Hải Đường Thụy Vị Túc Đa
Hải đường thụy vị túc đa là câu của vua Đường Minh Hoàng nói với nàng Dương Quý Phi. Nàng Dương này là một trong bốn người đẹp của nước Tàu cổ xưa.
Xin mời các bạn hãy cùng tôi bước vào thế giới hoa Hải Đường, nàng Dương Quý Phi và vài sự kiện lịch sử có liên quan.
Trong truyện Kiều, thi hào Nguyễn Du viết:
Hải đường lả ngọn đông lân,
Giọt sương gieo nặng cành xuân la đà.
Qua hai câu thơ, nhà thơ Nguyễn Du ví nàng Kiều như cánh hoa Hải đường yểu điệu trong ngọn gió đông, yếu mềm dưới giọt sương xuân.
Hoa Hải đường giống hoa trà nhưng hoa trà màu trắng, không thơm. Hoa Hải đường hương thơm, có thể màu vàng, đỏ nhạt. Nhụy hoa màu vàng. Cành cây mềm, dáng điệu xử nữ. Xưa vua Minh Mạng có làm một bài thơ cho hoa đặt tên là Vịnh hải đường. Năm Minh Mạng thứ 17, vua cho khắc hình hoa vào Nghị Đình.
Bên Việt Nam ta có sự lầm lẫn giữa hoa Hải đường với hoa Trà mi, Trà hoa nữ, Sơn trà, Camélia.
Có truyền thuyết một tu sĩ người Âu tên là Kameli, sang Nhật truyền đạo Thiên Chúa, gặp và yêu thần cây Hải đường (kaido). Sau tu sĩ trở về Âu châu mang theo một gốc Hải đường, đặt tên là Pommier Sauvage hay Flowering Cherry-Apple. Hoa tượng trưng cho tình bạn bè bền lâu.
Hoa Hải đường sống cả ở đất Trung Hoạ Trong văn học cổ, hoa Hải đường dưới trời mưa bụi diễn tả người đẹp u sầu. Thời Đường Minh Hoàng, nhà vua gọi cung phi Dương Quý Phi là Hải đường. Truyện kể một buổi sáng, Đường Minh Hoàng ghé thăm Dương Quý Phi, thấy nàng ta còn đang ngủ thì cất tiếng hỏi rằng :" Hải đường thụy vị túc đa ?", nghĩa là "Hải đường ngủ chưa đã sao ?".
Dương Quý Phi, tên là Ngọc Hoàn. Gọi là Dương Qúy Phi tu hoa (hoa ghen), đẹp lắm. Có sách bảo không đẹp vì mập nhưng có duyên. Vua Đường bảo cứ mỗi bước chân đi của Dương Quý Phi đều mọc lên một đoá hoa. Năm 17 tuổi lấy con trai vua Đường Minh Hoàng là Thọ Vương Lý Mạọ Đường Minh Hoàng còn có tên là Đường Huyền Tông. Tên thật là Lý Long Cơ. Rất giỏi về cung kiếm, kỵ mã, đàn hát và vũ nghệ. Thời gian đầu cai trị nước Trung Hoa thịnh trị. Đây cũng là thời của Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị, v.v .... Vua có 3000 cung nữ. Lúc đầu yêu cung phi là kỳ nữ Triệu Lệ phi. Triệu Lệ phi mất sớm lại yêu cung phi thứ hai là Vũ Huệ phi, mẹ của Lý Mạọ Vũ Huệ phi cũng mất sớm. Từ đó Đường Minh Hoàng không màng tới việc triều chính nữa.
Có quan thái giám Cao Lực Sĩ thấy vậy mới mách cho nhà vua biết nàng Dương Quý Phị Đường Minh Hoàng sai đưa Dương Quý Phi vào cung, lúc đầu cho làm chức Thái Châu, quan nhỏ trong triều để dễ che mắt thế gian. Sau cho lên làm cung phi cho xong chuyện. Lúc ấy nhà vua đã tri thiên mệnh, 56 tuổi mà nàng Ngọc Hoàn mới 22 tuổi. Tuy rằng nhỏ tuổi nhưng ăn tiêu xa xỉ làm tan nát sự nghiệp vua Đường. Anh họ là Dương Quốc Trung làm tể tướng, ba bà chị của Dương Quý Phi được phong tước Quốc Phu Nhân, hàng năm lãnh cả ngàn quan tiền để mua son phấn. Dương Quý Phi còn nhận tướng An Lộc Sơn làm con nuôi đễ dễ bề tình tự.
Tục truyền Dương Quý Phi có bệnh hôi nách nên nhà nước tốn kém công qũy nhiều lắm để vua Đường xây hồ tắm cho nàng Dương. Lại còn cho xây cầu Mây để đưa nàng đến vãng du ở Quái Nham, một vùng rừng núi hiểm trở nhưng đẹp ở Thiểm Tâỵ Nơi đây nhà vua đã cho vẽ vào đá cảnh Dương Quý Phi tắm suối ở Quái Nham. Cảnh này có tên là "Quái Nham Quý Phi toàn dục bích hoạ". Cả thẩy có 10 bức tranh trên đá vẽ Dương Quý Phi cởi áo, nghịch nước, lội suối, ngâm mình trong nước v.v .... Tôi chỉ đọc thấy vậy, thật chưa thấy hình chụp.
Có đêm Đường Minh Hoàng nằm mơ thấy mình lên cung trăng, gặp các tiên nữ mặc áo cánh chim, múa hát khúc nhạc du dương ... gần quên trở về. Khi về lại hạ giới đặt ra bài hát tên là " Nghê thường vũ y " để đến tiết trung thu cùng Dương Quý Phi ca hát hưởng trăng. Bài " Nghê thường vũ y " có nghiã là khúc vũ xiêm y 5 mầu sắc. "Nghê" là cầu vồng 5 sắc, "Thường" là xiêm y, "Vũ y" là xiêm y may bằng lông chim. Nhạc sĩ Cung Tiến khi viết bài Hương Xưa kể lại nhiều điển tích cổ trong đó có đoạn "Ôi những đêm dài hồn vẫn mơ hoài một kiếp xa xôi, buồn sớm đưa chân cuộc đờị Lời Đường thi nghe vẫn rền trong sương mưa ... " có lẽ để kể tích này đâỵ
Vì xa xỉ quá nên dân tình oán thán. Lúc bấy giờ, An Lộc Sơn đang làm Tổng trấn Hà Bắc mới đem quân về cướp ngôi, chiếm được cả kinh đô là Lạc Dương, Trường An. Vua và quần thần phải chạy sang Tứ Xuyên. Đến Tứ Xuyên, triều đình bắt giết anh họ đang làm Tể tướng là Dương Quốc Trung và buộc vua Đường phải xử tử nàng Dương Quý Phị Vua Đường không biết làm gì hơn là sai Cao Lực Sĩ đưa cho nàng Dương giải lụa trắng để nàng tự quyết trên cây lê trước chùa Mã Ngôi, năm nàng 38 tuổi.
Đường Minh Hoàng nhường ngôi lại cho con là Đường Túc Tông. Đường Túc Tông dẹp được cuộc phiến loạn An Lộc Sơn, đưa tất cả trở về kinh đô. Đường Minh Hoàng về cung, sai hoạ sĩ vẽ bức hình nàng rồi treo trong cung điện, sớm tối than khóc. Sau mất thọ 78 tuổi.
Nhà Đường cai trị nước ta rất tàn ác. Sử gia Trần Trọng Kim viết có khi quan lại nhà Đường vào quê ta đổi một gói muối lấy một con bò.
Dương Quý Phi có tật thích ăn trái vải ở nước ta, trồng ở Lệ Chi Viên. Thơ chữ Hán có đoạn:
Nhất kỵ hồng trần phi tử tiếu,
Vô nhân trí thị lệ chi lai.
Nơi Lệ Chi Viên vua Lê Thái Tôn đã mất trong tay nàng Nguyễn Thị Lộ để Nguyễn Trãi luỵ chu di tam tộc. Nhưng đấy là chuyện sau.
Năm 722, mùa hè trời nóng thiêu đốt, dân ta phải gánh vải từ Lệ Chi Viên sang cống nhà Đường. Trong khi nghỉ mệt, có một ông phu già với tay lấy một trái vải để giải lao. Mấy tên lính nhà Đường thấy vậy thì xấn tới đánh ông phu già không cho ăn. Lúc đó người trưởng phu là ông Mai Thúc Loan, mình đen, võ giỏi, sức mạnh muôn người, đã từng một tay giết cọp. Thấy chuyện bất bình nên Mai Thúc Loan can thiệp. Quân nhà Đường xúm lại đánh họ Mai nhưng cuối cùng đều chết cả. Mai Thúc Loan nhân lúc này thừa thắng xông lên, đuổi quân nhà Đường ra khỏi bờ cõi. Người đời gọi ông là Mai Hắc Đế. Nhưng đụng tới Dương Quý Phi vua Đường đâu có chịu nên sai mười vạn binh sang chiếm lại nước ta, mang trái vải về cho nàng Dương. Mai Hắc Đế phải trốn vào rừng sau chết bệnh ở đấy. Quân nhà Đường trả thù giết dân ta thây chất đầy gò cao.
Xét ra trong tứ đại mỹ nhân của nước Trung Hoa, chỉ có nàng Dương Quý Phi là có ân oán giang hồ với chúng ta còn ba nàng kia là Tây Thi lạc nhạn, Điêu Thuyền bế nguyệt và Chiêu Quân trầm ngư chỉ làm việc vì nghĩa, đáng là "mỹ nhân tự cổ như danh tướng" vậy.
Tháng 8 2004
Phạm Văn Vĩnh
