Con đường ( tri'ch đoạn tiểu thuyết)
Le bước vào trong tiệm, vẫn mùi vị quen thuộc của tiệm Pizza. Nhưng hôm nay, hình như có một mùi vị khác. Hơi ngạc nhiên một chút vì đám đồng nghiệp giao bánh pizza hôm nay ít đùa giỡn mà chăm chú làm việc, mà hình như cũng chẳng có gì để làm vào giờ này, trông tụi nó đàng hoàng hẳn ra. Liếc nhìn về phía góc quầy hàng, nơi ông chủ Peter vẫn thường ngồi bên cạnh hai cái máy điện thoại chờ nhận điện thoại đặt hàng của khách, và Le hiểu ngay có chuyện gì.
Một mái tóc vàng đang chăm chú đọc tờ quảng cáo của tiệm, như đang tìm trên đó tên của các loại bánh pizza và giá cả của từng loại. Vậy ra ông chủ tìm ra đâu một người đẹp để trả lời điện thoại và nhận đặt bánh từ khách hàng, một công việc lâu nay của chính ông chủ và khi nhiều cuộc gọi đến cùng một lúc thì thế nào trong đám giao bánh cũng có người chạy đến để trả lời điện thoại. Vì tiệm này đâu có cần người đẹp bán hàng đâu, vì đâu có ai đến mua và ăn tại chỗ đâu. Kể ra cũng có vài gã vô gia cư đến mua một phần tư bánh và ăn tại chỗ, và khách hàng như vậy, cũng không thèm quan tâm đến bàn ghế trong tiệm, mà cả tiệm chỉ có một cái bàn và ba cái ghế, và chỉ có tụi giao bánh như Le mới dùng đến để ngồi nghỉ một chút hay ăn vội cái gì đó trước khi đem bánh đến cho khách hàng. Ừ thì cũng phải lo ăn chút gì đó trước khi đem bánh cho khách hàng ăn chứ.
Từ phía sau tấm vách ngăn, để không cho bên ngoài nhìn vào thấy nơi làm bánh, với cái lò nướng bánh, và cái bàn dùng để cắt bánh trước khi cho bánh vào hộp, thì mấy chỗ như vậy đâu muốn cho ai thấy làm gì, vì tội nghiệp cho người ta, khi thấy, ăn bánh sẽ mất ….ngon. Ông chủ Peter xuất hiện với cái mũ chụp muôn thuở trên đầu, ông luôn luôn tin tưởng rằng với cái mũ này ,thiên hạ sẽ không bao giờ biết ông bị hói.
Le tươi cười:
__ Chào ông chủ. Chiều hôm nay ông chủ khỏe không ?
__ Chào Le, khỏe cả thôi. Ngày nghỉ của mày hôm qua như thế nào? Hôm qua mày có đi chơi ở đâu không?
Không để cho Le kịp trả lời ông chủ hỏi tiếp :
__ Mầy biết hôm nay tiệm mình có gì mới không?
Le nháy mắt với ông chủ và quay nhìn về phía quầy hàng. Và mái tóc vàng cũng vừa ngẩng đầu lên nhìn Le với cái miệng mở tròn như chữ O:
__ Ồ, Le, là bạn phải không ? Ồ lâu lắm rồi…
__ Yvon, bạn là Yvon? Rất ngạc nhiên khi gặp lại Yvon. Bạn khỏe không, Yvon?
Đến phiên ông chủ Peter ngạc nhiên xen vào:
__ Tụi bay biết nhau trước đây à? Mà làm sao tụi bay quen nhau được? Không thể được!
Yvon giải thích vắn tắt cho ông chủ Peter:
__ Hai năm trước, tôi và Le học chung trong một lớp học tiêng Anh trong trường Chabot College.
Ông chủ Peter hỏi gì đó và Yvon nói gì nữa Le không để ý. Le nhớ lại chuyện xảy ra trong lớp học tiếng Anh cách đây cũng đã hơn hai năm, mà Le tưởng chừng như mới hôm qua…
………………………………………………………
Hôm đó là phần tranh luận về bài học của tuần trước, về câu chuyện ngụ ngôn “Con chó rừng và con chó nhà“. Câu chuyện về một con chó rừng, giữa đêm đông giá buốt, tìm đến một trang trại để tìm thức ăn và sưởi ấm. Con chó chăn cừu của trang trại thấy tội nghiệp, cho nó ăn và sưởi ấm. Và con chó chăn cừu tỏ ý ái ngại cho con chó rừng không biết có qua được mùa đông buốt giá này không. Nó nói với con chó rừng, nếu muốn, nó có thể ở lại làm với nó để được ăn khi đói, được sưởi ấm khi lạnh, con chó rừng nghe có ý bằng lòng, vì nó cũng sợ những ngày lang thang, đói rã người trong những ngày đông giá buốt. Chợt con chó rừng thấy trên cổ của con chó chăn cừu trụi một đám lông, nó mới hỏi con chó chăn cừu sao trên cổ của mày có cái dấu vết gì vậy? Con cho chăn cừu mới giải thích vì lúc đầu chưa quen, nên người ta phải xích vào cổ. Sau này tháo sợi dây xích ra vẫn còn cái dấu vết này. Con chó rừng nhìn vết tích trên cổ con chó chăn cừu, sợ quá chạy lao chạy vào rừng.
Câu chuyện nội dung là như vậy, và Le vẫn còn nhớ khi còn nhỏ đã học câu chuyện này. Và nhớ rõ khi kết thúc câu chuyện bao giờ người giáo viên cũng kết luận như một chân lý “Thà chết đói trong tự do, còn hơn ấm no trong nô lệ“. Le cũng hơi ấm ức: tự do để chết đói thì việc gì phải cần tự do, nhưng lúc đó Le chưa đủ khả năng lý giải câu chuyện này và chấp nhận chân lý được dạy, mà chân lý hình như có nghĩa là cái lý cũng có ….chân, cho nên khi học lại bài này Le lại chọn cho mình là con chó chăn cừu.
Bà giáo xếp lại những bài luận văn. Bà lấy ra 2 bài và nói:
__ Hôm nay là phần tranh luận của bài luận văn “Con chó rừng và con chó chăn cừu“. Gần như tất cả các anh chị đều chọn mình là con chó rừng với một lý luận chung là tự do trên hết, với quan điểm thà chết đói trong tự do, còn hơn ấm no trong nô lệ. Có hai bài luận văn trình bày quan điểm khác khi chọn con chó chăn cừu.
Cả lớp như ồ lên ngạc nhiên khi biết trong lớp có đến hai người chịu làm ….nô lệ ?!?
Bà giáo nhìn xuống lớp và nói:
__ Bây giờ tôi mời Le và Yvon lên trên này, để trình bày và bảo vệ cho bài luận văn của mình. Và tất cả các anh chị đều có quyền tự do trình bày quan điểm của mình trong phần phản biện.
Le ngập ngừng đứng dậy và đi về phía bàn của giáo viên. Bà giáo lúc này bước ra, đi về cuối lớp và nhắc nhở:
__ Mời Yvon, chị có thể cùng với Le trình bày và bảo vệ sự lựa chọn của mình.
Từ giữa lớp, một cô nàng tóc vàng, mắt xanh, đứng lên, trông như một cô gái Mỹ, nhưng chắc chắn là không phải rồi, vì tụi Mỹ đâu có ai học tiếng Anh trong lớp này đâu. Yvon sau chút ngập ngừng, cũng đã đi lên và đứng bên cạnh Le:
__ Xin chào ông Le.
__ Chào Yvon.
Từ phía cuối lớp , tiếng bà giáo vang lên :
__ Được rồi, bây giờ Le và Yvon trình bày sự lựa chọn của mình, sau đó tất cả các anh chị đưa ra những câu hỏi liên quan để thảo luận, Tôi chỉ muốn nhắc các anh chị, đây là một đề tài không phải là nhỏ, mọi người có quyền lựa chọn và bảo vệ sự lựa chọn của mình. Và trên hết, không nên bắt buộc người khác phải theo sự lựa chọn của mình. Bây giờ Le có thể bắt đầu.
Le đưa mắt nhìn qua Yvon trước khi nhìn xuống lớp và bắt đầu nói:
__ Trước đây, tôi có học bài này, và được dạy rằng “Thà chết đói trong tự do, còn hơn ấm no trong nô lệ“. Tôi đã có một cảm nhận khác về bài này. Và hôm nay tôi muốn nói lên cảm nhận của mình…
Ngừng một chút và Le nói tiếp:
__ Với tôi, “tự do“ là một khái niệm vô cùng rộng, nó được giải thích tùy theo quan điểm và góc độ nhìn nhận của mỗi con người. Khi học bài này, ấn tượng đầu tiên mà tôi thấy là cái cổ của con chó chăn cừu bị trụi lông, với tôi đó là vết tích của một sự ràng buộc, sự ràng buộc giữa con chó chăn cừu với người chủ, với công việc. Hiểu một cách khác, mọi sự sống đều có một mối quan hệ ràng buộc với nhau. Khi dứt bỏ sự ràng buộc này, thì sự sống sẽ dần dần không tồn tại. Sợi dây xích, theo tôi hiểu, đó là sợi dây trói buộc giữa một cá thể và một cá thể, giữa một cá thể và một tập thể để cùng tồn tại…
Bà giáo ra hiệu cho Le ngừng lại và hỏi Yvon:
__ Yvon, với cô, cái cổ trụi lông của con chó chăn cừu là gì?
Y von tiếp lời:
__ Với tôi, cái cổ trụi lông của con chó chăn cừu tương tự như cái rún của con người.
Phía dưới có nhiều tiếng lao xao:
__ Bạn đang nói về điều gì? Có nghĩa là gì?
Yvon đến bên cái bảng, cả lớp chăm chú nhìn vào, trên đó Yvon vẽ một hình dạng tượng trưng cho một người phụ nữ mang thai, hình bào thai bên trong bụng và một sợi dây nhau từ rún bào thai, và cố gắng giải thích:
__ Từ khi con người mới hình thành trong bụng Mẹ, đã có một sợi dây gắn chặt giữa bào thai và cơ thể người Mẹ. Sợi dây này dùng để nuôi bào thai lớn lên. Khi sinh ra, sợi dây này được cắt bỏ đi. Nhưng dấu vết vẫn còn. Và lúc này, thay thế cho sợi dây hữu hình đó, là những sợi dây vô hình ràng buộc con người với nhau trong cuộc sống. Với tôi, sợi dây không phải là biểu tượng cho sự nô lệ, mà đó là biểu tượng cho sự gắn bó để tồn tại.
Có một cánh tay đưa lên và hỏi:
__ Vậy theo bạn, bạn không muốn và không cần sự tự do cho riêng mình?
Yvon hơi ngập ngừng để tìm lời giải thích, Le xen vào:
__ Có điều thế nào là sự tự do riêng của cá nhân. Khi bạn ở nhà, bạn là người của gia đình, sự ràng buộc là bổn phận và trách nhiệm của bạn đối với gia đình. Khi bước chân ra ngoài đường, bạn là người của xã hội, sự ràng buộc là những luật lệ của xã hội mà bạn phải tuân theo. Khi đến nơi làm việc, bạn là con người của những công việc mà bạn phải làm. Trong mọi hoạt động hàng ngày, có khi nào bạn cảm giác là mình hoàn toàn thoát khỏi những ràng buộc hàng ngày với tất cả con người, xã hội, thiên nhiên?
__ Vậy theo bạn, chúng ta không cần và không có tự do?
Le cố gắng giải thích:
__Tự do, nghĩa là chúng ta không muốn bị một ai đó áp đặt, bắt buộc chúng ta phải làm theo, hay tuân theo. Tự do là chúng ta lựa chọn sự ràng buộc để tồn tại. Trong bài học, con chó chăn cừu lựa chọn sự ràng buộc với công việc để tồn tại.
Có tiếng càu nhàu không chấp nhận:
__ Nhưng tự do là tất cả…
Le hỏi cả lớp:
__ Bạn nào đã xem bộ phim truyền hình có tựa là “Cô chủ nhỏ“? Phim này của Brazin và rất nổi tiếng ở Nam Mỹ.
Nhiều cánh tay đưa lên. Đúng rồi, lớp này đông người di dân đến từ các quốc gia châu mỹ la tinh, chưa xem phim này mới là chuyện lạ.
Le nói tiếp:
__ Khi những người dân châu Phi được đưa đến làm trong các nông trại ở châu Mỹ, họ là những người không có tự do, vì họ không có lựa chọn công việc ở một nơi cách quê hương của họ là cả một đại dương. Họ bị áp đặt bởi vũ lực và sức mạnh. Tôi nhớ đoạn cuối của bộ phim, khi được giải phóng khỏi chế độ nô lệ, những người này vui mừng với sự tự do, rời bỏ những nông trại của một thời nô lệ. Họ tự do ca hát nhảy múa trên đường phố. Họ được tự do đi lại, tự do lang thang và tự do để được chết …đói. Và hình ảnh của người da đen tên là Augusto quay lại xin với cô chủ nhỏ cho mình được tiếp tục làm nô lệ. Cô chủ nhỏ sợ quá nói rằng, bây giờ bác được tự do rồi. Bác Augusto mới nói: làm sao tôi sống với cái tự do ngoài đường để rồi chết đói? Cô chủ hãy cho tôi được làm như trước đây, tôi cần có một công việc để làm, tôi cần cái để ăn và một nơi chốn để ở.
Cả lớp im lặng, có lẽ đang phân vân. Nhưng vẫn chưa hoàn toàn đồng ý với Le, vẫn tiếng người lúc trước hỏi:
__ Vậy theo ý của bạn, chúng ta không bao giờ được tự do sống cho chính mình?
__ Tôi muốn nói rằng, khi tôi sống cho gia đình, cho công việc, cho xã hội thì chính là tôi sống cho chính tôi.
Yvon xen vào:
__ Và con người, ít ra cũng có một lần được thoát ra tất cả những sợi dây ràng buộc vô hình kia. Và duy nhất chỉ có mỗi một lần đến trong cuộc đời mà thôi.
Bà giáo bước lên và nói:
__ Tiếc là chúng ta không có nhiều thời gian để trao đổi. Cảm ơn tất cả những ý kiến đóng góp. Và tất cả chúng ta không nên và không bao giờ áp đặt quan điểm cho người khác, mỗi người có quyền lựa chọn cho chính mình một quan điểm riêng, một con đường riêng…
…………………………………………………………
Tiếng ông chủ Peter cắt ngang dòng hồi tưởng của Le:
__ Ồ ,vậy là tốt rồi, giới thiệu với cô, ông Le là người quản lý của tiệm này, trong công việc của cô, nếu có thắc mắc bất cứ chuyện gì, ông Le sẽ giúp cho cô.
Và ông quay sang nhìn Le một cách ý nhị:
__ Le, tao hy vọng mày sẽ hết lòng giúp cho cô bạn ngày xưa của mày.
__ Được thôi ông chủ, nhưng ít ra ông hướng dẫn công việc thì tốt hơn là tôi.
Tiếng chuông điện thoại vang lên. Yvon cầm máy:
__ Pizza tốc hành, tôi có thể giúp được bà điều gi?
Le bước vào phía sau tiệm bắt đầu công việc…
