Cảm Nghĩ Của Một Biên Tập Viên
Tôi đã lăn lộn viết văn làm thơ mấy năm rồi, nhưng lần này là lần đầu tiên gia nhập vào Ban Biên Tập trong Trinh Nữ với hy vọng đóng góp phần nào trong việc xây dựng và khuyến khích phát triển thơ văn và sự trong sáng của tiếng Việt.
Cảm tưởng tổng quát của tôi là rất ngạc nhiên trước số lượng, chất lượng cũng như sự phong phú khác biệt của tất cả các anh chị và các bạn đóng góp bài vở, thơ nhạc, tranh, phim ảnh ở diễn đàn Trinh Nữ. Với sự tích cực đóng góp của toàn Ban Biên Tập từ mọi lớp tuổi, mọi lãnh vực, cũng như địa phương, người ở Việt Nam, người ở Âu châu, người ở Mỹ, công việc thiện nguyện cũng tương đối nhẹ nhàng... Những anh chị cũ cũng như anh chị mới đều hết lòng góp sức cùng chung kiểm duyệt và cho những bài văn, bài thơ, tranh ảnh ra kịp thời...
Qua vài tuần làm việc, cá nhân tôi nhận thấy là tôi học hỏi ở các anh chị đóng góp bài vở rất nhiều, đồng thời cũng có vài ý kiến để chúng ta làm việc chung cho dễ dàng hơn. Tôi đồng ý với mọi người là mỗi bài văn, bài thơ là một diễn tả của bản thân mình và ít nhiều cũng có quan điểm chính trị. Tự do là gì nếu không có tự do ngôn luận, tự do tư tưởng! Nhưng diễn đàn Trinh Nữ là một diễn đàn văn học nghệ thuật phi chính trị, mở rộng có những thành viên đủ mọi tầng lớp, tuổi tác có trẻ, có già, có nam, có nữ và từ nhiều địa phương nên Diễn Đàn Trinh Nữ không cho đăng những bài nặng chính trị, những bài có ngôn ngữ lời văn mang tính các "người lớn", quá lộ liễu mất tính tế nhị thuần túy cổ truyền có thể làm các độc giả "kinh hoàng"... Hẳn nhiên, khi duyệt xét Ban Biên Tập chỉ duyệt xét theo chủ quan cá nhân, những bài chúng tôi xét chưa thể cho ra được đều để lại lấy thêm ý kiến của người khác. Đó là về nội dung, còn về hình thức, tương đối dễ hơn, vì chúng tôi chỉ duyệt xét chính tả, và một số sai phạm kỹ thuật thơ một cách rõ rệt trong các loại thơ có qui luật nhất định như trong Ngũ Ngôn hay Thất Ngôn Bát Cú Đường Luật, Lục Bát, Song Thất Lục Bát...
Ai cũng biết là Việt Nam mình chưa có Hàn Lâm Viện nên chính tả cũng còn nhiều sai sót lắm, nhưng chúng tôi theo trình độ mỗi người cố gắng tiêu chuẩn hóa theo cách dùng Việt ngữ có sẵn thường dùng hằng ngày hay trong sách vở xưa nay. Quan điểm của Ban Biên Tập là luôn luôn tôn trọng các tác giả trong khi duyệt xét.. Bất đắc dĩ lắm, chúng tôi mới phải báo để các tác giả sửa cho phù hợp tinh thần văn học nghệ thuật và nâng cao chất lượng viết, không phải cho uy tín của Ban Biên Tập mà vì danh dự tiếng tăm của các tác giả, dù là có những anh chị mới tập tễnh bước vào con đường nghệ thuật.
Không biết các anh chị khác thì sao, nhưng tôi trước khi sửa sai một anh chị nào đều coi lại các tự điển cho chắc ăn vì chữ nghĩa Việt Nam phong phú và đa dạng vô cùng. Trên bàn viết của tôi lúc nào cũng có ít nhất ba bộ tự điển khác nhau. Một bộ Việt Nam Tự Điển của Lê Văn Đức cùng một số văn hữu soạn với Lê Ngọc Trụ hiệu đính, một bộ Hán Việt, Việt Hán, một bộ Pháp Việt, Việt Pháp, một bộ Việt -Anh do Viện Khoa Học Xã Hội và các loại tự điển khác như Vietnamese English Dictionary by Mrs. and Dr. Le Van Hung, Larousse, Le Petit Robert,... chưa kể đến các tự điển online trong các diễn đàn khác nhau. Thú thật là khi tham khảo các loại tự điển này tôi cũng ngạc nhiên và học hỏi được nhiều đồng thời nhận thức rằng đôi lúc trong sách có những sai sót do ấn công. Tôi có một phương châm cho cá nhân tôi trong khi viết hay soạn bài là "When in doubt, check it out!" ( Khi hoài nghi thì hãy kiểm tra lại!) không những một, mà hai, ba nguồn tài liệu khác nhau.
Nhiều người không quan tâm tới chính tả mấy, chỉ chú trọng tới nội dung và tứ thơ thôi! Theo thiển ý của tôi, mặc dù hình thức, chính tả không quan trọng bằng nội dung hay tứ thơ, sự trình bày và sự chuẩn xác chính tả cũng rất quan trọng. Một bài văn, một bài thơ hay mà sai chính tả cũng như những viên ngọc quí có tì vết sẽ bị giảm bớt giá trị! Hơn thế nữa, những người đi sau sẽ đọc bài đã đăng, coi như chuẩn xác, và noi theo. Nếu các tác giả được nhiều người tin cậy viết sai, thì cái sai cứ càng lúc càng lan rộng, nên người càng có tiếng bao nhiêu thì càng phải thận trọng bấy nhiêu, vì sẽ có nhiều người đọc bài và có thể bắt chước cái sai của mình, và một lúc nào đó cái sai sẽ được điển chế coi như đúng mặc dù sai.
Tôi nhớ có người viết sai chữ chểnh mảng ra chễnh mãng, tôi đã viết báo là người ấy viết sai chữ "chểnh mảng" đồng thời trích ra câu ca dao "Xưa kia ngọc ở tay ta -- Bởi chưng chểnh mảng ngọc qua tay người" sau khi kiểm tra ba tự điển khác nhau, có người viết thư khiếu nại hơn cả chục lần là không có gì sai rồi lại trích một câu thơ của ai đó không đề tên đã tìm được trên một diễn đàn nào đó làm bằng chứng cho rằng chễnh mãng là đúng.
Tôi cũng nhớ một trường hợp khác viết cho một tác giả có lẽ đánh vội sai dấu, tôi xin tác giả chỉnh lại thì được hồi âm vỏn vẹn một câu, "Viết vậy mà chưa được sao?" Có lẽ tác giả ấy quên coi lại chữ đánh sai của mình chứ tôi nghĩ người đó dư khả năng để biết chữ đó sai. Tôi định thả bài đó ra theo ý tác giả, thì thấy tác giả đã xóa rồi. Có lẽ vì giận hay sao đó? Tôi cũng thấy hơi buồn vì đã làm mếch lòng, nhưng chữ sai thì phải báo, chứ thả ra thì dễ dàng mà.
Cũng có trường hợp một vài tác giả được báo cần sửa chính tả xóa bài đi rồi đăng lại nguyên văn không sửa tí nào với hy vọng gặp một biên tập viên nào sơ sót hay dễ dãi hơn sẽ cho ra những đứa con tinh thần của mình mau chóng hơn. Tôi nhớ chuyện những người bạn tôi đi buôn những hàng "lậu" nhét dấu trong những bao hàng thường, mỗi lần qua lọt các trạm công an là mừng rỡ đã qua mặt được các chú, không bị phạt hay mất hàng... Theo thiển ý tôi, một khi đã được báo, tác giả nên tự trọng coi lại tự điển kiểm soát lại xem cho đúng, không phải không lý do gì mà tôi hay các biên tập viên khác thông báo là sai chính tả, mặc dù tôi vẫn đồng ý là nội dung thơ văn quan trọng hơn, nhưng sự chuẩn xác về chính tả để những sai lầm không tiếp diễn với thế hệ mai sau trong tương lai cũng là quan tâm của đa số mọi người. Hẳn nhiên, chúng tôi có thể có những sơ sót, nhưng trách nhiệm đầu và cuối cùng vẫn là ở các tác giả.
Thú thật là Ban Biên Tập cũng như cá nhân tôi chẳng có thời giờ để đôi co, chúng tôi sở dĩ coi có kỹ là tạo thêm uy tín, sự chuẩn xác cho từng cá nhân mỗi tác giả thôi, chứ chẳng cho riêng chúng tôi tí nào! Ban Biên Tập chúng tôi có người lớn người nhỏ trong nhiều khả năng khác nhau cố gắng làm việc theo tinh thần văn học nghệ thuật của mỗi người, xin đừng xem hay biến chúng tôi thành thầy cô giáo chấm bài, chấm chính tả... hay là công an kiểm soát. Hãy coi chúng tôi như những người bạn, người đồng hành với anh chị, với các bạn trên con đường khám phá văn học nghệ thuật.
Thực sự đời là bể học, ngôn ngữ thay đổi theo thời gian, tôi thấy trong tự điển của Lê Văn Đức có chữ "duồng dẫy" trong khi xưa nay tôi vẫn nghĩ, đọc và cho rằng "ruồng rẫy" mới đúng. Tôi tò mò dò thêm thì trong tự điển Lê Văn Đức cũng có chữ ruồng rẫy, thành ra có những cụm từ có thể có hai dạng đều được chấp nhận, chẳng hạn như cụm từ "giông tố" hay "dông tố", "giòng sông" hoặc "dòng sông", "chia xẻ" và "chia sẻ" đều được công nhận... Việc này xảy đến vì nhiều người sử dụng nên thành quen mà thôi chứ đúng ra nếu có Hàn Lâm Viện định chuẩn Việt ngữ thì chuyện này sẽ bớt đi. Ông Lê Ngọc Trụ có viết cuốn Việt - Ngữ Chánh-Tả Tự-Vị được các giới cho là đứng đắn nhất và được giải nhất văn chương toàn quốc năm 1961-1962, tôi chưa được đọc nên rất lấy làm tiếc. Quí vị học giả hay các anh chị nào có tài liệu này, xin phép đăng trên các thư viện online sẽ giúp ích rất nhiều cho mọi người tham khảo.
Ban Biên Tập chúng tôi cố gắng làm việc và cho bài của mọi người ra mau chóng theo thứ tự thời gian. Nếu anh chị nào thấy bài người khác đã ra rồi mà bài mình chưa được ra, nên vào xem lại chính tả hay coi có gì có thể gây hiềm khích với các người khác không, có thể là do quan điểm chính trị, có thể là vì ngôn từ... Đại khái là có những điều không thể đưa ra công chúng thuộc nhiều tầng lớp, chính kiến được!
Trước kia có những bài thơ và văn đề tặng cá nhân được, nhưng trước khi Ban Biên Tập mới vào thì qui chế không làm thơ tặng cá nhân đã thành thông lệ nên chúng tôi cũng xin quí vị đừng đề tên tặng có tính cách cá nhân, quí vị có thể gởi thơ văn tặng riêng, hay báo riêng cho người nhận, còn cho công chúng coi chỉ nên có tính cách chung chung tránh những va chạm cá nhân, giữ tình văn nghệ vui vẻ tươi sáng.
Nếu có tác giả nào có bài hai ba ngày chưa được ra, thì bài đó hay những bài nào đó, đã có những điều không thể phổ biến trên Diễn Đàn Văn Học Nghệ Thuật Trinh Nữ, có thể là rất hay, nhưng không phù hợp với tinh thần của Diễn Đàn Trinh Nữ. Quí vị có thể đưa những bài đó sang các Diễn Đàn khác cho phù hợp. Chứ chắc chắn chúng tôi không cố ý "ém" nhân tài hay "dìm" tài năng nào hết!
Cuối cùng, trong tinh thần văn học nghệ thuật, tôi xin cầu chúc các tác giả, các văn sĩ, các thi sĩ, các anh chị, các bạn viết hay, sáng tác giỏi, thơ văn chuẩn xác và tuyệt vời, đều đặn và ngày một tiến, làm gương cho thế hệ mai sau!
Nguyên Đỗ
