Computer, Chàng, và người thợ bất đắc dĩ - Phần I.
Không cần đến những chuyện long trời lỡ đất, thì tất cả những việc phiền phức lẩm cẩm đến nực cười trong gia đình cũng có thể là đề tài cho những tiểu tuyện nếu tôi có tài văn chương khá hơn. Sắp theo thứ tự của bộ trí nhớ "có mới nới cũ" của tôi, chuyện gần nhớ trước, chuyện xưa nhớ sau, thì phải bắt đầu bằng chuyện ông xã tôi và cái computer.
Trước tiên, phải tán thán ông Bill Gates đã kịp sinh ra trong thời đại mà chúng tôi còn chưa quá già . Cám ơn ông đã đẩy mạnh kỹ thuật tin học làm cho kỹ nghệ computer phổ biến nhanh như chớp và làm cho giá cả trở nên “hời” kịp thời cho thế hệ “không còn trẻ” của chúng tôi có thể tậu mãi và xử dụng trong những năm còn sống trên cõi đời ... lắm chuyện phiền toái này.
Chả bù cho những ngày tháng lò mò viết bằng giấy mực, dán tem, lại lò mò gửi đi . Chưa dám nói đến cả hai tuần mới mong có hồi âm . Nay thì chuyện đó bỗng nhiên trở thành "xưa rồi Diễm !" Vinh hạnh thay, ta có thể viết 1 lá thư hay bài văn bài thơ ngay tại chỗ và gửi đi cho bạn xem trong chớp mắt. Rồi ta kháo các bạn cùng mua máy, chỉ cho nhau gửi e-mail. Ôi tuyệt diệu!
Nhưng rồi trách nhiệm lại nảy nở, mỗi ngày phải đọc rất nhiều và trả lời nhiều thư hơn. Thư qua thì phải thư lại, có khi đến mấy lần 1 ngày . Gớm, bạn lại rủ thêm bạn . Đọc mấy lần thư là đóan tâm tính của nhau, thấy thích là anh anh em em, chị chị tôi tôi . Cả trăm bạn nheo nhóc nằm gọn trong cái màn hình nhỏ xíu!.
Thích thú nhất là ta có những người bạn do tự ý ta biến chế . Người nào:
"lời lời châu ngọc, hàng hàng gấm thêu",
thì trong tưởng tượng chắc chắn cũng:
"chẳng sân ngọc bội, cũng phường kim môn". (ND)
Các chị bạn nào tâm đầu ý hạp với ta thì hẳn là:
"mai cốt cách, tuyết tinh thần" hay gần gần như thế .
Lẽ đương nhiên "văn là người", cũng đã có những
"hình dung chải chuốt, áo khăn dịu dàng" , lại cũng có
"kẻ chê bất nghĩa, người cười vô lương" (ND)
mà ta chẳng buồn chạm thưa gửi với.
Thế là cái giờ xã giao "tại chỗ" này trở thành nếp sống mới, một nền văn hóa mới cho nửa đời còn lại của ta. Êm đềm trong không gian tịch mịch, nhưng rộn rã trong lòng cả ngày , lúc vui, khi giận không ngơi , cũng như một người đang trong tuổi yêu không bằng.
"Lá em không gió mà sao lay
Diều anh không dây mà cao bay
Anh có tình yêu làm gió thổi
Em thoắt dài muôn trượng trong tay " (Hà Huyền Chi)
.....
Có lẽ mỗi người đã có nhiều động lực khác nhau khi "rinh" về một cái computer đầu tiên. Chúng tôi cũng có một giai thọai ngắn về những ngày đầu tiên đó .
Máy Đánh Chữ IBM cuối Cùng:
Gần hai mươi năm trước, bàn đánh máy IBM (typewriter) đang ráo riết cải tiến để cạnh tranh như muốn ngăn chận mức độ phổ thông của máy điện toán cá nhân. Ông xã nhà tôi đã bỏ ra mấy trăm đô mua bàn máy đánh chữ IBM, loại đắt tiền, kiểu chữ được sắp vòng quanh một cái dẹp dẹp giống như hoa cúc, gọi là Daisy wheels. Nếu muốn đổi kiểu chữ, ta cứ thay Daisy Wheels. Máy đánh chữ này lại có thêm một cuộn tape trắng (correction tape) để xóa những chữ đánh sai, dù sai ở mấy hàng trước đó . Do "đức tánh rộng rãi" của chàng, ông nhà tôi mua dự trữ (!) cả thùng correction tapes, vì cứ mỗi lần đánh ra chừng 4 nút, thì chàng đã sai ít nhất một nút. Mỗi trang anh đánh máy tốn gần nửa cuộn băng trắng để sửa chữ.
Tuy rằng lúc đầu tôi cũng không tiếc tiền, và đồng vợ đồng chồng tác "hồ bao" ra mua hết máy này đến máy trong nhà chẳng khác nào một văn phòng trường học của Mỹ không bằng . Nhưng đến nước này thì tôi bắt đầu nóng ruột vì tiền mua tapes, công thay daisy wheels…. thật là rườm rà, tốn kém vượt cả tiền mua máy đầu tiên . Thế là tôi âm thầm nghe ngóng để ý theo dõi việc mua một cái máy điện toán .
Vào năm đó (khỏang trước năm 1985) có vài đồng nghiệp đã bắt đầu mua computer cá nhân. Họ khoe nhau những việc họ làm được trên computer, xem như là những người tiền phong của kỷ thuật đương đại . Tôi dọ dẫm (vì computer không phải là ngành chuyên môn của mình), và ngần ngừ cả năm sau đó mới dám có ý định mạo hiểm bắt chước. Lúc đó giá computer cũng đã hạ để một người có công ăn việc làm vững chải có thể mua được.
Chỉ ngại trong lòng rằng phải mò mẫm cái kỷ thuật mới này cho đến bao lâu mới có thể thuyết phục ông xã quẳng đi cái máy đánh chữ IBM. Thời đó chưa có nhiều người biết xài, mà cũng vì thế nên chưa có những lớp dạy xử dụng. Lại thêm tôi chẳng biết nên mua hiệu Apple hay IBM. Máy Apple thời ấy phổ thông hơn máy IBM trên thị trường vì họ bán được cho các trường học xài nhiều nhất. Nhưng computer trong sở đang xài lại là IBM, nên tôi rất lúng túng.
Trái Táo Oan Nghiệt Đầu Tiên:
Suy nghĩ cả mấy tháng trường, rốt cuộc tôi bắt chước ông xếp trong sở, tậu về một cái Commodore 64 của hãng Apple. Nghe nói TV có thể thay cho màn hình, nên tôi không thèm mua màn hình (monitor), mà nối hộp computer vào màn ảnh Ti Vi . Ông xã và các con nhìn tôi cắm nối mấy dây điện với những cặp mắt thán phục.
Thực ra, đó chẳng qua chỉ vì thỏa mãn cái tánh “hiếu kỳ về kỷ thuật” của riêng mình mà thôi. Anh bạn đời "bất cần đời" của tôi thì ngược lại, cái gì có sẵn mà xài được thì đòi mua ngay, rồi ỷ lại vào cái bản chất tìm tòi của tôi để chỉ cho anh ấy xài. Nhưng khổ nỗi anh không biết tí gì về kỹ thuật, nên mọi việc mua máy là tùy nơi tôi "thao túng" . Anh không bao giờ ngăn cản, trái lại còn hối thúc, đôi khi còn đắc chí tự nhủ rằng “ta không cầu mà được”, hay “bất chiến tự nhiên thành” !
Trở lại việc nối dây . Chẳng được bao lâu, họ bắt đầu nản lòng vì tôi cứ rút ra nối vào lăng nhăng mà chẳng có gì hấp dẩn hay ho xảy ra cả.
Loay hoay cả mấy ngày, các con tôi không xem Ti Vi được, mà tôi vẫn cứ “nghiên cứu” mãi, nhưng vẫn nhất định không chịu mua monitor. Chúng bắt đầu nản tôi lắm rồi . (Hừ, con với cái, tụi nó chỉ chờ cơ hội để chê bai mẹ thôi ).
Không chịu mua màn hình, nào có phải vì tôi sợ tốn kém, chỉ vì sợ mấy người cùng sở cho là xài tiền ngu vì dốt kỹ thuật . À à, cái chuyện chê bai này không được đâu nhé, vì ở nhà nhất ... vợ, nhì ... ơ ..ơ .. chồng quen rồi, quên nữa, ai lại nói thế, thôi thì "nhất mẹ nhì con" mà lị . Khổ nỗi, tôi không thể giải thích được lý do những chữ hiện lên Ti Vi to như những con ruồi xanh, và không thể thay đổi tình thế. Ông xã tôi không dám phê câu gì, cũng không biết đề nghị gì hơn, anh bỏ đi nằm đọc sách một cách kiên nhẫn và thản nhiên. Chỉ có tôi là không thể thản nhiên được vì chưa làm cho máy họat động giống cái computer trong sở mà tôi đang xài .
Đã thế, chiều hôm đó, một bà bạn cùng quê, và rất quê của tôi đến chơi, hỏi :
- Cái đó để làm gì vậy em ?
- Thì để ông xã em đánh bài vở, viết lách.
- Em đã có bàn máy đánh chữ ngon lành nhất rồi mà.
- Chị không biết chứ cái máy này còn hay hơn nhiều, nó làm được nhiều việc hay lắm chị Bảy à. Chị Bảy chẳng thèm thắc mắc thêm vì chị yên chí rằng tôi sẽ nói những gì mà chị không hiểu, nhưng hy vọng con của chị sẽ hiểu . Chị bỏ qua không hỏi gì thêm về những “bí mật” về cái máy lạ mà tôi chưa nói ra, nhưng lại vội vòi vĩnh :
- Vậy hả, để năm tới con Dung lên đại học, chị nhờ em mua cho nó một cái, được hông em ?
E rằng chị sẽ phí tiền khi chờ đợi tôi có giờ sang giúp chị, khi bản thân tôi còn chưa chắc xong, tôi phân trần:
- Nhưng mà con Dung chưa cần xài đâu, mua sớm làm chi uổng tiền chị ơi.
- Vậy hả !!!
Chi. Bảy lại ngoan ngoãn "Vậy hả ?"một cách dễ ợt.
….
Rồi thì đâu đã vào đấy. Dường như tôi đã chịu mua cái màn hình riêng cho chiếc Commodore (thì dường như thôi, chứ ai lại nhớ những chuyện không mấy "vinh quang" đâu !) . Tôi đã thuyết phục được ông xã tôi bán cái máy đánh chữ mà anh đặt mua mới có 5 tháng. Sau khi đăng báo sở , thì ngay hôm sau đã có người liên lạc mua . Bà này là thư ký đánh máy . Lúc ấy máy đánh chữ còn đang thịnh hành, máy của chúng tôi còn mới, lại chỉ có nửa giá tiền, nên bà mua ngay không cần cò kè chi ráo .
Sang qua computer, "chàng" tin tưởng tuyệt đối vào sự hướng dẩn “anh minh” của tôi (chả anh minh thì chàng cũng chẳng biết). Tôi kèm cho chàng từng cử động trên computer cho đến khi một hàng chữ đầu tiên được đánh ra .
Chàng vui vẻ khen hay để . . . an ủi tôi . Nhưng sáng hôm sau thì mặt chàng ra điều hơi bực bội :
- Phải chi còn cái máy IBM cho anh đánh mau hơn . Cái này anh còn lạ quá , đâu rồi, nút nào bôi chữ ở đâu ?
Tôi chưa chạy đến thì thằng bé Út 3 tuổi đang ở lẩn quẩn một bên lúc nào không hay, thò ngón tay lên bấm vào nút Backspace . Chúng tôi chẳng hiểu đó là sự vô tình hay nó đã âm thầm học lén chung với bố nó hôm qua mà chẳng ai biết .
***
Quen tật đánh máy chữ, mỗi lần bấm một nút, chàng để hết vận tốc của ngón tay lên đó, cho nên nút hay bi nhồi thành hai ba chữ một lượt. Thế là chàng lại lo tìm nút xóa đi bớt .
Nhiều lúc chàng phiền muộn lắm vì cái màn hình không như mảnh giấy để chàng có thể nắm trong tay đi tới đi lui và nhìn tổng quát mà không cần phải tìm cái nút để lăn chữ lên xuống. Vả lại ánh sáng trên màn ảnh vẫn làm cho cặp mắt khó chịu hơn là tờ giấy trắng .
Mỗi lần "thân chủ" hay "học trò" của tôi (chàng đó mà) phiền muộn như thế, tôi lại phải tìm tòi một giải pháp để giải quyết vấn đề . Tôi tìm cách thay background màu xanh, chữ trắng, hay background trắng chữ đen như máy computer IBM trong sở tôi . Nhưng khốn nỗi cái Word Processor trong Commdore 64 chỉ có thể hiện màu xanh, chữ trắng mà thôi
Thế rồi một ngày đẹp trời, tôi cho chàng một hy vọng mới .
- Anh à, để em thay máy nhiều memory hơn .
Gì chứ xài tiền cho máy đánh chữ chàng đang cần thì chàng "Ừ " ngay và hối thúc tiến hành, chẳng cần biết việc quyết định của tôi có "anh minh" hay không. Thế là chúng tôi lại có chiếc máy Commdore 128.
Số phận của chiếc máy mới này cũng thoi thóp không được bao lâu thì máy IBM trong thị trường đã phổ thông vì có software dễ xài hơn trước, số hiệu lệnh đã giảm đủ cho người xài có thể nhớ hơn . Chúng tôi lại cho thằng cháu trai chiếc Commodore 128, để tậu chiếc computer IBM đầu tiên .
Chiếc PC Cồng Kềnh Đầu Tiên.
Tôi đọc sách nghiên cứu cách ráp máy, nhưng còn nhát, chưa dám mua các bộ phận riêng rẻ . Nhưng khi đi Texas, nghe lời một người bạn, đến nhà người cậu cháu trai của y đặt ráp một chiếc computer IBM sau khi bàn bạc rất kỹ với cậu cháu . Nào là chọn hard disk nhanh, tần số cao, có nhiều ports để sau này gắn thêm card hay upgrade thêm memory, nào là "burn-in" thử 1 ngày, (tôi trả bài theo trong sách đã đọc) Ông xã tôi ngồi nghe điếc tai, nhưng lại còn ra chiều hãnh diện :
- Không có bả thì tui chả biết gì cả !
Chàng thành thật tâm sự với người bạn đang ngồi bên, cũng điếc đặc về một vài danh từ kỷ thuật rất khiêm tốn mà tôi đã nghiên cứu từ lâu nay mới có dịp đem ra "nghị luận" thử xem có đúng không.
Thế rồi cái computer IBM đầu tiên của chúng tôi với đầy đủ nhu liệu và bộ phận phụ trội nặng chình chịch được đi máy bay từ Texas về đến Washinton. Sau này mới hiểu ra rằng những bộ phận dự phòng này chẳng bao giờ có cơ hội xài đến vì lẽ kỷ thuật computer phát triển nhanh hơn sự cần tăng triển của chiếc máy cũ. Do đó, các portes dư thừa, những chỗ memory cũng dư thừa. Có lần tôi thử mua thêm memory. Tiệm hỏi vận tốc nào . Thế cũng chưa có gì rắc rối, tôi kiên nhẫn đi tìm tờ hóa đơn có mô tả các chi tiết để chọn đúng lọai memory. Nhưng đến khi biết ra rằng người ta đã ra nhiều lọai memory nhanh hơn nhiều, và lọai memory trong cái máy PC tôi mua năm trước đã nhanh chóng trở thành lụ khụ,
"Tuổi trẻ đã qua xuân đã hết,
Người xưa nay đã khác xưa rồi !"
Bài học về Computer của tôi lại thêm một trang dày cộm.
Lúc đó, những bộ chữ Việt Nam cũng đang phát triển và bán ra công chúng . Tôi liên lạc với ông Hồ Thanh Việt để đặt mua một bộ VNI . Lò dò lụm cụm với các hiệu lệnh của DOS và các dĩa thảo chương to bằng miếng gạch bông . Tôi vất vả không ít vì khi cần hỏi ông Việt thì lại nhằm lúc khuya, ông không có ở tiệm . Lắm khi vớ được ông thì tôi trút hết thắc mắc của mình vào hỏi cho nhanh kẻo ông có khách bận việc gác máy thì kể như trong nhà sẽ có hai cái bánh bèo thiu to bằng cái mặt.
Trường Thiên Huấn Luyện
Sau ba tháng huấn luyện, đáng lẽ chàng có thể ngồi đánh máy một mình . Nhưng không, hễ chàng ngồi vào cái máy computer thì y như rằng mỗi 5, 10 phút sau sẽ có tiếng la ơi ới:
- “Em ơi, vào đây xem. Sao nó hỏng work !” . Và cái điệp khúc đó cứ vang lên mỗi ngày không biết bao nhiêu lần .
Chỉ có thế thì chẳng sao, nhưng mỗi lần có lũ trẻ về nhà xài computer, thì y như rằng sáng hôm sau gương mặt chàng méo mó như đau bệnh trĩ :
- Mấy đứa nhỏ làm sao bây giờ nó hư rồi !
- Hư là làm sao vậy anh ?
- Thì vào đây coi, nó đổi cái màn ảnh, làm sao tôi tìm được bài hôm qua ! Mất toi cả bài tôi viết ngày hôm qua .
Mỗi lần chàng hốt hoảng như thế, thì tôi cứ tỉnh bơ vì tin chắc rằng chẳng có gì quan trọng cả . Chỉ cần đổi lại USER là chàng thấy lại "hoa đào hôm trước" . Nhưng chàng vẫn tiếp tục âu lo:
- Tại sao tụi nó không chịu để y cho nó hiện ra giống màn ảnh của tôi . Thôi đừng cho tụi nó xài máy này nữa . Làm tôi cứ phập phồng mãi .
- Tại anh hỏng hiểu, chính vì tụi nó xài cái màn khác nên không động tới cái setup của anh .
Nhưng tôi nói để mà nói thôi, vì chàng chẳng cần hiểu setup gì cả . Và chẳng bao giờ chàng tìm hiểu, vì đến cuối ngày sẽ mách với người "thợ bỏ túi" là xong . Khi vui thì :
- Em ơi sao cái computer hôm nay hỏng work !
Khi nóng lòng thì:
- Tui nghi máy này hư rồi bà ! Chắc là cũ quá, mua cái khác đi !.
Cái phiên khúc này thì tôi không thể nghe lọt tai được nữa. Gì chứ động đến cái hồ bao đã lũng rồi thì tôi tìm mọi cách để học làm một người thợ giỏi (!), có thể giải đáp được các "vấn nạn" về computer (rất căn bản) cho chàng.
Chỉ vài năm gần đây thì cái điệp khúc đó từ từ được quên lãng ít lâu. Chàng đã thành thạo hơn nhiều !!! Ứ … hự …..!!!! Lúc này thì em đây có thể tạm nghỉ việc "thợ máy bất đắc dĩ", để ngồi vẽ vời một mình.
(đón đọc phần II: E- Mail)
