Tản mạn cố hương

Viết chung với Thu Thủy

Hỡi cô thắt dải lưng xanh
Có về Nam Định với anh thì về
Nam Định có bến đò chè
Có dinh Tổng Đốc, có nghề ươm tơ (*)

Quá lâu rồi không về thăm nguyên quán, lần sau cùng đến nơi này, chớp mắt cũng đã hơn mười năm! Lần ấy về một mình, chả có..."cô thắt dải lưng xanh" nào cùng về Nam Định với "anh" cả. Với vùng đất này, tuy gọi là quê hương nhưng tôi chỉ có lần đi ngang qua trong thoáng chốc. Vẫn tự hỏi mình, phải chăng vì nỗi tiếc nuối chưa nguôi ấy mà tôi cảm thấy thương hơn những cái tên mình vẫn còn chưa thân thuộc: Phủ Giầy, chùa Cổ Lễ, chùa Vọng Cung, chùa Đại Bi, chợ Rồng, chợ Viềng...
Những người quen khi qua vẫn nói rằng Nam Định giờ đổi thay nhiều lắm. Biết bao con đường, bao công trình mới. Người xưa nếp cũ cũng đã khác đi nhiều. Ngẫm ngợi về lịch sử, tính ra đã hơn bảy trăm năm qua đi trên đất này. Biết bao sự kiện lịch sử vật đổi sao dời đã diễn ra ở đây. Thời gian thay đổi, cuộc đời thay đổi, cớ gì lại mong quê hương cứ vẹn nguyên như trong hồi ức? Trong khi bây giờ, người ta nói, đứng yên đã là thoái bộ... Nhưng chẳng hiểu sao, lòng vẫn mong mảnh đất hiền hòa, hồn hậu ấy còn giữ lại những dáng dấp của kỷ niệm xưa. Để cho ngày về bước chân mình đừng trôi trong lạc lõng...
Những ngày xa xứ, đi giữa phố phường chật chội xe cộ, có lần bỗng ước ao được đi chân trần lên đất ướt, trên những con đường làng nhiều bờ tre mái rạ. Để rồi chợt nhớ ra mình thật viễn vông, bây giờ tìm những con đường đất ở Nam Định hẳn là không dễ. Có lúc lại thèm kỳ lạ một làn hương mặn mòi từ biển, thèm nhìn thấy ánh điện giăng của những người đánh cá như những ánh hoa đăng trải khắp "cánh đồng nước" mênh mông. Đôi lúc ngồi ăn trong những nhà hàng tiện nghi quanh đây, bất chợt lại nghĩ đến vị thơm thảo của bánh dầy Vị Dương, vị thơm lừng của bánh phở Vân Cù... Thỉnh thoảng đây đó nghe chuyện đúc đồng làm tượng, lại thấy tự hào nghĩ về nghề đúc đồng Tống Xá đôi lần được nghe kể lại. Thấy một bức họa khảm trai, thấy day dứt lòng nhớ về làng Ninh Xá. Nhìn bức tranh sơn mài lại nhớ man mác cái tên Cát Đằng...
Cách xa nửa vòng trái đất, thương nhớ có phải vì thế mà cũng dài hơn? Nhất là nơi ấy, mình chỉ có lần đi qua rất vội. Nơi ấy còn bao điều mình còn chưa biết, còn chưa hiểu. Quan trọng hơn, nơi ấy còn có mảnh đất truyền đời, có mồ mả ông bà, tổ tiên. Nơi ấy còn là quê hương của bao điều thiêng liêng đáng quý, những di tích lịch sử hào hùng. Chẳng biết bao giờ mới có lần trở lại! Cuộc đời với những ngã rẽ bất ngờ của số phận, chẳng bao giờ cho ta có cơ hội một lần được nói trước, sợ bước không qua sẽ mang mặc cảm, rồi lại tự dằn vặt chính mình. Nhưng ước ao, nhớ thương thì chưa bao giờ nguôi...
Bây giờ đang là những ngày cuối năm. Có phải cứ cuối năm là người ta nhung nhớ nhiều hơn, ray rứt nhiều hơn với kỷ niệm? Cơn gió xuân không biết có sớm ghé về Nam Định để hoa đào hé nụ, quất trổ trắng bông? Mùa xuân đến, lại là mùa lễ hội. Nghe nói bây giờ lễ hội rình rang hơn, nhưng cái vẻ đằm sâu lãng đãng ngày xưa thì đang dần nhạt mất. Chẳng biết còn em gái nào hát rằng "Dù cha dù mẹ đánh treo, em không bỏ được chùa Keo đêm rằm" như em của một thời nhiều mộng tưởng? Còn chàng trai nào ao ước "một năm có mấy tháng giêng, mỗi giêng có bảy lần Viềng em ơi" để cùng người thương nắm tay nhau vào mùa hội xuân chợ Viềng với những lời cầu nguyện hạnh phúc bền lâu!
Biết bao lễ hội của mảnh đất ấy mình chưa một lần được thử, chỉ biết qua sách vở, qua lời kể của những bạn bè thân hữu. Biết bao cảnh đẹp dường như vẫn còn thúc giục mong chờ bàn chân mình tới. Vì thế mà cứ nôn nao khi nghe nhắc đến một cái tên, một địa danh vừa xa lạ vừa gần gũi. Dòng đời chảy trôi, thời gian, công việc cứ cuốn đi không ngừng. Ngoảnh lại chợt thấy đã quá nửa cuộc đời qua đi trên đất khách. Lại thấy ngắn ngủi sao mà cũng dài rộng sao cho một cuộc đời còn nhiều nuối tiếc.
Một mùa xuân đang tới, một mùa xuân đang qua. Nhìn gương bỗng dưng thấy tóc bên thái dương mình có vài sợi bạc, chỉ mỉm cười khi nghĩ ở quê xa, đào lại thêm một lần hé nụ...

(*) Không rõ tác giả là ai.