Sách cũ tình tôi 1
Chợ sách cũ ven hai bờ sông Seine là một trong các địa điểm nổi tiếng của Paris. Chợ gồm những quầy sách be bé. Gọi là quầy cho lịch sự. Gọi xập là không đúng. Vì rõ ràng là những thùng bằng gỗ quét sơn màu rêu lưu cửu, mỗi cái rộng độ một mét vuông, có nắp đậy, có ổ khoá hẳn hoi. Mỗi quầy có từ hai đến ba thùng như thế. Quầy nào cũng được gác và bắt chặt lên bề dày chừng 50 phân của bức tường xi-măng được xây từ bờ sông xây lên, vượt mặt đường chừng 1 thước, chạy dọc sông Seine. Bức tường này là để giữ an toàn cho bộ hành đi trên hai bên lề đường, đồng thời từ bức tường khách có thể dừng chân nhìn xuống ngắm khúc sông trên địa phận Paris, lẫy lừng trên thế giới ; tất nhiên là không tình bằng đứng (hai mình) trên một trong 38 chiếc cầu nối liền đôi bờ, nỗi tiếng nhất phải kể cầu Mirabeau, cầu Mới (Pont Neuf), cầu Saint Louis và cầu được đánh giá tuyệt mỹ là cầu Alexandre III. Khúc sông Seine trong địa phận Paris dài 13 cây số, lững lờ cắt Paris thành Tả ngạn (Rive gauche) và Hữu ngạn (Rive Droite). Ngồi trên thuyền xuôi theo sông Seine, đặc biệt về đêm (Paris by night), du khách mới thưởng thức được trọn vẹn vẽ đẹp của mọi danh lam thắng cảnh trong thủ đô ánh sáng, với duy nhất một gam màu thời gian, biến hoá kỳ ảo qua giám thức nghệ thuật của con cháu gô-loa.
Những quầy sách cũ ven sông Seine sinh hoạt bốn mùa, mưa gió bất luận, không thiếu một ngày. Cứ khoảng 9 giờ sáng, chủ nhân của mỗi quầy đến mở ... nắp thùng - nắp thùng biến thành giá sách, đặt cái ghế ra lề đường rồi ngồi chờ khách. Đàn ông phì phà điếu thuốc lá, đàn bà ngồi đan... tán gẩu cho đến 19/20 giờ, mùa hè có thể đến 22 giờ ; hoàn toàn không có màn mời mọc, lôi kéo. Bài này chủ yếu nói sơ về sách việt cũ (tại Paris) nên không nhắc tới sự hiện diện của các thứ cũ linh tinh khác.
Hè 1976, lang thang lục tìm sách cũ nơi đó, tôi thấy một tấm bảng ghi: «Sách bẩn: nửa bán nửa biếu». Thắc mắc, tôi hỏi người bán sách:
- Thưa ông, sách bẩn nghĩa là sao?
- Sách bẩn là sách không được sạch – ông chủ quầy nheo mắt trả lời rồi hóm hỉnh tiếp: Nhưng không phải sách X. Đừng có mà mơ. Đống sách chữ Việt này là của một người bạn, mẹ Việt ba Tây, cho tôi. Bà cụ qua đời, bạn tôi cất trong kho dưới hầm, chẳng may kho bị lụt nên ra nông nổi.
- Ông cho tôi lục sơ qua được không?
- Ông cứ tự nhiên.
- Tình trạng sách như thế nầy mà ông còn bày bán sao? Tôi nói, sau khi lục sơ.
- Tôi không biết gồm sách gì nhưng mẹ bạn tôi là dược sĩ cho nên nó và tôi nghĩ rằng hẳn không tệ nên chưa nỡ vất đi. Tôi vác ra đây cả tháng nay, ông là người đầu tiên để ý tới.
- Tôi là người việt. Ông nói đúng, mớ sách này không tệ. Nhưng làm thế nào để tẩy lớp bùn trên đó?
- Ông đã lưu tâm đến nó. Tôi để thật rẻ cho và sẽ hướng dẫn ông cách thức làm sạch. Mùa này rất lý tưởng để làm công việc đó, nhưng lâu công à.
Nhìn qua mớ sách nhem nhuốc, xót quá, tôi quyết định mua trọn. Sau khi điều đình và chỉ phải trả 150 Francs (25 euros bây giờ) cho 107 cuốn văn học sử con rồng cháu tiên, Bắc và Nam ! Và như đã hứa ông ấy chỉ tôi cách tẩy bùn trên sách.
Mùa hè năm đó và hè kế tiếp tôi vật lộn với lớp bùn trên mỗi cuốn sách. Tủ sách của tôi trên đất Pháp được bắt đầu như thế.
Riết rồi tôi quen biết nhiều chủ quầy, có sách việt cũ là họ kêu tôi. Đa số chủ quầy mà tôi quen biết, tiếp xúc đều có kiến văn sâu rộng, họ chọn nghề này là vì "nghiện" sách cũ. Có mấy quầy là cha truyền con nối. Trước kia chưa có Internet, kẹt tài liệu là tôi ra hỏi họ, thay vì chui vô thư viện, cách này cách khác họ đều tìm ra. Đến bây giờ, có dịp là tôi ra đấy lang thang...
Hình: Sách cũ ven sông Seine đầu thế kỷ XX.
Hàn Lệ Nhân
