Nghèo
Tôi sinh ra và lớn lên trên một hòn đảo rất nhỏ ngoài Phố Cổ Hội An. Dùng kính hiển vi đi tìm thì cũng chưa chắc gì tìm ra trên bản đồ. Mặt tiền của hòn đảo là biển nước trong veo có hàng dừa xanh chạy theo triền cát, đằng sau hòn đảo là rừng núi, ruộng đồng. Một nửa dân số là ngư phủ, và nửa kia là nông phu. Dân số không quá một ngàn người cho nên ai cũng biết nhau như bà con trong nhà. Cuộc sống ở đây vô cùng đơn giản. Những ai có gạo lúa thì đem đi đổi tôm cá và ngược lại, vì vậy mà dân ở đó chỉ vừa đủ ăn mà thôi. Thế là tự nhiên mọi người (kể cả tôi) được rớt ngay vào hạng nghèo.
Có lẽ vì nghèo nên việc học cũng trở nên sa sút. Vào lớp thì chúng tôi chỉ lo tụm năm tụm bảy bàn bạc kế đặt rập bắt cua hay đi đào trộm khoai mì, củ sắn chứ chẳng thấy đứa nào lo giải phương trình, tìm trắc nghiệm, hay tìm ẩn số gì cả. Vì vậy mà vốn liếng chữ nghĩa của tôi không ngoài ba chữ “rằng thì là”, “rứa đó “ thôi.
Khi nghèo tự nhiên tự ái nó giàu đến phát khiếp. Miễn tôi thấy ai thầm thì to nhỏ chuyện gì thì tôi cứ nghĩ là họ đang nói về tôi. Vì sao ? Vì tôi nghèo! Tự ái dồn dập một cách vô cớ thì dễ gì mà tôi để cho tư tưởng của tôi mở rộng vòng tay đón nhận những điều mới, điều hay. Dần dà kiến thức của tôi trở nên vô cùng hạn hẹp.
Đã hơn hai mươi năm tôi lìa xa nơi chôn nhau cắt rốn. Chưa một lần tôi về thăm quê cũng bởi lo chạy theo kiến thức hiện đại (phải học bù chứ). Bây giờ sống ở một xã hội văn minh, vậy mà cái nghèo nó cũng đeo sát tôi. Lần này đeo trúng ngay vào lãnh vực tình cảm. Thành ra tình cảm của tôi nghèo xơ nghèo xác, nghèo đến độ vốn liếng chỉ đủ yêu có một người.
Rằng thì là, rứa đó , tôi nghèo.
