HOÀNG-ÂN
NGƯỜI ĐÀN-BÀ VÀ VẤN-NẠN NHÂN-SINH
(Kính dâng lên hương hồn Ông Bà Ngoại của con,
và cầu chúc phúc lên Mẹ Bích-Nhung của con nơi
quê nhà đang bệnh nặng: con gái của Mẹ:
Hoàng-Ân NgThi Thanh-Xuân)
...Đừng đánh một người đàn-bà dù là chỉ với một cành hoa hồng-nhung..!!
Khi đọc câu tục-ngữ mà lần đầu học đến là thuở còn là một thanh-nữ ở Việt-Nam, được biết là dịch từ Pháp-ngữ : tôi sinh ra và lớn lên trong một đại-gia-đình có đầy-đủ sự chuyển-tiếp nối-giao và trộn lẫn giữa những tiểu-gia-đình chọn-lựa giữa phong-cách sống và dậy-dỗ con cái theo phong-tục cổ-truyền Việt-Nam và nếp sinh-hoạt theo lý-luận, phương-pháp thu-nhập được từ văn-hóa Trung-Hoa lẫn Âu-Tây và Mỹ. Tôi chỉ biết họ ngoại từ bé. Và Ông Bà Ngoại là nút thắt hồng-điều buộc lại một đại-gia-đình giòng họ lang-bạc bỏ Miền Bắc vào Nam sinh-sống sau Một Ngàn Chín Trăm Năm Mươi Tư. Ông Ngoại tôi từng có biệt-danh là "Anh Hùng Ba Đèn", một biệt-hiệu thương mến đặt cho tự thuở Ông ra làm cho Pháp và giúp-đỡ che-chở những người anh em theo Việt-Minh, trong khi Ông yêu mến và cộng-tác với phong-trào Việt-Nam Quốc-Dân Đảng! Bà Ngoại tôi, vốn là con một cầu-tự của giòng họ Hoàng bên cạnh giòng sông Cầu, và trở thành tên của Bà Cụ, cùng là vì Bà Tôi là con gái cầu-tự! Bà về nhà chồng năm 14 tuổi, ngủ chung với mẹ chồng và học làm con dâu trong một giòng họ đồ-gia, khoa-bảng nhưng chân-chất đúng nghĩa-khí nho-gia. Ông Ngoại tôi lúc ấy vừa 17 tuổi, xa nhà đi học. Mẹ tôi là chị cả và chị gái duy-nhất của ba người em trai.
Sau khi vào Nam, Ông Ngoại đi làm kế-toán cho Tổng-Nha Ngân-Khố Sài-Gòn và Tổng-Liên-Đoàn Lao-Công Việt-Nam; bà ngoại ở nhà làm người đàn-bà nội-trợ căn-cốt thời xưa của xã-hội Việt-Nam. Bà tự học biết đọc và tự học biết nhận con số nhưng chẳng bao giờ đọc hay viết. Trong họ, có rất nhiều người có chức trọng, quyền cao và đại-gia-đình có quen thân với những người có máu mặt trong chính-quyền và xã-hội Việt-Nam Cộng-Hòa thời trước 1975; cũng có những vị bác-sĩ hay nhà khoa-bảng được trọng-vọng bởi người Tây-Phương, như Ông Đốc Chữ, từng làm giám-đốc Bệnh-Viện Pasteur, có viết những bài khảo-cứu giá-trị về giá-trị y-học của củ nâu nhuộm răng thói-tục ăn trầu! Phần đông, các bác chọn nếp sống ảnh-hưởng tây-phương và có phần nào dễ-dàng với con cái trong nếp sống hằng ngày!
Mẹ tôi thì thay vì cạo răng trắng và đi làm, Cụ Bà ở nhà để theo Bà Ngoại tôi lo việc chung của gia-tộc. Việc tìm việc rất dễ cho Mẹ, vì chỉ cần thưa xin Ông là Mẹ tôi có thể tìm được việc tốt. Bà rất khó với tôi, đặc-biệt là với tôi, vì tôi vốn là con gái đầu-lòng của Bố Mẹ tôi! Ngay cả việc đọc sách, vẽ, nhạc (như huýt sáo) là những điều các bác và cậu, mợ trong họ bắt con cháu phải học thêm: Mẹ tôi cấm tôi rất ngặt! Bà đếm từng tờ giấy khi tôi lén xé để vẽ và khẻ tay tôi. Trong nhà, từ khi ba chị em tôi đủ lớn, không có ti-vi và chiếc radio Panasonic chỉ để cho Bố tôi nghe, mà Bố thì rất ít khi nghe đến; tôi còn nhớ những đêm khuya, ba chị em lén lấy radio nghe vụng đài Mẹ Việt-Nam. Sách thì tôi chỉ được phép đọc sách trường-học phát học. Bà Cụ khóa kỹ tủ sách, vì biết tôi mê đọc. Có khi tôi dùng con dao mài móng tay trong chiếc cắt móng tay để mở lén khóa tủ và còn cẩn-thận gài sợi tóc đánh dấu cho biết Mẹ có kiểm tủ hay không sau khi tôi lấy trộm sách đọc. Và Bà Cụ đánh đòn tôi thôi thì cả xóm thương và ái-ngại cho tôi, nhất là từ khi tôi dậy-thì, thân vóc liễu hạc mai, những người đàn ông, con trai mê tôi lại càng yêu quý thiết-tha.
Nhưng trong tủ sách của Mẹ tôi: tôi thấy những tập đặc-san phụ-nữ, kiến-trúc, văn-hóa giữ-gìn cẩn-thận: Mẹ có sự chọn-lựa khi không cạo trắng bộ răng, khi ăn trầu, khi tự chọn cho mình công-việc một người đàn-bà trong một gia-tộc thuần-túy Việt-Nam cổ xưa. Các phụ-nữ trẻ lận-đận tình-duyên đều tìm đến với Bà Cụ: mẹ mắng không cho lấy người mình yêu vì là một quân-nhân; các Mợ, Chị góa vì chồng vừa hy-sinh cho đất nước; các Cậu, Chú vừa có phép sau những cuộc hành-quân hoặc sắp phải thuyên-chuyển đến đơn-vị xa-xôi về thăm Bà Cụ để tâm-tình. Bà lo mâm sôi vò hay giỗ chay ngày cúng kỵ mỗi tháng trong năm. Dưới gầm divan và bộ ghế ngựa cổ bóng nước gỗ quý: bát, đĩa, tô, tách sứ đông và tây-phương đủ kiểu; nồi gang, chậu thép, đủ các loại dụng-cụ nấu-nướng từ số nhỏ nhất đến số lớn nhất. Nhưng không có đồ làm bánh pháp, mỹ gì cả.
Bà Cụ thương tôi, nhưng không phải ở cái vuốt-ve, lời nói ngọt-ngào ân-cần. Đối với Bà Cụ theo lối cổ thì, "Thương cho roi, cho vọt!" Nhưng Bà Cụ giao cho tôi quán-xuyến tất-cả việc nhà tập từ năm lên tám và lo cho hai em thơ. Sau khi Bố tôi mất, tôi lại đến tuổi các nhà nghệ-sĩ lãng-mạn gọi là "tuổi ô-mai" hay "tuổi mộng-mơ", "tuổi biết yêu": Bà Cụ chẳng một lần giảng-huấn hay nói đến những vấn-đề gái, trai: dù là để đe-nẹt hay cấm-đoán: Có lẽ Bà Cụ hiểu rằng: hễ điểm thấp và công-việc nhà không xong, hãi đòn Mẹ, tôi còn thì-giờ, tâm-trí đâu nữa mà mơ-mộng với tập yêu; còn ô-mai thì tuyền là một món đặc-biệt để mơ-tưởng đến thật.
Giờ tôi đã làm Mẹ! Những đứa con tôi được tôi chiều-chuộng, yêu thương theo kiểu trái ngược với Mẹ! Chúng không biết chúng được may-mắn yêu-chiều! Và với tôi: đó là "a privilege of youth". Mẹ tôi giờ đã già lắm rồi. Tuy Bà Cụ còn khoẻ nhưng tính tình khó chịu và không hẳn là các con tôi có thể chấp-nhận được. Nhưng, sống nhiều, tôi như một sự chọn-lựa chuyển-tiếp, nối-giao giữa những người chọn-lựa như Mẹ tôi và các con tôi: Từ một đứa con gái đầu-lòng của Mẹ trước 1975 ở Sài-Gòn...31 năm sinh-sống ở Mỹ thành một người Mẹ của những đứa con máu chính-thống Việt-Nam nhưng lề-lối suy-nghĩ và nếp sống của những người trẻ Tây-Phương: tôi chợt biết hôm nay khi đọc bài của Sương Sương, rằng sự chọn-lựa của tôi giống như của Mẹ tôi hơn, sau khi đã có những chọn-lựa sống và suy-nghĩ giống các con tôi!
Và tôi vinh-thăng Mẹ tôi cùng những người đàn-bà Việt-Nam của riêng tôi: "Thuở trời đất nổi cơn gió bụi...Khách má hồng nhiều nỗi chuân-truyên..." Đôi khi sót con mà vẫn phải phạt: từ cái nét thương yêu có cá-tính cường-mãnh ấy: chúng ta đạt được sức-mạnh tinh-thần để chống-chọi với những hoàn-cảnh xã-hội nhiễu-nhương: ly-dị, con cái xa rời cha mẹ và nguồn-gốc, những ý-kiến dị-biệt về văn-hóa giữa những thế-hệ hay người cùng lớp, cùng thời: cho đến những vấn-nạn thường-tình của trường lớp nhân-sinh: ý-nghĩa sống; cái sống, cái chết; niềm cách-ngăn giữa người và người; cô-độc của đối-kháng với cô-đơn! Như một Thúy-Kiều mong được như một Kiều-Nguyệt-Nga, và từ đó đi sâu vào thế-giới bình-thường của Mẹ, Bà cùng những người đàn-bà trong cuộc đời rất thật hằng ngày: đối-chứng với những phiền-muộn vì hệ-lụy tương-thân: "Do not be afraid to be a fool in love!" In loving who do not act a fool??
