Sách cũ tình tôi 3

Trong số các bà bạn áp-phe của mạ vợ tôi, có mấy bác, mấy dì ham đọc sách, chủ yếu là tiểu thuyết Tùng Long,  Quỳnh Giao, Lệ Hằng ... và kiếm hiệp Kim Dung, Ngoạ Long Sinh. Biết tôi mê sách Việt cũ nên lần hồi các bác, các dì giúp tôi có thêm rất nhiều sách, với một điều kiện: Một cuốn hay một bộ tiểu thuyết tôi tìm ra cho họ mượn, họ sẽ tìm và biếu tôi một cuốn hay một bộ sách cũ. Ngày qua tháng lại sách cho mượn theo không kịp sách biếu, ban đầu tôi phải khất lại bằng cách ghi sổ nợ, sau các bác, các dì cười xoà, xuý xoá không tính đếm nhưng lại ra một điều kiện khác: Phải tự giác đưa cho họ mượn tiểu thuyết loại hay, nghĩa là tôi phải đọc tuốt luốt.

 

Bấy giờ tôi hăng viết và viết hăng lắm, nào Hướng Việt, Nhân Bản, Độc Lập, Tự Do...hầm bà lằng dưới nhiều bút hiệu khác nhau, nên còn thời giờ đâu mà đọc tiểu thuyết. Bí quá, tôi lái trách nhiệm giới thiệu tiểu thuyết qua cho bà xã, cho cả mạ vợ, đọc xong hai người tóm lược qua-loa-rơ-măng cho tôi nghe, tôi chỉ việc sắm vai quan toà, phán: Oui ou Non ! Đương nhiên 99, 99% là Oui. Vì thế nào là hay, thế nào là dở ? Đa số người đọc tiểu thuyết chỉ nhắm vào cốt truyện, lâm ly bi đát là chính, ý tại ngôn ngoại, văn phong là phụ. Sau, tôi chính thức giới thiệu bà xã cho các bác, các dì với 2 lý do ở cửa miệng, 1/ nghe quá hợp tình hợp lý: cũng là phụ nữ sở thích do đó dễ có nhiều điểm tương đồng ; 2/ nghe cũng kêu – là «cháu quá bận bịu cho "đại sự"». Lý do thứ 2, nói trắng ra là "ăn cơm nhà vác ngà voi / ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng".

 

Bác C người Huế, cùng làng với mạ vợ tôi, qua Pháp từ thời 1945. Bác C  là "chuyên viên cao cấp" chạy hột soàn. Mỗi lần đến nhà, sau câu chào hỏi, bác C mà lên tiếng " thằng Th. đâu rồi?" là cứ như rằng tôi có tin vui, nhỏ lớn tùy lúc.

 

Một hôm vào cuối tuần, bác C gọi điện thoại lại bảo tôi lấy xe đến đón bác rồi cùng đi coi sách. Trên xe, bác kể "bà chủ nhà là vợ lớn của 1 nhà văn X nổi tiếng hiện ở Sàigòn, sách vở nhiều lắm, họ không bán đâu, nhưng con cái trong nhà không ai tha thiết chuyện tiếng Việt. Bác "tán" về cháu tợn lắm nên họ đồng ý cho đến coi cho biết, sau đó tùy duyên của cháu...". Nghe tên nhà văn chồng bà chủ nhà, tim tôi đã tưng tưng muốn vọt ra khỏi lồng ngực...

 

Chủ nhà người Nam, trạc tuổi bác C nhưng, từ lối ăn mặc đến cung cách nói chuyện, xem ra giản dị hơn nhiều. Chủ nhà và bác C có ngờ đâu là qua sách báo tôi đã biết khá rõ về nhà văn X cũng như về chủ nhà cho nên khi chủ nhà, cụ Y, nói qua chuyện sách của chồng bà, tôi như cá gặp nước, như cậu học trò đi thi trúng đề tài học gạo. Tôi nêu tục danh của chủ nhà, tên người con trai duy nhất của họ, "trả bài" mạch lạc về lý lịch của bà, thậm chí cả năm sinh, tháng đẻ... Ôi thôi, người nói đã cái mồm, người nghe chắc cũng mát tai, Bá Nha - Tử Kỳ đến thế là cùng ! Có điều phải nói ngay đây là xưa trong hiện trường và nay viết lại kỷ niệm, tôi vẫn một lòng như khi tôi nhìn tôi trong gương hàng ngày là, lúc huyên thiên về nhà văn X, tôi không hề có hậu ý mua sách. Tôi nói về ông với cả tấm lòng ngưỡng mộ, không tì vết. Lòng ngưỡng mộ đó được manh nha từ lần đâu tiên tôi đọc ông, năm 1972, khi tôi tập tểnh viết bích báo trong trường trung học...Tây ! Sau này tập viết văn Việt, mặc dù đã cố gắng học cách hành văn của ông, tôi tự nghiệm chỉ mới học lóm sự sáng sủa được vài phần trăm, duy thói quen khi viết luôn luôn có tự điển tiếng Việt bên cạnh là tôi rập khuôn, nghi ngờ Hỏi Ngã là lật tra ngay.

 

Bá Nha gặp Tử Kỳ, lúc sơ ngộ, thì làm gì rứt nhau dễ dàng được. Hiện trường lúc đó cũng vậy, đến nỗi chủ nhà để rơi lệ lúc nào không hay. Bác C ngồi lặng, không góp tiếng nào. Rồi từ chuyện đến coi sách cho biết, dự trù độ 1 giờ, buổi gặp mặt kéo dài không dứt, bác C bỏ luôn cuộc hẹn với mạ tôi và đồng ý ở lại dùng cơm tối theo lời mời thân thiết của chủ nhà, tôi thì khỏi nói, chỉ cáo lỗi gọi về cho phân nửa tôi, "xin phép" không ăn cơm nhà.

 

Trong khi chủ nhà và bác C xuống bếp, chủ nhà cho phép tôi vào coi sách. Sách không nhiều như lời bác C, nhưng sách đã xuất bản của nhà văn X đều được trang trọng xếp riêng ra một tủ kính, tầng trên cao, ở giữa là bức hình trắng đen của tác giả, mộc mạc trong chiếc áo bà ba màu trắng. Bấy giờ nhà văn X chưa qua đời. Mỗi cuốn sách đều có ghi ngày tháng, ba mẫu tự đầu họ tên tác giả và chữ ký nhưng duy nhất một cuốn có lời đề tặng bình thường, do đó tôi biết thêm người con trai độc nhất của họ có lót tên tây.

 

Độ tiếng rưỡi sau, chủ nhà vào gọi tôi ra dùng cơm. Thấy tôi đang mê mẫn trước tủ sách, tay mân mê lật trang, cụ cười bảo:

 

-         Thích quá phải không?

 

-         Dạ, trong các trước tác của cụ nhà, cháu cũng đã có một số, vài cuốn bạn bè cho mượn đọc qua, phần còn lại chỉ mới biết qua thư mục.

 

-         Cha là nhà văn, học giả mà do hoàn cảnh con cái phải sang đây nên lơ là sự nghiệp của cha, nghĩ cũng éo le. Tôi đã nhiều lần đọc hết sách của ổng. Non mười năm nay, cả phòng sách này chỉ để làm kiểng. Cháu là người khách đầu tiên vuốt ve từng cuốn một, chắc tụi nó vui lắm...

 

Trên bàn ăn, chủ nhà đề nghị tôi bỏ chữ cụ, cứ gọi bà bằng bác như gọi bác C. Mãi đến gần 10 giờ đêm hai bác cháu tôi mới xin chào ra về. Bác Y cầm chặt tay tôi, cảm động nói " Chị C là bạn lâu năm, không nói làm chi. Bác cám ơn cháu đã cho bác một ngày thật vui".

 

Trên đường về bác C hỏi:

 

-         Sao cháu không gợi ý mua sách. Họ nỏ cần tiền nhưng họ để không mà.

 

-         Vì qua sách vở cháu biết phần nào hoàn cảnh của họ. Đó là kỷ vật, là gia bảo, dù thế nào cháu đâu dám phạm thượng.

 

Dư âm buổi tương ngộ kể trên rồi cũng lắng xuống, tuy thỉnh thoảng tôi vẫn bần thần khi nhớ tới từng chi tiết của tủ sách kia.

 

Bà xã tôi đứng thứ hai và là con gái duy nhất trong gia đình 5 anh em tức tương đương đại công chúa rượu (!), vị chi bà gia tôi có mỗi "phò mã" là tôi (các bạn đừng cười). Chẳng là hồi qua Pháp học tôi một thân một mình, nên khi mới cưới tôi chịu ở rể. Mà người xưa chẳng đã di lưu "thương con gái thì phải thương con rể" và "thương con trai thì phải thương con dâu" đó sao ! Vợ chồng tôi được ưu tiên chiếm cái phòng rộng trong căn nhà có 3 phòng ngủ với phòng khách chữ L khá rộng, ngăn ra thành bản doanh của ông cậu cả - và bao nhiêu ưu tiên lỉnh kỉnh khác. Khổ nỗi lúc chưa ra đi, phiá gia đình tôi, tôi là út "vàng" trong 9 anh em, muốn gì là phải được như thế, chưa quen bị gia đình trái ý. Đó cũng do nguyên tắc gia huấn "nước chảy xuôi": trong mọi hoàn cảnh, anh chị là phải nhường em, đúng sai cậu mẹ xét sau. Do đó, dù phòng vợ chồng tôi khá rộng, nhưng sách đã trên con số ngàn, để chồng đống, luộm thuộm đời nào "út" chịu. Vả lại Cậu Mẹ tôi vẫn dạy "ở rể như chó chui gầm trạn" – lớn hay nhỏ, trạn vẫn là trạn, nên sau đó ít lâu tôi quyết ra riêng hầu có chỗ xếp sách đúng phóc theo ý mình.

 

Cho đến một hôm, đâu một năm sau, mạ tôi gọi điện thoại báo cho biết bác C tìm tôi vì có người nhắn chi đó, bác không nói rõ, chỉ tếu "chuyến mô chứ chuyến ni Hàn phò mã có mà ứ hự...". Tôi gọi cho bác C, bác nói «sáng mốt (thứ bảy) cứ tới nhà rồi hay.». 10 giờ sáng thứ bảy, tôi lái xe đến nhà bác C, bấm chuông nhà, bác chỉ gọn lõn: chờ đó, bác xuống, ta đi ngay !". Tôi ra xe chờ.

 

Tôi hỏi bác:

 

-         Mình đi mô, thưa bác ?

 

-         Nhà chị Y, chỗ có bữa cơm tối thịt luộc mắm Thái hai bác cháu mình được ăn a tề.

 

-         Nhà vợ học giả  X ! Có chuyện chi không bác?

 

-         Ai biết – bà bác bí mật. Chị ta nói muốn gặp lại Hàn "phò mã" vậy thôi. Coi mòi bác cháu ta được "lại quả" buổi cơm trưa, vì đời mô chị ta dễ dàng "buông" bác cháu mình.

 

-         Răng bác nói rứa ?

 

-         Ừ, thì bác đoán mò.

 

Tôi chỉ biết cười như nắc nẻ, chịu bà bác quá trời, dễ thương chi lạ. Tôi đề nghị đi mua chút quà cầm tay, bác C bảo có trong xắc rồi.

 

Khung cảnh nơi đó vẫn như năm ngoái, hàng mai tây (forsythia) và hai gốc Anh đào đang độ cực thịnh. Mấy cây mận, cây đào cổ thụ đang nhú chồi. Hoa vàng, hồng, trắng chấm phá thảm cỏ xanh mới cắt. Không gian im ắng, có lẽ như chủ nhà.

 

Bác Y ra đón chúng tôi, cười nói rộn rã hơn lần trước. Sau câu chào hỏi, bác Y nói ngay "Hai bác cháu ở lại ăn cơm trưa đó nghen". Tôi nghĩ bụng "mệ Huế ni thánh thật !".

 

Trong hàn huyên, bác Y không đá động gì tới chuyện sách. Giữ kẽ, tôi cũng vậy. Gần trưa, hai bác xuống bếp, tôi gọi điện về cho biết không ăn cơm nhà. Bác Y lại cho phép tôi vô phòng sách. Sau bữa cơm, trong lúc pha cà-phê, bác nói:

 

-         Bác muốn gặp cháu không phải để mời cơm đâu mà là vì chuyện sách đó. Một năm qua, bác suy nghĩ nhiều, lừng chừng giữa kỷ vật và tác dụng của kỷ vật. Như cháu đã biết, bác rất trân trọng các trước tác của bác trai, nhưng sách là để đọc, hữu ích chứ dùng để trang trí làm kiểng thì chẳng bổ báu chi, là đi ngược lại tâm nguyện của người soạn ra nó. Cháu nghĩ sao ?

 

-         Thưa bác, đó là hợp tình hợp lý. Là mục đích trước hết và sau cùng của mọi tác giả, huống hồ... Tôi ngập ngừng.

 

-         ... cháu muốn nói gì, cứ tự nhiên, e dè làm chi.

 

-         Dạ, huống hồ...một tác giả như bác trai, cọng hay trừ, mọi thời mọi thế đều tâm phục.

 

-         Cám ơn cháu. Do đó, hôm nay bác mời hai bác cháu tới đây là để cháu mặc lòng lựa chọn số sách trong tủ kính, bác tặng cháu những sách của bác trai mà cháu chưa có. Tặng là một cách nói, đúng ra phải nói bác nhờ cháu giữ dùm, có ích cho cháu lại an ủi cho bác và tác giả.

 

Chao ôi, nghe bác Y nói mà nghẹn ngào. Tôi đáp:

 

-         Thưa bác, lý ra cháu không nên nói gì thêm vì những lời bác dạy đã đầy đủ. Nhưng cháu sung sướng và hãnh diện quá nên xin được tỏ bày: Vợ chồng cháu đều sinh ra và lớn lên trên xứ người. Con cái rồi đây cũng sẽ được sinh ra, trưởng thành trên mảnh đất này. Bởi vậy, cháu xin nói trước, mai này không chắc gì con cái cháu giữ được tủ sách gia đình nhưng cháu đã nguyện với lòng, bất cứ giá nào sẽ không bao giờ bán tủ sách của cháu, con cái cũng vậy. Cùng lắm là giao lại cho một thư viện nào đó làm của chung.

 

-         Cháu nói thế coi như bác không lầm người. Không phải khi không bác lại giao gia bảo cho cháu, nói thật bác đã dò hỏi về cháu trong văn giới như các anh HG, HTK, NVH, PTN... kể cả ông TTV thầy việt văn của cháu lúc trước.

 

Uống cà-phê xong, bác Y bảo tôi trở vào phòng sách, tha hồ lựa. Tôi thuộc nằm lòng các sách của học giả Y mà tôi đã có, nên việc chọn dễ dàng. Kỳ lạ là bỗng dưng tôi hết hồi hộp. Thủng thỉnh lôi từng cuốn xuống, sắp ra đúng 31 cuốn. Ôm ra đặt trên bàn. Nhìn chồng sách, bác Y ngạc nhiên:

 

-         Ủa, cháu thiếu ngần nầy thôi sao?

 

-         Dạ, đúng vậy. Với 31 cuốn này, tổng cộng sách của bác trai, nhẩm tính cháu có 73 cuốn.

 

-         Kể ra cháu cũng mê ổng - Bác Y vui vẻ nói. Được rồi, số sách còn lại, đến thời điểm nào đó, bác cũng sẽ góp vào thư viện trong vùng.

 

Thời gian sau đó, một đôi tháng tôi một mình đến thăm bác Y một lần với chút đặc sản miền Nam làm quà mọn. Viết được gì tôi đều hồn nhiên đem ra khoe tặng bác, hệt một đứa bé khoe mẹ chữ i, chữ tờ nguệch ngoạc đầu đời. Bác chẳng bao giờ tỏ ý kiến về chuyện viết lách của tôi.

 

Hình: Nhà giáo họ Khổng

 

Hàn Lệ Nhân