. Đâm ra cứ lao vào suy tư, nghiền ngẫm tìm tòi, rồi phá phách, đạp đổ các nguyên tắc, lề luật truyền thống, căn bản. Chưa học xong đã muốn là người sáng tạo. Dĩ nhiên, không phải cứ năm năm mỹ thuật là ai cũng trở thành họa sĩ. Nhưng năm năm đó là thời gian tích lũy những kỹ năng, những kiến thức tối cần, là cái nền để trên đó người ta dựng nên những cái riêng. Ở trường có nhiều cái chưa hay, nhưng mình bỏ ngang như vậy, cũng không đúng chút nào...". Lần đầu Nguyên gặp Kha là dạo anh xuất ngũ trở về được mấy tháng. Thời gian đó Nguyên long đong, trôi nổi lắm. Thỉnh thoảng, anh theo một người quen trong xóm đi làm hồ, lâu thì một tuần, nửa tháng, mau thì đôi ba ngày. Rồi lại trở thành người thất nghiệp.Thật ra, anh cũng có vài cơ hội để có một chỗ làm ổn định. Nhưng cái cung cách cửa quyền, ma cũ ma mới, trên đội dưới đạp của những con người ở đó làm anh buồn nôn, nổi nóng, nên vào làm được đôi tuần anh lại bỏ đi. Cái máu nóng con nhà lính ngày đó vẫn còn nóng hổi trong anh. Ở đơn vị, anh từng công khai mắng vào mặt tay chỉ huy tiểu đoàn hay hành hung anh em cấp dưới, anh từng xách súng đuổi tay y sĩ tiểu đoàn vì cứ mải mê chơi tiến lên mà không xuống tiêm thuốc, săn sóc cho bệnh binh đang nằm mê man, rét cóng trong cơn sốt. Anh bỏ cái vị trí quân lực tiểu đoàn an nhàn, thoải mái xin xuống trung đội để cùng chia sẻ, sống chết với anh em, lánh xa sự ăn trên ngồi trốc, bóc lột, lường gạt những người lính bộ binh gốc nông dân ít học của một số người không tốt trong khối tiểu đoàn bộ. Nhưng dù sao, trong quân ngũ, số xấu xa chỉ là những con sâu làm rầu nồi canh. Và khi chấp nhận bị đạp xuống chỗ cuối cùng là trung đội bộ binh, thì anh lại thấy sung sướng và ấm áp có lại nếp sống vô tư, có lại những tình cảm thiêng liêng, cao quí. Người lính, nhất là lính chiến, chỉ biết nhiệm vụ, không lo đến cơm ăn áo mặc, không lo nghĩ nhiều đến việc xa xôi, thật ra lại sống rất khỏe khoắn hồn nhiên. Nên cuối cùng ngẫm lại, đời lính lại đơn giản và mang về nhiều hạnh phúc. Cuộc đời ở bên ngoài, trong xã hội lớn, giữa mọi giai tầng, giữa mọi sang hèn, giàu nghèo, trung thực và xảo trá, bịp bợm khoe khoang và ngu khờ dễ tin dễ bị lọc lừa, với biết bao nhiêu khát khao, tham vọng- cao quí hay hèn hạ, mới chính là một chiến trường nguy hiểm, gay go hơn hết, mà người lính thì lại lẻ loi...Thời gian đó, Nguyên đang trong quá trình hòa nhập lại cuộc sống bên ngoài, anh còn chưa bỏ được cái cung cách suy nghĩ, hành động như lính ở chiến trường thì làm sao mà không khốn đốn... Nguyên khổ sở vì thất nghiệp, thường xuyên không xu dính túi. Lâu lâu, Tân-thằng bạn thân của anh từ hồi còn học cấp 1 mãi cho đến hết phổ thông- lại kéo anh ra quán uống cà-phê nói chuyện trên trời dưới đất. Tân nhà khá giả, có mấy anh chị ở Mỹ thỉnh thoảng gửi tiền hàng về, nên sống rất thoải mái. Tính Tân có chút lãng mạn nghệ sĩ, phóng khoáng nên bè bạn rất nhiều. Có điều, khi ấy Tân biết Nguyên mặc cảm, tự ái, nên cũng thỉnh thoảng mới tới rủ anh đi đây đi đó. Hai đứa anh thân thì rất thân, thương nhau và hiểu nhau vô cùng, nhưng lại cũng hay gây gổ, cãi nhau vì những chuyện trời ơi đất hỡi. Có những trận cãi nhau căng đến nỗi Nguyên ddùng ddùng bỏ về ngang, cuốc bộ hàng mấy cây số để về nhà nếu không may cả hai đi đến một nơi hơi xa như vậy. Đại khái những vấn đề dễ gây xung đột là những vấn đề rất xa rời thực tế, những vấn đề triết học, văn chương nghệ thuật ...Dạo đó, Nguyên đọc nhiều. Sách do Tân cho mượn, sách ở thư viện quận, rồi sách do chính anh lùng mua ở các hiệu sách cũ mỗi khi trong túi rủng rỉnh chút tiền còm. Có khi anh đến thư viện ngồi đọc cả ngày trời, trong túi không còn một điếu thuốc để hút cho đỡ thèm...Đọc tán loạn lên, tâm sự đầy ắp, suy tư âu lo đầy ắp, không nơi trút bỏ, nên gặp Tân là anh nói, nói miên man. Mà Tân lại có cái tật luôn luôn nói càn, gạt ngang ý kiến người đối thoại, dù biết là ddúng, anh cũng cố vận dụng lý lẽ, biện bác để uốn cong bóp méo vấn đề. Cả hai cứ gặp nhau, mừng rỡ chuyện trò, rồi lại ddùng ddùng gây sự với nhau như vậy mãi… Hôm đó, cả hai cũng đang hùng hổ cãi cọ, thì Kha bước vào quán. Anh trông thấy Tân, bước tới, kéo ghế ngồi thật tự nhiên, rồi cũng thật tự nhiên xen vào cuộc đấu khẩu. Cả ba cãi nhau tưng bừng khói lửa hồi lâu, rồi Kha cười cười nói : "Thôi ! Tớ rút quân. Coi như chúng ta hòa, ý kiến, quan niệm của ai người ấy giữ là thượng sách !" Kha có cái hay như vậy, anh không khư khư cho là mình đúng và bài bác ý riêng người khác. Từ hôm đó, Kha và Nguyên đã thầm mến phục nhau,và không bao lâu,cả hai đã trở nên bạn thân của nhau... Kha đang lui cui căng tấm toile thì Nguyên tới. Anh ngước lên mừng rỡ : - Lâu quá không thấy cậu tới chơi. Dạo này sao rồi ? - Khỏe mạnh, yêu đời. Mình bận quá, dạo này toàn học hai buổi, tối lại lên cơ quan nên chẳng làm sao tới cậu được. Kha, mình cần một số cọ vẽ màu dầu, và khoảng năm ngàn, có không ? - Cọ thì thiếu gì, tiền cũng có, mình vừa thu được tiền bán mấy tấm tranh gửi ở gallery. Nhưng cậu định vẽ cái gì vậy ? Tớ nhớ có lần cậu nói chưa bao giờ vẽ màu dầu mà? - Chuyện tình yêu, hay lắm, Kha ạ. Nhưng bây giờ mình bận, chưa kể được. Tóm tắt là mình muốn vẽ chân dung một cô gái, để tặng làm quen. Kha đứng lên. Anh cao gầy, cái quần Jean bụi bụi, áo sơ mi rộng thùng thình bỏ vào quần, cả quần cả áo lấm tấm những vệt sơn, trông đúng là một mẫu nghệ sĩ phong trần lãng tử. Anh lắc đầu : - Đâu có được. Bận mấy cũng vậy, cậu đã tới đây thì đâu dễ đi ngay. Chờ mình chút xíu. Để coi, vẽ chân dung thì dùng loại cọ mềm, số nhỏ - Anh lựa lựa trong cái túi rồi đưa cho Nguyên một mớ cọ to nhỏ đủ cỡ. Nguyên hỏi : - Vẽ trên nền giấy có được không Kha ? - Được, nhưng sao cậu không vẽ lên vải ? - Mất thì giờ và phiền phức quá, mình thì lại nôn nóng muốn làm ngay kẻo hết hứng. Cậu biết đó, thật sự mình có biết chút bài bản gì đâu, chỉ vẽ tùy hứng. Không có hứng là không làm gì được. Kha chợt vỗ trán kêu lên : - À, cậu vào xem cái này nhé - Anh nắm tay kéo Nguyên vào phía trong gian phòng. Trên giá, dưới đất dọc theo tường ngổn ngang những bức tranh đủ cỡ. Kha bảo : - Mình sắp triển lãm tranh cùng hai tay khác. Coi thử có được không ? Nguyên đứng nhìn từng tấm tranh một, đứng gần, rồi lại lùi ra. Anh nhận ra có cái gì đó hơi khang khác, anh kêu lên : - Đây là phong cách của Picasso ! Sao cậu lại vẽ như vậy ? Kha nói : - Cậu chưa xem kỹ đó, thoạt trông thì như vậy, nhưng khác xa, những kỹ thuật thể hiện hoàn toàn là cái riêng của Kha. Nguyên lắc đầu : - Không, mình không bàn về kỹ thuật, mình muốn nói cái chung, cái tổng quát. Những bức tranh kiểu này đi đâu cũng thấy, có quá nhiều người mô phỏng rồi. Sao cậu lại còn đâm đầu vào nhỉ ? Sao cậu không tiếp tục cái phong cách thô mộc, khỏe khoắn mà rất sâu sắc gợi cảm của mình. Tớ nghĩ cậu lạc lối mất rồi Kha ơi. Nhìn tranh này, những người biết cậu, có ai nhận ra đây là tranh của cậu hay không ? Một sự lắp ghép quá nhiều mà hầu như không nói lên được điều gì cả ! Kha hơi cáu, anh cố dằn cơn bực tức : - Cũng chỉ là thể nghiệm thôi Nguyên, mình muốn đi tìm cái hay của phong cách này. Tìm tòi, học hỏi các bậc thầy thì có gì là không tốt. Với lại, tranh kiểu này có nhiều người ưa thích hơn. Đa số những người đủ tiền mua tranh, có mấy ai hiểu sâu về nghệ thuật. Nếu chỉ vẽ theo cái riêng, khó sống mà sáng tác lắm Nguyên ơi. Dĩ nhiên, mình cũng có những tấm khác, đơn thuần vì nghệ thuật, nhưng mình để ở nhà. Cậu đúng là...lâu ngày gặp lại đã cho mình ăn mướp đắng ! Thôi, đi uống cà-phê, miễn bàn chuyện nghệ thuật. Ngày hôm nay là ngày dành riêng cho các chuyện tình... Nguyên gật đầu cười : - Ờ, mình xin lỗi, đã chẳng khen công sức cậu đổ ra thì thôi, lại còn bày đặt phê phán. Mà mình là cái quái gì nhỉ, có biết tới đâu đâu. Chẳng qua là cái tật cứ nghĩ sao nói vậy, biết mà không bỏ được. Thôi đừng giận nhé ! Cả hai cười sảng khoái. Kha dắt chiếc Cup ra, khoá cửa xong anh nói : - Nguyên này, mình đi uống rượu nghe. Có một chỗ làm thịt cầy ngon lắm. 
