Bàn Về Con Số 5 và Những Bài Thơ Bất Hủ
Tôi thích con số 5!
Từ nhỏ, tôi đã thích con số 5. Tôi cũng không biết vì sao mà tôi lại thích con số 5 đến thế?
Có lẽ tôi sinh vào thứ năm, và là đứa con thứ năm trong gia đình?
Hôm nay ngày thứ năm, tôi đang ở phòng thí nghiệm, không có việc gì để làm. Nên tôi lên mạng tìm hiểu xem con số 5 có gì đặc biệt mà tôi lại thích đến vậy. Trong lúc đi tìm hiểu về con số 5, tôi tìm được một vài điều rất thú vị, hầu chia xẻ với bạn đọc.
Ở bài viết này, tôi chỉ viết theo ý nghĩ của riêng tôi (và chỉ riêng tôi) để hầu giải thích những thắc mắc của tôi vì sao tôi lại thích con số 5. Chỉ vậy thôi.
Số 5 là một trong những con số thứ tự của mẫu số đơn và là số lẻ, chỉ chia được với số 1 và chính nó (prime number). Con người chúng ta hầu hết ai sinh ra điều có năm ngón tay, năm ngón chân ở mỗi bàn tay, bàn chân. (Tôi không nói những trường hợp ngoại lệ). Con số năm, theo mẫu tự Latin được viết là V, cũng bắt nguồn từ hình ảnh của bàn tay năm ngón khi xoè ra. Five, hay Penta- ở tiếng Anh có nghĩa là 5. Như Pentagon, toà năm góc ở Washington D.C., nơi tôi ở, là một thí dụ điển hình cho điều tôi vừa nói. Từ pentagram, pentagle, và pentacle là những hình ảnh tượng trưng cho năm cạnh, năm góc, ví dụ điển hình là ngôi sao. Theo như các nhà phù thủy thì những hình ảnh có năm góc là biểu tượng để chống lại ma quỷ (1).
Ở Roanoke, bang Virginia, Mỹ Quốc, có một ngọn đồi rất đẹp. Trên đồi người ta dựng lên hình ảnh của một vì sao 5 cạnh (2). Nơi mà những người Việt cư ngụ trong vùng này gọi là núi ngôi sao. Nếu bạn có dịp ghé Roanoke, thì hãy ghé qua núi ngôi sao một lần để xem cảnh mùa thu ở đây. Tôi dám bảo đảm với bạn rằng, bạn sẽ yêu thích Roanoke như đã từng yêu thành phố Đà Lạt của Việt Nam. Cũng ở Mỹ, hầu như các vòi chửa lửa ở dọc đường, người ta làm những con ốc vặn (bolt) để khóa nước của vòi chửa lửa bằng năm cạnh tránh trường họp có người phá hại. Vì ốc sáu cạnh rất dễ mở hơn ốc năm cạnh.
Những người theo đạo Islam thường cầu nguyện năm lần trong một ngày và họ xoay mặt về hướng thành phố Mecca. Còn đạo Sikh tối kỵ năm chữ K. Đó là những chữ kes (tóc dài), kangha (cái lược), kirpan (cây kiếm), kachh (váy), và kara (vòng đeo tay bằng kim loại).
Nếu bạn là người yêu thích thể thao, bạn không thể nào không biết biểu tượng của Olympic. Biểu tượng đó là năm vòng tròn nối tiếp với nhau. Gồm ba vòng trên và hai vòng dưới. Đội bóng rổ, mỗi đội có năm người chơi; và bóng bầu dục mỗi hàng có năm người chơi (five-a-side football).
Có rất nhiều cái người ta lấy con số 5 làm tượng trưng, ví dụ như ngủ giác (5 giác quan).
Ở Trung Hoa có ngủ hành; Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Ở tiếng Anh, có năm nguyên âm; a, e, i, o, u. Ở Mỹ, đồng nickle là đồng năm xu.
Câu truyện "The Five Towns" làm nổi danh Arnold Bennett (1867-1931) là những thành phố của Stoke, Tunstall, Burslem, Hanley, và Longton trong Staffordshire Potteries.
Chữ quincunx có nghĩa là mặt số năm của hột xí ngầu.
Theo luật lệ của nước Anh, những cô cậu khi được 5 tuổi. Các cô cậu được quyền đi học và xem những loại phim U hay PG, và được quyền uống bia rượu ở những chổ không người ngoài (private) ví dụ như ở nhà. Nhưng các cô, cậu, này phải trả tiền lệ phí cho xe buýt hay xe lửa.
Về trái cây; có trái kế năm ca.nh. Và, khi bạn bửa đôi quả táo (apple), bạn sẽ thấy hình ngôi sao. Những loại hoa quả sau đây có năm cạnh; hoa hồng dại (wild rose), dâu đen (blackberries), dâu dại (rasberries), dâu (straberries), lê (pears) sêri (cherries), mận (plums), đào (peaches). Tất cả những loại hoa quả có năm cánh (cạnh) điều thuộc về họ Rosaceae.
Ở Việt nam ta, số 5 ngoài dùng mẫu số thứ tự ra, 5 còn có nghĩa là một năm (year).
Trong ngôn ngữ tiếng Việt, một điểm đặc biệt chỉ riêng tiếng Việt, đó là dùng dấu. Tiếng Việt của chúng ta, cũng có 5 dấu, đó là dấu ('), huyền (`), hỏi (?), ngã (~) và (.).
Cũng ở Việt nam, gia đình nào sinh một lúc năm người con trai, thì gọi là ngủ quỷ hay ngủ hổ Bình Tây? Nghe nói nhà nào sinh 5 đứa con trai một lúc nó phá kinh hồn lắm? (Gia đình tôi cũng có 5 anh em trai, chắc cũng thuộc về loại ngủ quỷ này?). Còn gia đình nào sinh một lúc 5 người con gái thì gọi đó là Ngủ Long Công Chúa. Ngoài tết Nguyên Đán, tết Trung Thu ra, chúng ta có tết Đoan Ngọ vào mồng 5 tháng 5, âm lịch. Khi cúng, tế, vào những dịp tết, chúng ta thường đơm trêm bàn thờ những loại trái cây, thường là sung, mãn cầu, dừa, đu đủ, và xoài. Ý nói trong năm tới, chỉ "cầu vừa đủ sài" thôi chứ không mong làm giàu. (Sau này, một số người dùng nhiều loại ngủ quả khác nhau).
Còn rất nhiều, rất nhiều thứ chuyện trên đời liên quan đến con số 5. Nhưng thôi, hãy để những chuyện hơn khô khan đó qua một bên. Để giờ tôi dẫn các bạn vào một lĩnh vực mới, lĩnh vực về thơ, thơ 5 chữ.
Khi nói đến thơ 5 chữ, bài thơ trước tiên thoáng qua trong óc tôi đó là bài Tiếng Thu của nhà thơ Lưu Trọng Lư. "Lưu Trọng Lưu chính là người đầu tiên gieo hạt "thơ mới" vào đất Bắt. Trong một số mùa xuân cuảa báo Phong hóa, lần đầu Lưu quân cho đăng mấy bài thơ của mình.... rồi từ đó mỗi kỳ luôn luôn trên mặt báo ấy người ta thấy những bài của Nguyễn Thế Lữ của Tân Việt và của Vũ Đình Liên..." (3)
Ta hãy nghe "Tiếng Thu" của Lưu Trọng Lư sau vần thơ mới 5 chữ sau:
Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức?
Em không nghe rạo rực
Hình ảnh kẻ chinh phu
Trong lòng người cô phụ ?
Em không nghe rừng thu,
Lá thu kêu xào xạc,
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô ?
(Lưu Trọng Lư)
Theo nhận xét của Kiều Thanh Quế(4) thì bài thơ này nghe réo rắt, du dương và tượng trưng nhất trong các bài thơ mà nhà thơ Lưu Trọng Lư viết. "Giá trị của bài Tiếng Thu này , là ngoài việc phá được một âm thanh du dương, một nhạc điệu réo rắt, còn tượng trưng được một bức họa chấm phá: một bức thuỷ mặc Tàu, hay một tấm Kakemono Nhựt cũng nên." Đó là nhận xét của các bậc chú bác trong giới thơ văn. Còn riêng tôi (chỉ đối với tôi mà thôi) thì tôi rất phục ông Lưu Trọng Lư này. Bởi vì ông, vì phong trào "thơ mới" của ông, mà chúng ta có rất nhiều bài thơ mới để đời. "Thơ mới", khi đọc nghe sao mà ngân vang và trong sáng. Thơ mới, tuy mới nhưng mà cũng không mới. Nó vẫn có vần, có điệu, réo rắc như những loại thơ khác. Tôi nghĩ đem so sánh thơ mới với những thể thơ xưa như Lục Bát, Song Thất Lục Bát, Bát Cú, hay Đường Luật, thì, tôi vẫn thích và yêu thơ mới hơn. Chắc có lẽ là tôi không biết làm thơ, không biết luật lệ của thơ nên nghĩ vâ.y. Nhưng dù gì đi nữa thì thơ mới tôi vẫn thích hơn.
Cũng vì phong trào thơ mới này, ta mới có "Ông Đồ Già", cũng là một trong những bài thơ bất hủ để đời:
Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu, giấy đỏ
Bên phố đông người qua.
Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài
Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa, rồng bay.
Nhưng mỗi năm, mỗi vắng
Người thuê viết nay đâủ
Giấy đỏ buồn không thắm
Mực đọng trong nghiên sầu.
Ông đồ vẫn ngồi đấy
Qua đường không ai hay
Lá vàng rơi trên giấy
Ngoài trời mưa bụi bay.
Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?
(Vũ Đình Liên)
Trong một bài viết của một người khuyết danh, đã bình bài thơ này như sau:
"Tất cả, năm khổ thơ với vỏn vẹn trăm từ, thoáng qua như một phim tài liệu cực
ngắn. Nhưng do đâu điệu buồn của nó chưa thôi day dứt lớp người ở những năm cuối của thế kỷ 20, mà phần lớn xa lạ với Hán học và có khi chưa một lần nhìn thấy hình ảnh ông đồ khăn đóng, áo the của một thời ! Những bạn đọc của thời mở cửa, đang háo hức với một ngoại ngữ phổ biến hơn cả thứ tiếng đã thay thế chữ nghĩa của ông đồ ngày nào, đồng cảm thế nào với bài thơ? Họ tìm thấy điều gì gần gủi ở ông già cô đơn ấy khi ngay những kẻ cùng thời đã tỏ ra hững hờ ?....." (5)
Bài thơ thứ ba, là một bài thơ được phổ nhạc và rất nổi tiếng không kém, đó là
bài "Chùa Hương".
Hôm nay đi Chùa Hương,
Hoa cỏ mờ hơi sương.
Cùng thầy me em dậy,
Em vấn đầu soi gương.
Khăn nhỏ, đuôi gà cao,
Em đeo giải yếm đào;
Quần lĩnh, áo the mới,
Tay cầm nón quai thao.
Me cười: "Thầy nó trông!
Chân đi đôi giép cong,
Con tôi xinh xinh quá!
Bao giờ cô lấy chồng?"
Em tuy mới mười lăm
Mà đã lắm người thăm,
Nhờ mối mai đưa tiếng,
Khen tươi như trăng rằm.
.......
(Nguyễn Nhược Pháp)
Hình ảnh "Đi Chùa Hương" ở độ xuân về của của người con gái được nhà thơ tả qua những câu thơ năm chữ mang đầy mầu sắc của ngày đầu xuân. "Hôm nay đi Chùa Hương/Hoa cỏ mờ hơi sương/ Em vấn đầu soi gương..." Nhịp thơ hối hả, gấp gáp của người con gái nôn nóng chờ dịp xuân về để đi chùa xin xâm, xin lộc, xin tìm người trung ý, trung nhân?.
Nguyễn Nhược Pháp thì hối hả, gấp gáp của cô nàng đi Chùa Hương. Vậy còn,
Nguyễn Tất Nhiên có hối hả theo nhịp thơ 5 hay không? Mời các bạn đọc tiếp bài thơ "Em Hiền Như Ma Soeur". (Bài này cũng được phổ nha.c.)
đưa em về dưới mưa
nói năng chi cũng thừa
phất phơ đời sương gió
hồn mình gần nhau chưa?
tay ta từng ngón tay
vuốt lưng em tóc dài
những trưa ngồi quán vắng
chia nhau tình phôi thai
xa nhau mà không hay
........
vai em tròn dưới mưa
ướt bao nhiêu cũng vừa
cũng chưa hơn tình rụng
thấm linh hồn ma soeur
(Nguyễn Tất Nhiên)
"Hồn mình gần nhau chưả" Khi đọc bài thơ này, tôi cứ thắc mắc mãi câu này. Không biết ông thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên hồn ông có gần "người hiền ma soeur" của ông chưa nhỉ. Trước đây tôi có đọc đôi điều về Nguyễn Tất Nhiên trên trang liên mạng Đặc Trưng (6) được biết rằng ông nhà thơ này trước khi nỗi tiếng ông thường làm thơ trên giấy học trò rồi đem thơ tặng những cô thiếu nữ, bị cô nàng cho vào xọt rác. Nhưng sau khi nỗi tiếng rồi thì các cô lại chạy theo xin....chữ ký. Nghĩ đời, ôi! Thật chán thaỵ Không biết có thật sự vậy hay không?
Cũng một cách chia tay, "Tiễn biệt" người "hiền ma soeur" nhưng ta hãy xem cách chia tay giữa Nguyễn Tất Nhiên và Cung Trầm Tưởng có gì khác biệt nhé.
Lên xe tiễn em đi
chưa bao giờ buồn thế
trời mùa đông Paris
suốt đời làm chia ly
Tiễn em về xứ mẹ
anh nói bằng tiếng hôn
không còn gì lâu hơn
một trăm ngày xa cách
Ga Lyon đèn vàng
tuyết rơi buồn mênh mang
cầm tay em muốn khóc
nói chi cũng muộn màng
(Cung Trầm Tưởng, bài Tiễn Em)
Khi đọc những bài thơ của nhà thơ Cung Trầm Tưởng. Trong thơ ông hầu hết có đượm nét đẹp cổ kín của thành phố Paris. Ông cũng có một bài thơ mà tôi rất yêu thích đó là bài "Mùa Thu Paris". Nhưng bài thơ sau đây tôi cũng thích không kém gì "Mùa Thu Paris".
Mở cửa đón em vào
Xem sông núi hồn anh
Tình yêu không năm tháng
Như hương rừng cẩm lai.
Anh là cây thao lao
Xuân thu dầm mưa nắng
Vào em xem thạch động
Tình yêu đội mũ hồng.
Vào em nghe thương điệu
Bông Quỳnh một đêm trăng
Em như dây thập lục
Rưng rưng tỳ bà hành.
Anh sớm núi chiều khơi
Cho tình em hóa biển
Ngón tay em vây sứa
Ngực môi em cá hồng
Mắt em nghiêng hướng gió
Tóc em xuôi chiều mây
Anh hát lớn du ca
Cho tình em vời vợi
Như thuở đất sơ khai
Trong trời anh xanh vút
Em bay như chim hạc
Em tuyệt như mây hồng.
( Cung Trầm Tưởng , bài Trong Trời Anh Xanh Vút)
Ở nhà thơ Nguyễn Xuân Huy, cũng có một bài thơ 5 chữ, cũng thuộc vào dạng bất hủ.
Hôm nọ em biếng học
Khiến cho anh bất bình
Khẽ đánh em cái thước
Vào bàn tay xinh xinh
(Nguyễn Xuân Huy)
Thi sĩ Hàn Mặc Tử cũng có một bài thơ 5 chữ rất tuyê.t. Bài thơ đó có đoạn như sau:
Trước sân anh thơ thẩn
Đăm đăm trông nhạn về
Mây chiều còn phiêu bạt
Lang thang trên đồi quê
(Hàn Mặc Tử)
Lời thơ sao mà nồng nàng quá Phục quá đi thôi. Ôi! Những người thi sĩ "number 5!".
Ôi, con số 5 và những bài thơ năm chữ....
Bạn đọc mến,
Còn rất nhiều, rất nhiều nhà thơ dùng thể thơ 5 chữ này để làm thơ. Tôi dám chắc với bạn đọc là, hầu hết nhà thơ nào cũng có ít nhất một vài bài thơ năm chữ. Bạn không tin tôi, thì hãy tìm đo.c.
Đó, bạn thấy chưa. Bạn thấy vì sao mà tôi yêu (thích) con số năm chưa? Ôi con số năm, và những người thi sĩ đã đem đến cho chúng ta những bài thơ bất hủ.
Y-Thy
Richmond, thứ 5 ngày 23, tháng 1, 2003.
Tài Liệu Tham Khảo:
1. D.G. Wells. The Penquin Dictionary of Curious and Interesting Numbers.
2. Những bài thơ liên quan đến Roanoke. Xem thi tập Rằng Ta Đang Yêu, Suối Nguồn 2001.
3. Lê Tràng Kiều. Một nhà thơ mới rất chú trọng về âm điệu: Lưu Trọng Lư. Hà Nội báo, số 30, ngày 29 tháng 7, năm 1963.
4. Kiều Thanh Quế Thi sĩ Lưu Trọng Lư với "Tiếng Thu". Tạp chí Tri tân, số 138, tháng 4, năm 1944.
5. Kiến Thức Ngày Nay, xuất bản tại Sài Gòn tháng 5, năm 1994.
6. Trang Liên Mạng. http://www.dactrung.net
Y-Thy
...
Là em...
Tôi đi vào huyệt mộ
Nơi nấm mồ,
Tôi thấy RIÊNG mình EM
