NỘI VÀ MÙA VU LAN

Mùa Hạ dần đi qua. Trời đã thôi, không còn nắng gắt nữa; tuy nhiên, cái nóng, cái oi bức vẫn còn. Thỉnh thoảng ngày lất phất mưa, mưa chỗ nọ, chừa chỗ kia ra, không đều. Đôi lúc tôi nghĩ "Chậc, mưa kiểu này mặt đất khác chi đâu một cái mền... vá!". Có khi tôi thích mưa, có khi lại không, còn phải coi theo ngày hôm đó tôi đang vui hay buồn nữa. Anh thì khác, anh thích mưa lắm, nhưng chẳng phải theo một ý nghĩa mơ mộng nào cả, đơn giản chỉ vì anh khỏi phải... sáng và chiều hai lượt tưới cây! Da anh bình thường đã đen... hơn tôi, giờ dang thêm nắng, trông anh khác chi đâu cái cột lọ lem nơi chái bếp nhà ngoại.

Nhắc đến ngoại, làm tôi nhớ ghê, nhớ cả nội nữa. Dường như tôi có viết đôi điều về ngoại nhưng ít khi nhắc đến nội, mặc dù tôi thương và nhớ cả hai người. Hồi nhỏ, ai cũng bảo tôi từ gương mặt đến tướng đi, dáng đứng đều giống y như nội. Tôi lại thích được giống mẹ hơn nên tôi không vui cũng không buồn khi nghe mọi người bảo thế. Bây giờ, nhìn lại hình nội chụp hồi còn trẻ, tôi thấy tôi hơi hao hao giống nội. Anh thì cứ bảo tôi giống mẹ, nhất là cái miệng hay chu ra mỗi khi chăm chú vào một việc gì. Có lần, đang mãi mê làm việc, tôi nghe tụi bạn rúc rích cười, hỏi, tụi nó bảo "Lấy gương mà soi cái miệng của you kìa, ngộ ghê!". Cái tật xấu thế đó, tôi cũng đâu có bỏ được, chỉ biết tự an ủi "Kệ, có tật ắt có tài". Mà tài thì... bất lộ tướng nên tới giờ, tôi tìm mãi vẫn chưa biết mình có tài ở chỗ nào cả.

Tháng bảy có lễ Vu Lan; nay tôi viết đôi dòng về Nội là phải rồi vì Nội xưa theo đạo Phật và là một Phật tử thuần thành. Nội giữ chay đúng lắm. Với đời, nội là đặc trưng, là điển hình cho lớp người phụ nữ giữa mới, cũ giao thời, tuy nhiên những bất công đối với thân phận làm vợ như nội vẫn còn. Đời sống vợ chồng của nội dường như cay đắng nhiều hơn hạnh phúc, nước mắt nhiều hơn nụ cười khi ông là một người theo tây học, khá điển trai nhưng lại có tính... đào hoa. Về sau, khi tôi đã có chút hiểu biết, ông sống luôn với... bà nội nhỏ, còn nội vẫn ở nơi mảnh đất ngày xưa do ông cố tôi để lại. Tuổi già, nội ra vô vui cùng đàn con cháu, chăm chút từng gốc mận, gốc xoài. Mãi đến khi ông mất (năm đó tôi hình như được tám tuổi), nội đem ông về mai táng. Nội không khóc ông. Nhìn thấy vẻ bình tĩnh bên ngoài của nội, nhìn thấy sự ân cần, thương mến của nội đối với... bà nội nhỏ ai cũng biết được rằng nội đã có lòng bao dung to lớn lắm, nhưng câu hỏi "Liệu cho đến phút cuối cùng ấy, nội có còn thương ông không?" vẫn theo tôi mãi đến bây giờ.

Từ sau năm 75, mẹ đưa bọn tôi về tá túc bên ngoại. Nhà ngoại cách nhà nội không xa, độ chừng mười hai cây số nhưng đối với bọn trẻ chúng tôi, mỗi khi được về nội ăn giỗ hay lễ tết là một chuyến đi đầy hứng khởi và thú vị. Lúc chưa có xe buýt, chúng tôi thường đáp xe lam. Xe lam máy cũ, chạy ì ạch, nhì nhằng nên quãng đường không xa lại trở thành xa. Ngồi trên xe lam, tôi thường đưa mắt nhìn sang hai bên đường, toàn là ruộng lúa xanh rì. Có lẽ tôi cũng bắt đầu ý thức về quê hương và biết yêu quê hương qua giây phút ấy, yêu trong cái tình cảm sâu lắng và vướng chút... buồn buồn...

Xuống xe lam, bọn tôi phải đi bộ một quãng đường xa bằng lộ đá nữa mới tới nhà nội. Nhà nội nằm yên bình bên cạnh dòng sông. Nhà trước mấy gian, được cất bằng gỗ mun đen tuyền, thật rộng rãi và thoáng mát. Nhà sau chìa ra mặt sông; nhìn xuống kẽ ván, tôi chỉ thấy màu nước phù sa đục lờ. Xa hơn một chút là mấy rặng dừa nước che kín cả tầm nhìn sang mé bên kia sông. Tôi không lớn lên bên cạnh dòng sông đó, nhưng mỗi lần về thăm nội, lúc ra đi tôi lại mang theo cái cảm giác bùi ngùi, thương nội già nua và thương cả con sông cũng già nua không kém.

Sân trước nội trồng nhiều xoài cát, sa bu chê và vú sữa, mùa nào trái ấy ngon ngọt lạ thường. Trước nhà, nội đặt mấy chậu mai tứ quý, bông đỏ nở suốt bốn mùa (nên mới gọi là tứ quý). Chúng tôi thường bày trò chơi "bò dữ bò hiền" xung quanh mấy góc xoài. Còn trò chơi cút bắt thì hồi hộp hơn, có khi đứng nấp sau tấm vách nhà, kiến leo lên chân rồi... cắn đau điếng mà cũng không dám thở mạnh vì sợ bị... phát hiện...

Phía bên kia cầu, buổi sáng người ta thường nhóm chợ chồm hổm. Tôi còn nhớ vì tôi thường lân la qua đó mua bánh tàng ong (giống như pancake bên này), còn nội thì hay bưng tô qua đó mua bún thịt xào cho bọn tôi. Lúc đó bọn tôi đứa nào cũng gầy nhom ốm nhách nên được dịp là nội vỗ lại cho... béo chút ra, kẻo không thôi nội nhìn cứ phải chắc lưỡi xót xa. Nhìn cháu, nội lại nhớ con ra đi biền biệt chẳng về vì... một vận mệnh chung của đất nước và từ đôi mắt trũng sâu ấy lại có giọt nước mắt rưng rưng.

Trong những bữa ăn hay những dịp lễ, giỗ, nội thường ngồi chung mâm với bọn nhỏ chúng tôi. Nội không ăn, hết gắp miếng thịt bỏ cho đứa này, lại múc cà ri, bánh mì cho đứa khác. Tay nội run run gỡ xương rồi dặn "Coi chừng xương còn sót nghen con!". Vậy đó, nội là vậy đó, tình thương cho đi trong từng cử chỉ nhỏ nhặt nhưng lại bao la và tràn đầy, vô bờ bến.

Tôi lớn dần, đoạn đường về thăm nội không còn... xa diệu vợi nữa mà như gần hơn nên tôi cũng về thường xuyên hơn. Năm tôi học lớp 10, trường tôi gần nhà nội lắm, chỉ cách có khoảng đường lộ đá ghồ ghề ấy thôi. Có lần cắm trại, tôi kéo cả nửa lớp (toàn là con gái) về nhà nội tắm giặt và ăn cơm chiều. Nội vẫn vậy, giành bới cơm cho đứa này, gắp thêm con tôm cho đứa khác, dường như đối với ai nội cũng thương chứ chẳng riêng gì tôi là đứa cháu ruột thịt. Nội nhìn bọn tôi ăn uống... thật tình (vì đứa nào cũng đói meo râu mà) và tủm tỉm cười, quên cả chén cơm còn y nguyên của mình.

Rồi tôi đi, vẫn tâm niệm một điều "Nội ơi, khi con lấy xong bằng đại học, con sẽ về thăm nội, nội ráng sống khỏe, chờ con!" nhưng nội đã không chờ. Nội ra đi trước ngày tôi ra trường khoảng chừng hai năm, hai năm đâu có phải là dài sao nội lại mòn mỏi và... không gắng thêm chút sức nữa?! Ngày tôi ra trường, cầm mảnh bằng trên tay (tôi là đứa cháu có bằng đại học đầu tiên của cả nội và ngoại) tôi ngước nhìn trời cao. Tháng tám, trời xanh và mây trắng, biết đâu chừng trong những đám mây trắng ấy có cả nội lẫn ngoại về chung vui với tôi...

"Nội có biết không, buổi sáng hôm nay con chợt nhớ nội đến nghẹn lòng. Nhớ ngày xưa, con thường tài lanh giành têm trầu cho nội, để được nội mắng yêu "Cha mày, vọc vôi của nội coi chừng tóc bạc sớm đó con!". Bây giờ, tóc con đã bắt đầu có... vài ba sợi bạc nằm... lẻ loi, con chẳng biết đó có phải vì con vọc vôi của nội hay vì... ngày tháng đôi khi muộn phiền đã để lại màu trắng ấy trên dòng tóc của con!"

Có dịp, tôi sẽ kể cho anh nghe về nội và sẽ bắt đầu bằng cái giọng... khoe khoang như thế này "Nội em ngày xưa thương em lắm và em là đứa cháu giống nội nhất nhà... " để mường tượng ra ánh nhìn trìu mến từ đôi mắt trũng sâu của nội và tiếng mắng yêu "Cha mày, giống ai không giống lại giống nội mà chi?!"

"Lễ Vu Lan, đứa cháu giống nội nhất nhà xin được thắp một nén hương lòng cho nội, nội nhé! Ở nơi miền xa xôi cực lạc, nội có thấy ấm cúng hơn không, nội của con?!"

08/09/05

Trang Chính
Văn | Thơ | Nhạc | Tác Giả