Như Chiếc Lá Thu
Ngày tôi đến thăm ngôi nhà đó ,tôi đã được giới thiệu với ..Bà . Mọi người lý luận Bà là NGọai của Bạn Tôi thì tôi nên gọi BÀ NGỌAi . Tôi thích ngay với tiếng BÀ NGỌAI nên không hề thắc mắc . Đến bây giờ tôi vẫn chưa biết tên bà ,dù có nghe vài người gọi qua "bà cụ Lê Thân " . Nhưng Lê Thân là tên ông Cụ . Có lẽ Bà đã mất nhũ danh ( tên thật hồi con gái ) từ lúc bà ..về nhà chồng (!?).
Phải nói sao về Bà . Bà đẹp như một ... BÀ NGỌAI trong ...truyện cổ tích . Có thể đó là vì tôi đã mất BÀ từ nhỏ . Bà Nội thì mất trước khi tôi được sinh ra . Bà Ngọai mất khi tôi còn rất nhỏ . Nhỏ để còn được nhớ có bao giờ mình được Bà đút cho ăn , dỗ cho ngủ , hay hát vài bài đồng dao.... nào đó cho nghe . Nói chung tôi chỉ tìm ...hình ảnh BÀ qua truyện cổ tích . Và vì vậy tôi " mê " BÀ ngay từ phút đầu gặp gỡ !!!
Cái cảm giác gần bà nó quen thuộc , tự nhiên , gần gũi như ta nhìn thấy một dòng sông , một cây đa , giếng nước hay 2 tiếng ... "Diễm xưa " . Cái cảm giác gần "người " " xưa ", không biết có tự khi nào , hiền lành, chất phát , mộc mạc qua chiếc áo bà ba trắng , cái quần nái đen , đôi dép lẹp xẹp hay qua cái búi tóc ..bạc trắng như cước của Bà . Dáng dấp Bà nhỏ nhắn , tấm lưng gù và còm cõi theo năm tháng với một đời làm vợ , làm mẹ , làm bà ... đã hứng chịu , gánh vác biết bao nhiêu thứ nhọc nhằn (!?)
Bà sống lặng lẽ, khép kín trong căn phòng , hăng hắc mùi dầu gió xanh . Có lẽ Bà đã quen dùng dầu cho nhức đầu, sổ mũi hay trị trăm thứ bệnh cũng nhờ vào chất nước màu xanh lá , the the , và khi bay mất chất thuốc cay nồng chỉ còn một mùi thơm nhè nhẹ . Tôi không di ứng với mùi đó như vài đứa cháu của Bà ... Mỗi lần ba mẹ chúng bảo chúng vào phòng Bà lấy đồ .Chúng bịt mũi vừa làm vừa như muốn chạy trốn cái mùi xú uế .
Ngày tháng còn lại của Bà cứ trôi qua chậm chạp , bình thản , đều đều như con nước của một nhánh sông với hai cử triều dâng hay cạn . Cái tiếng ro ro của ấm nước bà nấu cũng làm tôi nghe vui tai .Thức ăn của Bà ngày 3 cử , một năm 365 ngày hình như không có gì đổi khác . Một khứa cá kho , thứ cá chẻm hay cá hanh thịt trắng được kho sềnh sệt với dầu hào , đường thắng , nước mắm kèo kẹo , để tủ lạnh cả tuần vẫn chưa hư ...Khi nào ăn thì cứ bỏ vào soong hay xửng rồi hấp nóng . Phía dưới cái dĩa đựng khứa cá là chén cháo gạo lức . Một loại brown rice nghe nói còn đầy đủ cám và chất dinh dưỡng tốt hơn là loại gạo trắng đã chà hết cám mà chúng ta thường ăn . Gạo lức được nấu thành cơm , rồi bỏ vào máy nghiền hay xay nhuyễn rồi để vào trong cái tô tráng men có nắp và bỏ vào xửng hấp mấy tiếng . Đến cái món canh rau củ thì có đủ các thứ rau cải như : bông cải xanh , bông cải trắng , ca rốt , khoai tây , dền , đậu ve , su su , bầu bí ...Một nồi canh chừng 4 , 5 lít chă'c cũng đủ cho Bà ăn 2, 3 tuần
Ban đầu tôi cảm thấy khó chịu khi nhìn những món ăn thanh đạm của Bà . Cái kiểu "chặt khúc nấu nhừ " làm cho tôi vốn khó ăn nhìn càng thêm ngán . Nhưng sau đó tôi được biết Bà đã quá già để còn vị giác biết món nào ngon món dở , quá già để mà cơ thể gần như ..đình công . Tức là các món thịt , mỡ, mặn , ngọt , cay , chua ..gì quá cũng có nguy cơ ..đưa Bà vào nhà thương . Người ta nói " sống để ăn chứ không phải ăn để mà sống " , nhưng ở đây Bà quả thật chỉ ăn để sống ..với con cháu , chứ chẳng còn biết ..mùi vị cuộc đời là gì nữa
Ba Mẹ của Bạn tôi thương tôi như con nuôi , nên đôi khi tôi phải miễn cưỡng ở lại ăn cơm chung với gia đình hay phải chờ họ làm xong công việc rồi mới chở tôi về thay vì tôi cứ lên xe lửa , xuống xe bus còn nhanh hơn .Mỗi lần gặp tôi là Bà hỏi :" Con còn đi học hôn ??" . Tôi thưa :" Dạ , con vừa học vừa làm đó Ngọai " . Câu hỏi được người già hỏi đi , hỏi lại cả mấy trăm bận , và đứa cháu hờ vẫn cứ phải trả lời với Bà . Nghe xong bao giờ Bà cũng chép miệng , cái miệng móm sọm vì đã mất hàm răng trên và dưới : " Tội nghiệp ! Con gái lớn rồi thì phải có chồng . Học chữ nhiều quá làm chi con ! " .
Tôi tâm đắc với Bà lắm lắm , nhưng trước mặt mọi người thì tôi không dám " khen Bà " vì sợ họ nghĩ tôi " mê lấy chồng ! " . Thật sự tôi thích sống lại thời của Bà , người phụ nữ có tam tòng , tứ đức ...Hình như đời người đàn bà tuy cực nhưng đơn giản hơn nhiều !!! Tôi không bao giờ thích nghi làm người phụ nữ ..tân tiến ! Tức là có ăn có học , ngồi cùng mâm thay vì " cử án tề mi " hihi... Cái giá phải trả cho hai chữ " bình quyền " của nam và nữ lớn quá . Như ngày xưa leo lên xe bus thì gentlemen nhường ghế cho ladies, vì sự " bình đẳng " nên họ không cần nhường nữa . Cũng như vậy trong cuộc sống gia đình , người mẹ trẻ vẫn phải làm việc nhà , chăm sóc con , và ..kiếm tiền . Tấm gương " xơ xác " của các chị họ tôi vì muốn dành cái chữ " boss " .Làm cho tôi " thấy người mà ngẫm tới ta " ..không ít . Nhưng dù sao đi nữa , thì cũng phải " ăn theo thuở , ở theo thì " , tôi không thể sống vào thế kỷ của bà . Tức là ở trong xó bếp , không biết gì với ai . Tuy tôi cũng học , cũng làm như ai , nhưng không với tinh thần cầu tiến mà chỉ lững lơ con cá vàng tức ai tới đâu tôi tới đó ... rồi mọi việc cũng êm xuôi .
Có những trưa Hè , thấy Bà ngồi hong tóc hiên nhà dễ thương như một ..bà cụ chảy tóc bên bờ suối Tôi cũng có ý định vọc tóc (Gọi mái tóc nghe cho sang chứ chỉ còn lơ thơ mấy sợi , dài chấm đất )Khi búi lên cũng nằm gọn trong nắm tay tôi , để kiếm coi còn có sợi nào ..đen hay không không . Trong đám cháu , chắt có lẽ chỉ còn có tôi ( dù không là cháu ruột ) còn ngồi nghe và nói với Bà tiếng Việt . Bà phàn nàn với tôi là ..."tụi nó " không cho Bà uống thuốc . Tụi nó ở đây là thằng tư và con tư ( con gái và con rể Bà ) hay đám cháu dược sĩ , bác sĩ của Bà , họ giấu hết thuốc của Bà . Bà bảo :" đói ăn rau, đau uống thuốc " , " thuốc không bổ bề ngang cũng bổ bề dọc chứ làm sao ..độc được ?? " . Tôi cũng một "dạ" hai "thưa " với Bà . Sau đó hỏi lại thì biết ra vì Bà ...ghiền uống thuốc !. Thấy thuốc gì cũng bỏ vào miệng, bị kiết ly được cho uống thuốc sổ mà hỏi "bớt chưa ??"cũng bảo là " bớt rồi !" . Cho nên cả nhà giấu Bà thuốc như người ta giấu kẹo cho con nít .
Người ta bảo người già thì giống con nít . Thích được chiều chuộng , thích giận hờn hay làm lẫy . Bà chẳng biết buồn hay giận đứa nào . Chúng cứ đến hay đi , ồn ào hay im lặng quanh Bà cũng không làm Bà khó chịu . Mỗi tuần chỉ cần một đứa con hay cháu đưa Bà đi nhà thờ cầu Chúa là được . Người ta tới nhà thờ có thể trễ và ra về sớm . Nhưng Bà bao giờ cũng là người đầu tiên bước vào và người cuối cùng đi về . Trong đức tin có một điều gì khá tốt cho tâm linh thánh thiện của Bà . Nếu còn sống thì Bà cảm ơn Chúa đã giữ Bà lại sống cùng con cháu , nếu chẳng mai mất đi thì chắc Bà cũng cảm ơn Chúa sẽ đưa Bà về nước trời như Ngài đã hứa ...
... Mấy năm sau , ngày tôi vào thăm Bà trong viện dưỡng lão thì Bà chỉ còn một hình hài dật dờ còm cõi , Bà không còn nhận biết tôi là ai . Bà không còn tự đi đứng hay ăn uống , kể cả tiểu tiện đều cần có y tá chăm sóc . Các con và cháu vẫn tới thăm Bà hay luân phiên nhau vào thăm Bà , nhưng thật sự chẳng có ai có can đảm nuôi Bà tại nhà . Tôi nắm lấy bàn tay nhăn nheo gầy guột của bà như nắm một nắm xương khô với những lằn gân xanh . Tôi xót xa nghe một nỗi buồn . Như nỗi buồn của một câu truyện của một bộ lạc vùng Đông Âu . Khi cần di chuyển các bộ lạc du mục không đem theo những người già yếu theo , mà để họ ở lại chết cóng hay vào mõm chó sói . Cuộc sống tiện nghi và đầy đủ phương tiện y tế hay thuốc men vẫn không thể nào níu kéo được thời gian
Thỉnh thoảng tôi nghe Bà ú ớ ,mê sảng nói chuyện trong tiềm thức " Nước lớn quá !Coi chừng té ..." hay " Dọn thúng , rổ cho gọn rồi còn ra bán hang... " . Nghe nói khi xưa Bà phải lặn lội gánh rổ , rá đi bộ ra chợ từ 2,3 giờ sáng . Trời mưa đường đất trơn như mở , bàn chân bấu lấy bùn để giữ thăn bằng không trợt té với đôi quang gánh trên vai ...Người đàn bà nằm đây , tấm thân mỏng lẫn trong tấm drap trải giường trắng , trông bà nhỏ nhoi yếu đuối như một chiếc lá vào Thu ...
Thứ Ba tuần trước , khi nghe tin Bà bỏ ăn ( nói tiếng ăn , chứ thực là là cháo được mớm bằng ống dẫn vào người ) . Bà được chuyển qua nhà thương và phải vô nước biển . Tôi mất ba tiếng để lái xe từ chỗ làm đến nơi Bà nằm . Chỉ có 2 người con của Bà ở đó ...Hình như những người khác đã quá quen thuộc với sự ra vào nhà thương của Bà ... Chậu hoa tôi mua là đóa hoa cuối cùng và duy nhất tiễn Bà đi ... Tám giờ tối hết được quyền thăm viếng , thì năm giờ sanghốm sau Bà được ghi nhận là thực sự mất . Điều cuối cùng tôi còn làm được là nắm lấy bàn tay xương xẩu , những ngón tay đã bị bầm tím ( nghe nói vì bị kẹp để nghe nhịp tim ) . Mạch máu bị vỡ nhiều nơi , để những vết bầm tím trong nội tạng . Huyết áp giảm dần , và người ta cũng tháo đi những bình nước biển và dụng cụ để bà nhẹ nhàng bước qua thế giới khác
Mưa lất phất không đủ ướt mái đầu nhưng chắc đủ mềm sợi cỏ ... Hơi đất xốp đủ để những nhát cuốc nhẹ nhàng nhấn xuống ... Chiếc hàng được từ từ hạ xuống huyệt ... Xe tang được phủ bằng vô số các vòng hoa tang chế , phân ưu ... nhưng chẳng tìm đâu một giọt nước mắt rơi xuống vì Bà . Không kèn , không trống , không nhanh đèn .. chỉ một vài lời chia buồn từ các mục sư không tới năm phút , lời cảm ta không tới hai phút . Chụp hình lưu niệm . Và như thế là hết ...một kiếp người !!!
Người đi dòng lệ cỏ xanh rì
Vương vướng âm thầm những bước đi
Thềm đá bên đường mưa vẫn khóc
Mộ bia hoa rũ ướt bờ mi
(viết cho người đã khuất )
