Thương
"Áo xưa dù nhầu cũng xin bạc đầu gọi mãi tên nhau..."
Ai đã từng nghe nhạc chắc hẳn cũng dễ dàng nhận ra câu trích dẫn trên là của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Nhiều người nói trong nhạc TCS bàng bạc chất thơ và chất triết lý sâu xa. Tôi không phải là nhà phê bình thơ hay nhạc, lại càng không phải là nhà... triết học nên không dám lạm bàn về những vấn đề này. Tôi chỉ đơn giản là một người thưởng ngoạn, hay nói đúng hơn là một thính giả bình thường đối với dòng nhạc của ông.
Bạn thân mến, có lẽ bạn đang... trố mắt nhìn tôi, không biết là tôi định làm gì, sao tự nhiên đi nhắc tới nhạc TCS trong khi kiến thức về âm nhạc của tôi vốn rất hạn hẹp. Không sao đâu, tôi chỉ mượn lời nhạc (hay câu thơ) trên để bắt đầu cho tiểu luận của mình về "Thương" như lời hứa với bạn tuần rồi, và mong... bạn hãy kiên nhẫn cùng tôi bạn nhé. Có nhiều khi tôi rất khó mà gom góp những ý nghĩ lan man trong bộ óc bé nhỏ của mình thành lời, thành chữ. Cũng có lúc những ý nghĩ đó thoáng đến, vụt đi và tôi nắm bắt không kịp để ghi xuống, thế là... nó biến mất, chẳng để lại tăm hơi. Nếu bạn thấy chỗ nào tôi sơ sót hay không đúng thì làm ơn nhắc dùm tôi với. Người ta bảo "Học thầy không tày học bạn!", tôi sẽ còn học hỏi từ nơi bạn rất nhiều.
Trở lại với chủ đề "Thương", trước khi tôi bị... lạc quá xa. Sở dĩ tôi mượn lời nhạc TCS để mở đầu cho bài viết của mình vì theo cảm nhận của tôi, "Áo xưa dù nhầu cũng xin bạc đầu gọi mãi tên nhau" là khi người ta thương nhau, nhớ nhau chứ không phải ghét nhau, thù nhau và... gọi tên nhau để... chửi hay để... nguyền rủa (xin lỗi bạn vì tôi dùng từ ở đây hơi... hàm hồ một chút).
Bạn có công nhận với tôi là khi nói về "thương" ta thấy tâm hồn mình nhẹ nhàng thơ thới hơn khi ta nhắc đến "ghét" không? Lý do, theo tôi nghĩ, cũng đơn giản thôi, bản năng tự nhiên của con người là thương (thế cho nên ánh mắt trẻ thơ mới hiền lành, trong sáng như những thiên thần vì chúng chưa biết... ghét hay chưa có khái niệm về ghét) rồi theo năm tháng, điều kiện sống, sự phát triển, sự đấu tranh sinh tồn khiến con người dần dần học thêm từ "ghét", khi nói về "thương" hay khi... thương ta dường như trở về nguồn cội nguyên thuỷ của mình. Bạn hay tôi thấy đề tài này nhẹ nhàng, thơ thới là vậy đó!
Thế nhưng, để nói đầy đủ về "thương" hay liệt kê những lý do khiến ta thương một người nào đó thì tôi nghĩ chẳng biết phải mất hết bao nhiêu giấy mực, bao nhiêu thời gian mới có thể gọi là không khiếm khuyết. Vậy thì, bạn hãy thông cảm cho những khiếm khuyết của tôi hôm nay bạn nhé.
Từ những ngày bé thơ, trong ta đã hình thành tình thương đối với ông bà, cha mẹ cùng những người họ hàng, ruột thịt xung quanh. Lớn lên một chút, khi đến trường ta thương thầy cô, bè bạn. Tới tuổi cài trâm, kẹp tóc ta bắt đầu... để ý thương thương một người dưng khác họ nào đó. Ấy là nói đến "thương" trong phạm vi nhỏ hẹp riêng tư, ngoài những tình thương đó ra ta còn có tình thương đối với tha nhân, đồng loại, v.v...
Mỗi người bộc lộ tình thương một cách khác nhau, chẳng ai giống ai. Có người thương nhiều nhưng ráng để trong bụng, cũng có người sẳn sàng bộc lộ tình thương của mình không cần giấu diếm, e dè nhưng nói chung lại, chữ "thương" thường khiến tôi hình dung là... trao ra một cái gì đó từ... trái tim một cách tự nhiên và tự nguyện, đó là những tình thương sẳn sàng cho đi mà không tính thiệt hơn, cao thấp hay đòi hỏi phải được đền bù mặc dù khi ta thương ai, ta cũng mong người đó... đối xử tốt với ta để ta còn có... cớ mà thương tiếp. Bạn sẽ thắc mắc "Nhưng cũng có những trường hợp ta bị bắt buộc phải thương một người nào đó thì sao?". Trường hợp đó không phải là hiếm trong cuộc sống hằng ngày nhưng cái thương đó gần với trách nhiệm, bổn phận, hay vì một lý do nào đó đến từ lý trí nhiều hơn là từ trái tim. Một khi tình thương được kết hợp từ cả hai phía lý trí và trái tim thì nó tốt đẹp hơn, ta không sợ phải thương một cách mù quáng vì ta đã có lý trí nhắc nhở, dè chừng. Và trường hợp ngược lại, nếu ta chỉ thương bằng lý trí mà thiếu tiếng nói từ trái tim thì tình thương ấy thật gò ép, gượng gạo, mệt mỏi và nặng nề như phải gánh trên vai trọng lượng ngàn cân.
Thương một người nào đó, lắm khi ta cũng thương luôn cả cái tốt và cái xấu của họ, nên mới có câu "Khi thương trái ấu cũng tròn" hay "Thương nhau thương cả đường đi". Nói như thế không có nghĩa là... ta sẳn sàng khuyến khích người ta thương làm những việc không đúng. Trong tình mẹ thương con cũng vậy, người mẹ sẳn sàng hy sinh cho con cả cuộc đời nhưng không vì thế mà người mẹ quá nuông chìu để cho con trở thành hư hỏng, khó dạy. Cho nên, xấu tốt ở đây tùy theo trường hợp và ta phải biết cách dung hoà, sửa chữa sao cho tình thương của ta đối với người giúp người trở nên tốt đẹp hơn, giúp cho cuộc sống của người, của ta được thăng hoa, được hoàn chỉnh hơn.
Lý do khiến ta thương (người dưng khác họ) nhiều khi xem ra rất bình thường nhưng không... tầm thường tí nào cả. Hãy nghe cô gái nói thế này:
"Chẳng ham nhà ngói ba toà
Thương anh vì bởi mẹ cha anh hiền" (cadao)
Hay chàng trai một khi đã thương cô gái rồi thì nào xá chi cực khổ, gian nan:
"Thương em mấy núi cũng trèo
Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua" (cadao)
Nhiều người lúc đầu chỉ... thích nhau qua nụ cười, qua... chiếc răng khểnh, hay một lý do nhỏ nhặt nào đó rồi tình thương, tình yêu đến, thế là gắn bó với nhau cả đời, nhưng cũng có khi tình thương vội đến rồi vội đi như một thoáng mây bay... Dù sao tình thương lúc nào cũng đáng trân trọng và gìn giữ.
Ghét một người thì dễ, thương một người (theo đúng nghĩa... lâu dài) thì rất khó. Cũng như khi tôi viết về Ghét hay Thương vậy, tôi có thể gói ghém "ghét" trong phạm vi nhỏ hẹp của một trang giấy và tự bằng lòng với mình cho là... đầy đủ, nhưng còn "thương" thì bàng bạc khắp nơi khiến cho tôi trở nên thật vụng về, thật vất vả khi trình bày. Đó là điều đáng mừng phải không bạn, vì khi "thương" còn nhiều hơn "ghét" thì tôi biết trái đất này vẫn còn tồn tại, vẫn còn có... hoà bình.
Hồi nhỏ, tôi thường hỏi mẹ "Mẹ ơi, trái tim của mỗi người chừng bao lớn?". Mẹ bảo tôi "Con nắm chặt bàn tay lại, nắm tay con bao nhiêu thì trái tim con lớn bấy nhiêu!". Bạn hãy bắt chước tôi làm thử xem trái tim của bạn thế nào. Không lớn lắm phải không? Vậy thì, bạn hãy dành nó cho "thương" mà đừng chia ngăn cho "ghét" nếu không bạn sẽ thật lãng phí phần tim ấy của mình.
Phần mở đầu, tôi đã mượn lời nhạc của TCS, thì kết thúc tôi cũng mượn lời ông để nói với bạn rằng "ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau" và "cuộc đời đó có bao lâu mà hững hờ". Bạn hãy thương đi! Khi bạn trao ra một tình thương, bạn hãy luôn nghĩ rằng bạn cũng sẽ nhận về một tình thương. Có những tình thương trong tim và... vây quanh lấy bạn, bạn sẽ thấy cuộc đời thật đáng yêu và đáng sống biết bao...
052605
ttv
