Quê Mẹ
Quê Mẹ
Chuyến bay của hãng hàng không China airline sắp đến giờ cất cánh rời phi trường Tân Sơn Nhất. Giọng nói của người tiếp viên hàng không lưu ý quí khách những chi tiết cần thiết của chuyến bay, được lập lại bằng tiếng Anh, và tiếng Việt ngoài tiếng Trung.
Tôi nhắm mắt cố nghỉ ngơi một chút sau gần hai tuần mệt nhoài với công việc và phải tranh thủ khoảng thời gian rảnh hiếm hoi để đi thăm viếng người thân và bạn bè. Vậy là thêm mười mấy giờ bay nữa tôi sẽ quay lại thành phố nơi tôi đang sinh sống với gia đình.
Có tiếng xin lỗi. Tôi mở mắt nhìn lên. Vậy mà tôi tưởng sẽ được ngồi một mình với cả ba chỗ ngồi cho thoải mái trên chuyến bay đến Đài Loan trước khi chuyển tiếp qua chuyến bay khác về lại San Francisco.
Hai hành khách cuối cùng lên chuyến bay là một người mẹ trẻ và cậu bé khá dễ thương khoảng năm hay sáu tuổi gì đó. Tôi đứng lên nhường lối cho hai mẹ con vào chỗ ngồi. Người mẹ ngồi ghế phía bên ngoài gần với cửa sổ, và cậu bé lọt thỏm vào chiếc ghế ở giữa. Hình như cậu bé không chịu ngồi yên và như cố gắng thoát ra khỏi sợi dây an toàn mà người mẹ vừa cài lại cho con trai. Tôi lên tiếng vỗ về cậu bé:
_ Bây giờ, con ngồi yên, một chút nữa máy bay sẽ bay lên và con sẽ được nhìn mây.
Cậu bé ngước mắt lên nhìn tôi, có vẻ bẽn lẽn khi có một người lạ nhắc nhở cho mình. Người mẹ trẻ nhìn tôi tỏ ý cảm ơn với giọng nói của người miền tây:
_ Dạ cảm ơn anh, cháu nó cũng nghịch lắm.
Chuyến bay cất cánh, cậu bé nhoài người nhìn qua khung cửa sổ máy bay rồi hỏi mẹ:
_ Sao con hổng thấy ngoại?
Người mẹ trẻ dỗ dành:
_ Con ngồi yên đi, chắc bà ngoại về nhà rồi.
Máy bay lấy lại thăng bằng trên độ cao và hướng về Đài Loan. Bây giờ tôi mới tò mò nhìn hai mẹ con, không biết khi xuống Đài Loan họ sẽ đi tiếp về đâu. Và không đợi tôi thắc mắc, người mẹ trẻ hỏi thăm:
_ Trông anh như sẽ còn đi xa, chứ không đến Đài Loan.
Tôi cười:
_ Sao cô biết hay vậy?
_ Thì cũng đoán thôi.
Gặp người hay chuyện như thế này cũng vui. Có điều, chắc chắn là tôi phải quên đi chuyện nhắm mắt lại nghỉ ngơi một chút trên chuyến bay khoảng ba giờ này. Thôi thì chuyến bay sau tha hồ mà ngủ. Tôi cười đáp:
_ Đến Đài Loan, tôi còn bay khoảng mười hai giờ nữa để đến San Francisco. Hai mẹ con đến đâu?
_ Dạ, hai mẹ con em đến Đài Loan thôi. Ba của nó là dân ở đó mà.
À thì bây giờ tôi hiểu rồi:
_ Vậy ra hai mẹ con về thăm ngoại?
_ Dạ, em cũng về thăm một chút, rồi đón con em luôn.
Rồi người mẹ trẻ này kể chuyện. Thì ra, cô ta là một trong những cô gái lấy chồng là người Đài Loan qua mai mối. Qua câu chuyện, tôi biết cô ta đang sống hạnh phúc với người chồng mà cô ta chỉ biết hai ngày trước khi làm đám cưới. Cô ta hồn nhiên nói:
_ Thì cũng duyên số, đâu biết thế nào hả anh. Mẹ em nói hồi xưa gần đến ngày cưới vợ chồng mới biết mặt nhau mà. Chồng em hơi nhiều tuổi một chút, nhưng anh ấy thương em lắm.
Ừ, thì kể ra có người đàn ông nhiều tuổi nào mà không thương và cưng chiều người vợ hãy còn trẻ. Không thương mới là chuyện lạ. Tôi gợi chuyện:
_ Vậy bây giờ hai vợ chồng còn sống với gia đình chồng hay dọn ra riêng rồi?
_ Dạ, lúc mới cưới về, tụi em còn sống chung với gia đình. Anh ấy cũng làm nông như em thôi. Nên lúc mới về em cũng mau quen, thì em ở dưới quê cũng làm ruộng, làm vườn thôi mà. Sau này, có con tụi em mới dọn về thành phố, tại vì có người trong gia đình anh ấy dẫn vào làm trong nhà máy. Cả hai vợ chồng em đều làm chung, cũng đỡ.
_ Có con nhỏ mà hai vợ chồng đi làm hết cũng khá mệt.
_ Dạ, hồi trước thì khi em đi làm còn gởi con cho nhà nội. Sau này, dọn lên thành phố, gởi nội không tiện nữa. Mà tụi em phải lo làm vì tụi em chưa có gì hết. Bởi vậy, em bàn với ông xã gởi con về ngọai, cho hai vợ chồng lo làm ăn. Rồi có gì em gởi tiền về cho ngoại để ngoại lo.
Tôi cười:
_ Vậy ba nó cũng chịu sao?
_ Dạ thì cũng tốt hơn là đi làm rồi gởi con cho người ta. Mà anh ấy cũng hay lắm, anh ấy nói có gì cho nó học tiếng mẹ đẻ, rồi sau đó nó đi học bên này cũng được. Tụi em tính những kỳ nghỉ sẽ về thăm con, và cũng là để cho em về thăm gia đình.
_ Vậy thì hay quá. Bây giờ có nhiều chuyến bay hàng ngày. Đi lại dễ dàng thôi.
_ Dạ, muốn vậy mà cũng không được. Bởi vậy em phải về đón nó qua lại thôi.
Câu chuyện bị ngắt quãng vì chiếc xe đẩy của tiếp viên hàng không vừa đẩy đến. Ngồi phía bên ngoài, tôi lấy đồ ăn cho hai mẹ con. Cậu bé sau khi loay hoay tô màu với những trang giấy có sẵn hình vẽ mà tôi xin cô tiếp viên hàng không để cho cậu bé được ngồi yên trong chuyến bay.
Tôi tiếp tục câu chuyện:
_ Vậy sao bây giờ phải đón cháu qua?
_ Lúc đầu ông xã em cũng muốn nó ở với ngoại, để nó biết đọc biết viết tiếng mẹ đẻ, rồi sau này lớn một chút đón qua cho học bên này sau. Ông xã em tuy không học nhiều nhưng cũng hay lắm.
Đúng là rất hay khi có ý định cho đứa con của mình học tiếng mẹ đẻ. Tôi thầm khâm phục anh chàng không quen biết này, nhưng tôi vẫn không hiểu:
_ Nhưng bây giờ chắc ông xã đổi ý?
Cô ta lắc đầu:
_ Không phải vậy, tụi em đâu có đổi ý gì đâu. Sau này, em mới biết là con em không xin vô trường học được.
Tôi ngạc nhiên:
_ Tại sao?
_ Dạ, tại vì lúc làm giấy khai sanh của nó, ba nó ghi quốc tịch của nó là Đài Loan. Rồi người ta nói không nhận nó vô trường được. Nghe mắc cười lắm, người ta nói nó không phải người Việt Nam, trời ơi, em là Việt Nam mà con em không phải là Việt Nam! Rồi người ta còn nói, muốn cho nó đi học là phải cho lên thành phố học trường quốc tế gì đó, mà nghe nói đóng tiền học nhiều lắm. Mà tụi em làm công nhân làm gì có nhiều tiền cho con học trường đó đâu.
Ồ, thì ra là như vậy. Và người mẹ trẻ vẫn kể với giọng có phần ấm ức:
_ Anh nghĩ coi, bây giờ đi lại cũng dễ dàng, từ Đài Loan về Sài Gòn còn nhanh hơn từ Sài Gòn về quê của em mà. Tưởng đâu nó sẽ ở với ngoại, rồi đi học thì lâu lâu em còn về thăm ba má em dưới quê. Ông xã em cũng muốn vậy. Bây giờ dẫn nó qua học bên Đài Loan chắc em cũng khó có dịp về quê thăm ba má em.
Và cô ta tiếp tục kể về những đứa trẻ mà trong giấy khai sinh có ghi quốc tịch Đài Loan được gởi về ngoại nuôi nhưng không được đi học:
_ Bây giờ em mới thấy cũng có nhiều người tính như tụi em, nhưng chưa đón con qua, vậy là tới tuổi đi học nhưng tụi nhỏ không được đến trường mà còn lông bông chơi ở nhà. Ông xã em tuy học không nhiều, nhưng mà anh ấy không muốn con mình thất học, nên hối em về đưa nó qua đi học bên này.
Ngồi bên một người hay chuyện như thế này, tuy không được yên tĩnh, nhưng thời gian của chuyến bay không thấy dài lê thê như trước. Câu chuyện của người mẹ trẻ được kể với giọng có phần vô tư. Cô chỉ có vẻ tiếc là không có nhiều cơ hội để về thăm gia đình mình.
Khi xuống phi trường Đài Loan, tôi tìm trong va li nhỏ của mình, có những tập truyện tranh mà tôi mua trong ngày cuối cùng để đem về cho đứa con gái của tôi tập đọc tiếng Việt. Tôi lấy một bộ gồm năm tập truyện tặng cho cậu bé và đưa hai mẹ con một đoạn về hướng nhập cảnh Đài Loan.
Trong chín mươi phút chờ chuyển chuyến bay, tôi nhớ lại giọng nói có phần hơi ấm ức của người mẹ trẻ vì sẽ ít có dịp về thăm quê. Tôi biết nơi tôi ở, có nhiều cặp vợ chồng trẻ đến từ các quốc gia như Phi luật Tân, hay Ấn độ, cũng thường gởi con về quê hương cho ông bà nội, ngoại nuôi nấng và đi học những năm tiểu học, cho đứa trẻ học ngôn ngữ mẹ đẻ và văn hóa nơi quê nhà, sau đó mới đưa con qua lại Mỹ để tiếp tục học những năm sau.
Thế kỷ hai mươi mốt, con người đã có nhiều tiến bộ, những tiến bộ trong khoa học đã làm cho thế giới này nhỏ lại và gần gũi với nhau hơn.
Thế kỷ này, những đứa con của Mẹ Việt Nam đã đi khắp năm châu bốn bể. Những đứa con gái của Mẹ làm dâu xứ người và cả những đứa con trai làm rể phương xa.
Tôi nhớ lại chuyến bay của một năm về trước, cũng trên đường bay từ Sài Gòn qua Đài Loan. Trên chuyến bay ấy tôi ngồi gần một nhóm bảy cô gái, mà mới nhìn qua tôi biết ngay lần đầu họ đi máy bay. Nhóm các cô vẫn còn đậm nét chân quê. Không cần hỏi tôi cũng biết đây là nhóm các cô gái Việt Nam trên con đường làm dâu xứ người. Vì là người nói cùng ngôn ngữ ngồi gần nhất, nên tôi giúp các cô chọn món ăn trên chuyến bay, giúp các cô điền vào tờ khai nhập cảnh và tờ khai hải quan. Xuống phi trường Đài Loan, trông những gương mặt đầy nét hồp hội và một chút lo âu, tôi hướng dẫn lối đi về phía nhập cảnh, xem lại giấy tờ, từng tập một với những giấy tờ cần phải xuất trình kẹp lại thành một tập riêng. Hình như tôi bị ảnh hưởng bởi một vài thông tin nào đó trên báo chí. Tôi ghé qua một cửa hàng bên trong phi trường mua bảy thẻ điện thoại. Tôi cũng tìm được số điện thoại của văn phòng thương mại Việt Nam tại Đài Loan (tương đương như một tòa đại sứ), và chỉ cách dùng thẻ trong trường hợp cần thiết có thể gọi đến số máy này với lời cầu chúc hạnh phúc trước khi chia tay.
Lần đó tôi nhớ chuyến bay từ Đài Loan về lại San Francisco bị trễ hai mươi phút, vì có một hành khách trên chuyến bay, là tôi, lúc giờ máy bay khởi hành còn ở khu vực nhập cảnh. Khi tôi đi về phía lên máy bay, cũng là lúc các nhân viên của China airline đi tìm một hành khách cuối cùng cho chuyến bay khởi hành. Mà sao lúc đó tôi cũng không để ý đến tên của mình được réo gọi trên hệ thống loa truyền thanh - Kể ra, bây giờ tôi cũng đã được thấy hạnh phúc gia đình của một cô dâu Việt Nam trên xứ người.
Lần này, không dám để mọi người chờ đợi, tôi vội đi về phía phòng chờ lên máy bay.
Vẫn nhớ giọng nói hơi ấm ức của người mẹ trẻ, trong lúc chờ đợi chuyến bay, tôi gọi điện thoại về cho một cô bạn là một luật sư. Giờ này mới hơn mười giờ đêm, và cô bạn với biệt danh cú mèo không thể nào ngủ trước một giờ sáng:
_ Chào Thy, hôm nay khỏe không?
Giọng cô bạn ngạc nhiên:
_ Ủa, giờ này Thy tưởng anh Nhàn lên máy bay rồi chứ. Đang gọi từ đâu vậy sư huynh?
_Từ Đài Loan, ba mươi phút nữa mới lên máy bay. Ừ, có chuyện ấm ức muốn hỏi Thy đây nè.
Và tôi kể sơ qua về chuyện đứa trẻ không được đến trường trên quê hương người mẹ để được học tiếng mẹ đẻ.
Và cô bạn cho biết, chuyện này không đơn giản như tôi nghĩ, vì tất cả các trường công lập ở Việt Nam chỉ nhận học sinh là người có quốc tịch Việt Nam và có cư trú hợp pháp tại địa phương nơi có trường học. Và cô bạn giải thích thêm, Hiến pháp Việt Nam không công nhận song tịch. Cô cũng cho biết ngay cả Đài Loan cũng không công nhận song tịch. Và vấn đề này các nhà làm luật ở Việt Nam không bao giờ đem ra thảo luận vì đó là Hiến pháp chứ không phải là luật pháp. Khi tôi thắc mắc về những đôi vợ chồng sống ở Mỹ, nhưng gởi con về quê hương để học thì cô bạn giải thích:
_ Tại anh không biết, có một số quốc gia công nhận song tịch và đứa trẻ có thể có hai quốc tịch khác nhau. Và theo Thy biết, ở một số quốc gia, Luật giáo dục chỉ ghi tất cả trẻ em phải đến trường học, mà người ta còn gọi là luật cưỡng bức giáo dục. Nghĩa là không cho trẻ em đến trường học là phụ huynh phạm tội. Và trong luật của họ không có những qui định về quốc tịch hay điều kiện cư trú.
Và cô bạn lại chọc tôi:
_ Thôi anh quên chuyện này đi, vì đối với những nhà làm luật chuyện này nhỏ hơn con thỏ nên không bao giờ đem ra để thảo luận đâu. Thôi chúc anh lên đường bình an.
Chào tạm biệt cô bạn vì cũng gần đến giờ lên máy bay, tôi vẫn mang cảm giác băn khoăn và giọng nói ấm ức của người mẹ trẻ -
Ngồi trong máy bay, nhìn ra khung cửa, những chuyến bay vẫn tấp nập lên xuống, Ừ thì thế giới này ngày càng nhỏ lại mà. Và con người còn muốn vươn tay đến những hành tinh xa lạ. Tôi nghĩ về quê hương mà ta còn gọi một cách thân thương là quê Mẹ. Trên những chuyến bay rời Việt Nam đến Đài Loan, Hàn Quốc, đến các quốc gia châu Mỹ, châu Âu - có thể mang theo những đứa con trai hay con gái của Mẹ đi làm rể hay làm dâu xứ người. Mong rằng một lúc nào đó, Mẹ sẽ dang tay đón nhận những đứa cháu nội, cháu ngoại về lại quê hương, cho nó được học tiếng mẹ đẻ và văn hóa ngay chính trên quê Mẹ, mà không phân biệt nó được sinh ra tại nơi đâu trên trái đất này-
TPE __ SFO
Nguyễn quang Nhàn
