Lý Ngay Tình Gian
Bố mẹ tôi hay nói câu, "Tình ngay lý gian" để tiếc thương cho những kẻ có thiện chí mà ra công lý cứ bị tội vì rõ ràng là trái luật pháp. Tôi tin lời cha mẹ tôi lắm và vẫn hy vọng một ngày nào đó sẽ không còn chuyện hiểu lầm đáng tiếc đó mà phải luôn luôn là tình ngay lý ngay.
Có ai ngờ khi ra đời tôi lại thấy nhiều chuyện hy hữu ngược hẳn câu thành ngữ tủ của cha mẹ tôi. Tôi thấy nhiều chuyện, "Tình gian lý ngay" mới lạ! Thiên hạ cứ dùng chữ cho giỏi, cho hay để đánh lận con đen. Điển hình và nổi tiếng nhất là hai chuyện liên quan tới cựu tổng thống Hoa Kỳ William Jefferson Clinton về vấn đề hút cần sa lúc trẻ và về vấn đề tình dục với Monica.
Ngôn ngữ con người phức tạp thật, khởi đầu với hai mươi mấy mẫu tự mà biến thành bao nhiều kho sách, cũng bằng đó chữ mà biến dạng vô cùng, tha hồ thả hồn theo những nỗi niềm riêng, hay sẻ chia với mọi người những nỗi niềm chung mang.
Kho ngôn ngữ con người đa dạng và phức tạp lắm, có những từ đam mê, dịu dàng, có những từ cộc lốc, khô cứng, có những từ đầy ắp thương yêu, có những từ mang bom nổ chậm, đầy oán giận hận thù. Tôi nhớ Mẹ tôi thường hay nhắc mỗi khi anh chị em tôi cãi lộn, "Lời nói chẳng mất tiền mua, Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau. Anh chị em các con sao không nhìn nhượng nhau một chút, nói nhỏ nhẹ một chút thì không phải sinh sự?"
Mẹ tôi ít khi la rầy anh chị em chúng tôi, nhưng mỗi lần nói Mẹ nói là anh chị em chúng tôi nín the vì sợ Mẹ buồn. Bố tôi cũng ít nói nhưng Người thỉnh thoảng cũng để roi thay lời nói nên anh em chúng tôi không sợ mấy. Bị ăn đòn, chúng tôi coi như đã đền tội rồi, còn Mẹ rầy chúng tôi còn nợ mãi, không biết bao giờ trả được, nên ráng không để Mẹ buồn. Một lời ngọt ngào có tác dụng mạnh cho anh chị em chúng tôi thế đấy. Chứ roi vọt, la rầy dữ, chắc chúng tôi còn cãi nhau dài dài.
Tôi nhớ có lần một người bạn gọi điện thoại tới nhà hỏi bài, vì anh ta phải đi làm gấp nên mượn bài tập tôi đã làm xong để đem vào tiệm in Kinko's để sao lại nghiên cứu rồi đem trả sáng sớm mai. Tôi tình ngay giao bài cho anh. Sáng hôm sau, bài anh, anh nộp, nhưng bài tôi anh lại quên để ở nhà. Tôi đành phải nói với ông giáo sư là tôi quên bài hẹn hôm sau.
Đến ngày giáo sư trao bài lại, ông gọi tôi vào văn phòng hỏi tôi sao lại giống y chang bài của bạn tôi đã nộp trước. Trời ơi, toán thì giống nhau hoàn toàn thì dễ hiểu, chứ những câu hỏi văn chương thì không thể nào có chuyện đó. Tôi đuối lý, nói thật không xong, nhận tội thì oan cho tôi nên tôi đành nín lặng, lòng phân vân ấm ức là bạn tôi không biết có ý gian không mà hại tôi vào cảnh này. Tôi trách anh đã không báo tôi biết là anh chép nguyên văn, phải chi anh báo tôi, thì tôi đã sửa đổi lại. Anh xin lỗi giải thích là anh không cố tình, tôi chỉ biết cười trừ, và dĩ nhiên từ đó về sau, tôi chẳng dám trao bài... Cũng may là cuối khóa tôi vẫn giữ điểm cao, chứ không cũng buồn lâu và ông giáo sư về sau trở thành bạn thân của tôi cho tới ngày ông mất.
Tôi cũng có một kỷ niệm về chuyện đạo văn với vị giáo sư này. Hồi đó tôi học một lớp viết văn Creative Writing 230 với giáo sư Blackmon, có một anh bạn Mỹ, đã đi lính được bốn năm và giải ngũ trở về học với học bổng GI Bill dành cho những người đi lính, viết chuyện rất là tục, nhưng thật là sáng tạo về chuyện một người xâm hình con rắn quấn quanh trên người. Vì mỗi lần xâm chỉ được xâm chút ít chứ không thể xâm hết một lượt nên tốn cả ba năm trời mới xong. Con rắn bò từ chân lên đến cổ rồi bò xuống người, đầu con rắn lúc thì cụp xuống, lúc thì ngỏng lên, lúc phùng lên như con hổ mang... Cả lớp gồm trai lẫn gái ngồi nín khe không dám nói lời nào khi tới đợt phê bình bài viết. Chẳng lẽ im lặng mãi, tôi run run giơ tay cho ý kiến. Tôi nói bài này theo tôi nghĩ thật là sáng tạo, cách dùng chữ rất hay không chê được, nhưng nội dung không hợp với sinh viên học sinh. Tôi cầm bài đưa sang cho giáo sư Fullerton, vừa là giáo sư vừa là bạn tôi, xem. Ông ta cười ha hả và đưa cho một nữ giáo sư, bạn ông, coi. Ai ngờ chính bà là tác giả truyện xâm hình rắn, thế là anh kia bị tội đạo văn. Vì bà còn giữ tờ báo đã đăng truyện của bà từ lâu rồi.
Tình ngay lý gian hay lý ngay tình gian cũng khó nói lắm! Chỉ có lương tâm của mỗi người mới hiểu được thật sự thôi! Nhưng như ai đó nói, "Mình có thể lừa ai đó một lúc nào đó thôi, chứ không thể lừa mọi người mãi mãi được!"
