Bà Ngoại Chồng
Con chim se sẻ nó đẻ ở cột đình
Bà ngoại đẻ má, má đẻ mình, em biết không? (ca dao)
oOo
- Ngoại ơi, ngoại đi xa hổm rày, ngoại có nhớ con không?
- Nhớ chứ, con cháu mà không nhớ rồi ngoại nhớ ai!
Câu trả lời mộc mạc nhưng đầy ắp tình thương của ngoại làm cho tôi cảm thấy mình hạnh phúc. Tôi đến gần, vòng tay ôm lấy đôi vai nhỏ thó của ngoại rồi... cười toe toét:
- Con cũng nhớ ngoại lắm lắm nè.
Ngoại đưa tay vã nhẹ vào má tôi:
- Có nhớ ngoại thiệt không đây cô?
- Dạ, nhớ chứ! Con nhớ ngoại thì ít mà nhớ đồ ăn của ngoại nấu thì nhiều... hì hì...
Ngoại cũng cười:
- Thì bởi vậy, nghe con nói nhớ ngoại, ngoại đã... nghi ngờ nên hỏi lại.
Tôi mắc cở núp sau lưng ngoại:
- Ngoại kì, chọc con hoài...
oOo
Hồi chưa làm vợ Đức, thấy gia đình anh... đuề huề nào là cha mẹ, anh chị lại có thêm cả bà ngoại, tôi đâm lo ngại. Thật ra tôi không ngại cũng không được vì gia đình và bạn bè cứ... nhắc nhở tôi cái câu "Lấy chồng, gánh cả giang san nhà chồng" làm tôi hoảng. Người ta chỉ có ba má chồng thôi là đã... trầy vi tróc vẩy, nếu tôi lấy Đức, tôi còn phải... "gánh vác" thêm bà ngoại Đức nữa. Đức lại là một người cháu, người con có hiếu, chưa chi anh đã "giành phần" ở chung với ba má và bà ngoại anh rồi. Thương Đức, ngại... gia đình Đức khiến cho tôi nhiều đêm trăn trở và ở vào cái thế tiến thoái lưỡng nan. Tuy thế hệ của tôi chuyện làm dâu hay chuyện bị gia đình chồng hành hạ hà khắc không còn nữa, nhưng nếu tôi ở chung với nhà chồng, những mâu thuẩn giữa "tôi và họ" thật khó tránh. Tôi lại là con út trong gia đình nên việc tề gia nội trợ tôi hoàn toàn bù trất. Có khi tôi "hư" đến độ mẹ phải bới cơm vào tô và bưng tới nơi tôi mới chịu ăn. Ba tôi mà còn phải ngán ngẫm lắc đầu: "Con hư tại mẹ... nó hư tại bà". Rốt cuộc cũng chỉ một mình mẹ tôi lãnh hết. Tôi "hư" đã có mẹ che chở, binh vực. Mai mốt lấy chồng, không còn mẹ ở bên cạnh nữa, thử hỏi ai sẽ che chở cho tôi? Nhất là đối với những... bà già khó tính như ngoại của Đức nữa. Cái chuyện "talk onion, talk garlic"* chắc là điều tôi không tránh khỏi.
Lo ngại là thế, trăn trở là thế nhưng cuối cùng rồi tôi cũng lên xe bông về nhà Đức làm vợ, làm dâu. Không phải tôi... ế chõng gọng đến nỗi không có người thay thế để lấy làm chồng, nhưng "tình yêu là tiếng nói của con tim mà lý trí thì hoàn toàn mù tịt" nên tôi vội... nhắm mắt đưa chân vào cái gia đình có đầy đủ cả ba thế hệ: bà ngoại, ba má, anh chị chồng! Chị Hai tôi lắc đầu, than:
- Suy nghĩ kỹ chưa? Đời cưng từ nay kể như... lúa rồi nhóc!
Tôi chu mỏ chọc chị:
- Lúa thì đem xay gạo ăn chứ sợ gì? Mà khi gạo nấu thành cơm rồi thì...
Chị tiếp:
- Khét!
Tôi bật cười:
- Hai này, chưa chi đã doạ, để em... yên lòng lên xe bông có được không?
Rồi tôi nhại lại mấy câu nói trong tuồng cải lương Tô Ánh Nguyệt:
- Đám cưới con... Thảo (chứ không phải con Nguyệt) sẽ lớn nhất từ trước đến nay... Đám cưới nói vô đừng bàn ra...Chuyện trong nhà trong cửa đừng bép xép thiên hạ cười...
Chị tôi còn... ráng doạ:
- Ừ, ở đó mà pha trò, mai mốt đừng mếu máo méc chị, méc má nghen cưng...
Tôi chu mỏ:
- Sao hông, có gì em theo nắm áo Hai, có gì Hai... nuôi một đàn cháu mười mấy đứa... sợ chưa?
- Sợ lắm, sợ cho cưng á!
oOo
Mẹ không muốn gả tôi vào nhà Đức nên trong đám cưới tôi mẹ khóc nhiều. Không khóc làm sao được khi mẹ phải bứt núm ruột yêu thương nhất của mẹ trao cho người ta. Tôi cũng thật lo lắng khi nhìn về phía... bên kia (nhà trai) thấy người nào người nấy sao mà... ngầu quá. Dù có đeo contact lens đàng hoàng, tôi vẫn không nhận ra được tình thương nào từ ánh mắt của họ dành cho tôi. Có một chút tủi hờn len lỏi trong ngày vui làm cho mắt tôi long lanh ngấn lệ. Rồi tôi ôm mẹ, khóc mùi... Nhà tôi và nhà Đức cách nhau chỉ khoảng cái... giậu mồng tơi mà sao tôi thấy đường dài thăm thẳm. Thân gái như tôi mười hai bến nước, tôi lại không biết bơi, chỉ còn trông cậy vào vòng tay yêu thương, chở che của Đức, nếu không tôi e tôi... chìm mất giữa dòng. Tôi đánh đổi cả mái ấm gia đình, nơi cha mẹ, anh chị chắt chiu tháng ngày nuôi tôi khôn lớn để lấy duy chỉ một mình Đức. Tình yêu của tôi có... vĩ đại lắm không, tôi không biết. Tôi chỉ thấy trước mắt "hiểm hoạ" trùng trùng. Tôi đi... lấy chồng mà cứ như là đang... ra trận giết giặc vậy...
Kể từ khi mặc chiếc áo cô dâu, bước lên mấy bậc thềm nhà Đức là tôi đã phó mặc đời mình cho số mệnh. Đã gọi là số mệnh thì tôi làm sao "chạy trời cho khỏi nắng". Như bạn bè tôi đó, mấy đứa lấy chồng rồi có ở chung với nhà chồng đâu mà rốt cuộc cũng chia tay, cũng ly dị, cũng thui thủi làm single mom. Ly dị ở Mỹ dễ dàng quá khiến cho tờ hôn thú giữa vợ và chồng không còn giá trị ràng buộc nào nữa. Thích thì ở, không thích thì đưa nhau đến luật sư "xé" hôn thú cái rẹt là xong. Tôi chỉ cầu mong sao cho tình vợ chồng của tôi và Đức không trải qua phong ba bão tố để nó mãi được vững bền nhưng tôi cũng không dám hy vọng rằng tôi có thể thực sự hoà nhập vào nếp sống xa lạ của gia đình chồng, nhất là đối với bà ngoại của Đức, người đã sống gần như xuyên suốt cả chiều dài thế kỷ. Đọc những cuốn sách xưa hay xem những bộ phim cũ thấy cảnh làm dâu cơm bưng nước rót, tôi đã từng rùng mình. Có khi nào bà ngoại Đức đòi hỏi một đứa cháu dâu phải như thế không?
Những ngày trăng mật qua mau, trên chuyến bay trở về... làm dâu, tôi tựa đầu vào vai Đức, nói lên băn khoăn của mình:
- Anh nè, em không biết làm dâu như người ta đâu!
Đức cười, gật gù:
- Anh biết!
- Em không biết nấu ăn...
- Anh biết...
- Hứ, sao cái gì anh cũng biết hết vậy? Biết em tệ vậy sao anh còn bày đặt cưới nhau làm chi?
- Vì... anh yêu em, như vậy đã đủ chưa?
- Nhưng em... sợ nhất là... bà ngoại của anh... Em...
Đức đưa tay, vỗ nhè nhẹ lên vai tôi:
- Em ngủ một chút đi, rồi em sẽ thấy bà ngoại anh hiền lành như một bà tiên...
- Ùm, chắc chuyện đó chỉ có trong... chiêm bao nên anh mới kêu em ngủ...
Đức không nhịn được cười và kí đầu tôi:
- Em hư quá đi thôi! Để anh hát ru em nhé:
"Ầu ơ... chứ con chim se sẻ nó đẻ ở cột đình
Bà ngoại đẻ má... ơ ầu ơ... bà ngoại đẻ má, má đẻ mình... em biết không?"
Tôi nhắm mắt lại, thấp thoáng đâu đó trong những vầng mây trắng, tôi còn kịp nhìn thấy bóng dáng của một bà tiên.
oOo
Nếu như có ai hỏi tôi rằng trong cuộc đời này hai người phụ nữ mà tôi yêu thương nhất là ai, tôi sẽ không ngần ngại mà trả lời hai người đó chính là mẹ và bà ngoại của tôi. Mẹ sanh ra tôi, còn ngoại nuôi nấng dỗ dành tôi từ tấm bé. Đối với Đức, vai trò của bà ngoại anh cũng không khác nên tôi hiểu. Ngoại anh cũng chăm lo bồng bế anh từ tấm bé vậy. Thôi thì tôi vì thương Đức mà... chín bỏ làm mười, tôi sẽ... thương luôn cả bà ngoại của anh nếu như... nếu như bà ngoại anh không... ghét tôi. Có lẽ tôi "hư" thiệt, chưa chi mà tôi đã ra điều kiện rồi.
Cuộc sống ở nhà chồng không... khủng khiếp như tôi tưởng tượng. Hay nói khác đi, nó cũng chẳng thay đổi bao nhiêu so với nếp sống hằng ngày khi xưa của tôi. Một phần do tính tình dễ hoà đồng của tôi mặc dù lắm khi tôi cũng bướng không ai chịu nổi. Nhưng phần quan trọng là gia đình Đức đã mở rộng vòng tay đón tôi vào. Họ không đòi hỏi tôi phải biết này biết nọ. Họ... nghiễm nhiên chấp nhận tôi như chấp nhận một đứa con ruột thịt nên chỉ cho đi mà không đòi hỏi phải lấy về. Từ đó, tôi không còn áy náy chuyện "gánh vác giang sơn" nhà chồng nữa vì xem ra khi tôi gánh cái gánh này, tôi thấy đôi vai mình vẫn nhẹ tênh, dễ chịu và trong trái tim nhen nhúm thêm một chút yêu thương. Ngày đám cưới, ba mẹ tôi đã chẳng từng nhắc nhở "gia đình chồng bây giờ đã là gia đình con" đó sao?!
Lấy chồng rồi, tôi vẫn nhớ nhà mẹ nên mỗi bữa vẫn lần về thăm và ăn thức ăn mẹ nấu. Mẹ nhìn tôi, cười hài lòng:
- Trông con lúc này chững chạc hẳn ra mẹ cũng mừng. Vậy mà khi gả con mẹ cứ lo là sẽ bị nhà người ta mắng vốn...
Tôi dụi đầu vào lòng mẹ, nũng nịu:
- Mẹ này, sao nói xấu con vậy? Con vẫn ngoan lắm mà, mẹ không tin, mẹ hỏi... bà ngoại anh Đức đi!
- Sao, con không còn sợ bà ngoại nữa à?
- Dạ không, bây giờ con thấy bà ngoại anh Đức cũng hiền như bà ngoại con vậy.
Mẹ nhìn tôi, hài lòng:
- Dù được mọi người đối xử tử tế, yêu thương, con cũng nên giữ gìn cho phải đạo dâu con nghe con!
- Dạ, con biết rồi mẹ...
Đã từng sống chung với bà ngoại tôi và bây giờ là với bà ngoại chồng, tôi biết thêm được một điều khá thú vị: Những người già thường nhớ và nhắc nhở đến quá khứ rất rõ ràng, rành mạch cứ như là chuyện mới xảy ra... ngày hôm qua (mặc dù chuyện của... ngày hôm nay thì họ... quên mau lắm). Ngày xưa, ngoại tôi thường nhắc đến thời con gái, đến lễ cưới của bà với nón cụ quai tơ, áo mớ ba làm cho cả bọn tôi nghe hoài mà vẫn thích thú. Từ đó, tôi bỗng trở nên yêu thương làng quê Việt Nam hiền lành và thanh bình ở vào cái khoảng thời gian xa lơ xa lắc đầu thế kỷ 20, lúc ngoại tôi còn con gái, lúc hôn nhân đôi lứa hoàn toàn tuỳ thuộc vào quyền quyết định của mẹ cha. Vậy mà khi tôi... cắc cớ hỏi:
- Thế ngoại có... yêu ông không hở ngoại?
Ngoại tôi cười hiền lành, vẫn còn một chút gì đó e thẹn trong nụ cười của ngoại:
- Ông ngoại con hồi đó... đẹp trai lắm, nhưng ông bà lấy nhau là do mẹ cha sắp đặt cho nên sau khi có con cái thì ở với nhau vì cái nghĩa, cái tình vợ chồng. Tình yêu của tụi con bây giờ khác xa. Ngày xưa ông bà ta có câu "Cha mẹ đặt đâu con ngồi đó", còn hôm nay tụi con đã sửa lại là "Con đặt đâu cha mẹ ngồi đó"...
Bà ngoại chồng tôi cũng vậy, bà thường kể cho tôi nghe cả những ngày bà còn... con nít. Có những chuyện tôi... "phải" nghe qua rất nhiều lần nhưng lần nào cũng giống lần ấy. Trong nhà, một phần do tôi khá rảnh rỗi, một phần tôi là "đứa" ham... nghe ngóng chuyện đời xưa nên chẳng biết từ lúc nào tôi và bà trở thành... một cặp. Lắm lúc tôi đem những câu chuyện bà kể kể lại với chồng tôi. Anh ấy cười hì hì:
- Em sướng thật, được ngoại cưng nên kể chuyện đời xưa cho nghe hoài há!
Tôi đấm vào vai anh:
- Anh có muốn... sướng giống em không? Ở nhà với ngoại vài ngày đi, anh sẽ được... toại nguyện. Em bảo đảm một chuyện anh sẽ được nghe rất nhiều lần, cho anh tha hồ mà... học thuộc lòng... hì hì...
- Ha ha... ý em nói là ngoại kể xong rồi quên, hôm khác lại kể nữa chứ gì... Anh méc ngoại cho coi...
Tôi... vênh mặt, trêu anh:
- Méc thì méc, không có em nghe ngoại kể lể, ngoại sẽ... buồn thúi ruột đó. Nhà này có ai "nghe" ngoại nhiều hơn em đâu...
oOo
Những ngày còn ở Việt Nam, tôi rất thích đọc chuyện đồng quê Việt Nam của ông Hồ Biểu Chánh. Tôi đọc của ông rất nhiều, nói chung là... bà cho thuê sách có mấy cuốn thì tôi đọc mấy cuốn. Mỗi cuốn sách của ông mang một đặc sắc riêng. Ông tả tình cũng đẹp mà cảnh cũng rất dễ thương. Bây giờ, không có... Hồ Biểu Chánh để đọc nữa nhưng tôi có bà ngoại chồng, cuộc đời mà bà đã trải qua chẳng là một cuốn sách rất thực và cũng thật đặc sắc đó sao?! Những mẩu chuyện bà kể, nếu tôi khéo léo biết sắp xếp ý và lời, tôi sẽ có cả một câu chuyện dài trải suốt từ... đầu thế kỷ 20 mươi đến đầu thế kỷ 21... Bà đã hơn 80 tuổi rồi chứ ít sao?
Qua lời bà kể, ông ngoại chồng tôi ngày xưa cũng khá bay bướm (đàn ông nào lại chẳng thích bay bướm, chỉ là bây giờ các ông bị... vợ chặt cụt hết cánh nên hết... bướm bay thôi) và bà cũng khổ vì ông rất nhiều. "Ớt nào mà ớt chã cay, gái nào là gái chẳng hay ghen chồng" nhưng kiểu ghen của các bà ngày xưa cũng khác bây giờ, các bà ghen mà vẫn lo lắng cho các ông từng ly từng tý và điều quan trọng là các bà luôn biết giữ thể diện cho các ông dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào. Nhiều khi nghe bà kể, tôi... tức anh ách. Tôi lắc đầu:
- Nếu là con chắc con không làm được như ngoại đâu...
Bà cười hiền lành:
- Quan điểm của con người ở vào từng thời điểm khác nhau con à. Ngày xưa, người phụ nữ chỉ biết nhẫn nhịn làm dâu, làm vợ suốt đời, dẫu có đắng cay hay nước mắt cũng chỉ biết âm thầm nuốt vào lòng... Thế mà hay, thời của ngoại chẳng mấy ai... ly dị đâu, lấy nhau là lấy cả đời cả kiếp... Ngoại nghĩ người phụ nữ phải luôn luôn biết nhẫn nhịn chồng, có như vậy gia đình mới êm ấm và thật ra... đàn bà chẳng thể nào... giỏi hơn đàn ông...
Tôi không đồng ý với cái nhận xét "người phụ nữ phải luôn luôn biết nhẫn nhịn chồng" và "đàn bà chẳng thể nào giỏi hơn đàn ông" của bà, có lẽ bà cũng muốn dạy tôi cái lý lẽ này. Nhiều lần tôi cũng định cãi lại nhưng rồi thôi. Những ý nghĩ ấy đã ăn sâu trong bà suốt một đời người, dẫu có ai lấy búa đốn đi cũng không được, huống hồ chi tôi chỉ mới bước chân vào ngưỡng cửa đời và ngưỡng cửa hôn nhân, vẫn còn có nhiều thứ cho tôi trải qua và học hỏi. "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn", tôi và bà ngoại chồng tuy không đồng quan điểm đối với... đàn ông, nhưng những kinh nghiệm mà bà đã đi qua biết đâu chẳng là những bài học quý báu cho tôi. Thêm nữa, qua bà, tôi có thể nhìn thấy một người phụ nữ Việt Nam trọn vẹn. Bà bây giờ thay thế cho bà ngoại tôi, một người rất yêu thương con cháu, một người thích... kể chuyện đời xưa, một người... hiền lành như một bà tiên... Đất nước tôi nhỏ bé nhưng có rất nhiều cái để tự hào. Một trong những thứ đó là tình thương, nguồn gốc, cội rễ...
"Con chim se sẻ nó đẻ ở cột đình
Bà ngoại đẻ má, má đẻ mình, anh ơi!"
Tôi bây giờ không những có một bà ngoại đang nằm sâu dưới lòng đất lạnh, mà tôi còn có một bà ngoại đang sống, đang hiện hữu cạnh tôi bằng xương bằng thịt. Bà ngoại chồng hay bà ngoại tôi thì cũng là bà ngoại... "mình", tôi vẫn thường nhắc nhở tôi như vậy.
Vẫn biết nhiều khi giữa già và trẻ có những suy nghĩ, hành động bất đồng, tôi và bà cũng không tránh khỏi điều đó. Nhất là khi bà cứ một hai binh vực Đức chầm chập dù tôi thấy rõ ràng là anh... sai. Khác gì đâu, ngày xưa mỗi khi tôi lầm lỗi, mẹ tôi chỉ vừa mới đi tìm... cây roi là bà ngoại tôi đã vội ôm tôi vào lòng để chở che rồi. Nhiều khi tôi... tủi thân nói với Đức:
- Bà ngoại em ngày xưa cũng thương em lắm, tiếc là khi em khôn lớn thành người thì bà đã không còn...
Đức dỗ dành:
- Thì bây giờ anh "giao" bà ngoại anh cho em đó, bà ngoại anh cũng thương em nhiều vậy...
Tôi bướng bĩnh:
- Nhưng bà ngoại anh binh anh và thương anh nhiều hơn...
Đức nhéo mũi tôi:
- Hì hì, em lại ganh tỵ nữa rồi phải không? Em thương anh, bà ngoại cũng thương anh, vậy là bà ngoại... phụ thương anh dùm em rồi...
- Hứ, anh tưởng anh là ai đây?
- Em thật không biết anh là ai ư? Anh là... chồng em nè...
Đức nhào tới ôm tôi, khiến cho tôi... lúng túng bỏ chạy, tiếng cười của chúng tôi vang lên khắp nhà... Chắc bà ngoại chồng tôi trong phòng riêng cũng đang lẩm bẩm cằn nhằn một cách đáng yêu "Hai vợ chồng bây lớn rồi mà cứ như con nít, bà ngày xưa ở vào tuổi đó đã tay bồng tay dắt rồi con ạ!" như mọi lần...
(hết)
****
(*): nói hành, nói tỏi :)
ttv
