Quà Tết
(Viết tặng một người bạn, An, nhân dịp xuân về)
Con đường mòn phía trước, gồ ghề, đá lởm chởm, và nhiều cỏ dại mọc theo lối đi. Những loại cỏ gai bám vào áo, vào quần, vào người, rồi dính vào da thịt. Trên vai cậu bé là cái rựa* bén. Cái rựa làm mía của chú Bảy mà cậu mới mượn được tối hôm qua. Cậu bé vừa chạy vừa thở để kịp đuổi theo đám người phía trước. Họ là những người đốn mai núi vào dịp tết.
Trời còn lờ mờ sáng, đoàn người đốn mai vẫn bước đều. Đường tuy gồ ghề, nhưng họ không bao giờ vấp ngã, dường như họ đã quen thuộc với lối đi như thế này. Họ đi như thể chạy đua với mặt trời. Trời càng sáng, họ càng đi nhanh. Tội cho cậu bé càng thở dốc. Tất cả bọn họ đâu biết được phía sau mình còn có một người đi theo.
Mặt trời lên dần. Những tia nắng bắt đầu rọi xuống con đường họ đi. Đoàn người từ từ giảm tốc độ. Họ mệt. Mồ hôi rịn đầy trên trán, trên lưng làm ướt cả những chiếc áo họ đang mặc. Cuối cùng, đoàn người cũng dừng chân.
Họ nghỉ chân bên con suối để lấy thêm nước uống. Giờ thì họ mới phát hiện ra phía sau họ còn có người đi theo. Một trong những người đốn mai núi, ngạc nhiên khi anh ta nhìn thấy cậu bé. Anh ta la lên:
-- Trời! Thằng Thanh. Mày đi theo làm gì đây? Mà mày đi theo tụi tao từ hồi nào?
Nghe tiếng quát của anh, mọi người lấy nước đều quay lại nhìn. Tất cả bọn họ đều ngạc nhiên khi thấy Thanh quần áo dính đầy gai cỏ. Thanh, tên cậu bé, chưa kịp trả lời câu hỏi của người nọ, thì một người khác trong nhóm lên tiếng:
-- Thằng Tam, mày hỏi lạ ghê không. Nó đi theo để đốn mai như tụi mình chứ đi theo làm gì.
Người đàn ông tên Tam ngẩng đầu lên nhìn đồng bọn. Anh ta nói, cố giải thích lời nói của mình:
-- Không phải vậy. Ý của tui muốn hỏi nó là đi đốn mai làm gì thôi.
Cả bọn phá lên cười. Người đàn ông tên Tam thêm ngơ ngác, hỏi:
-- Cái gì mà cả đám cười rộ vậy?
Rồi một người trong đám mới lên tiếng:
-- Tao hỏi mày, chớ mày đốn mai về làm gì?
-- Thì tui đốn về tui bán và chưng tết.
Trả lời xong, anh ta dường như hiểu ra sự ngớ ngẫn của mình. Anh vội bào chữa bằng một nụ cười. Rồi anh ta vẫy tay, gọi Thanh lại. Anh hỏi Thanh:
-- Mày đi theo tụi tao từ hồi sáng tới giờ phải không?
-- Dạ.
-- Mày đi theo sau sao không lên tiếng?
-- Dạ, tại tui sợ mấy chú la tui, không cho tui đi theo, nên tui không dám lên tiếng.
Người đàn ông tên Tâm gật gù ra vẻ hiểu. Anh ta tiếp:
-- Ừa, mà mày đi đốn mai về bán hả, bộ nhà mày túng lắm hả Thanh?
-- Dạ không, tui đốn mai là vì.....
-- Vì sao?
-- Dạ bị tui muốn đốn một cành cho con An.
-- Ừa. Mà mày đi có đem theo cơm nước gì không?
Thanh ngơ ngác nhìn người thanh niên. Nhưng rồi không đợi cho Thanh trả lời, anh ta nói:
-- Không sao, sẵn hôm nay tao đem cũng nhiều. Chút ăn trưa tao cho mày ăn chung.
-- Dạ, cám ơn anh Tam.
***
Đoàn người tiếp tục lên đường. Lần này, họ không đi vội như lúc sáng. Lâu lâu họ hỏi Thanh một vài câu; "Mày bao nhiêu tuổi", "Ba mày chừng nào về," và những câu đại loại như thế cứ quay quanh Thanh.
Rốt cuộc rồi họ cũng đến nơi mà họ muốn đến. Đó là một rừng mai. Những cây mai cằn cỗi, trơ trụi lá, mọc thưa thớt trên một khoảng rừng trống. Thanh đến bên một gốc mai già và hỏi anh Tam:
-- Anh Tam à, đây là cây mai đó hả?
-- Ừa.
-- Nhưng mà sao tui không thấy nó có bông.
-- Chưa tới tết mà bông gì mày. Chỉ có nụ thôi. Nè, mày nhìn kìa mấy cái nụ kia là nụ bông mai đó.
Theo tay anh Tam chỉ, Thanh ngẩn người nhìn cây mai già. Trên ấy là những chồi xanh mà anh Tam nói đó là nụ mai. Thanh nhìn xuống gốc cây mai, những vết chém theo năm tháng để lại. Mỗi năm, sắp đến tết, người ta lấy đi thân của cây mai. Để lại một gốc mai trơ trụi, rồi theo năm tháng gốc mai ấy lại nẩy ra một chồi mới, một cành mới, để những năm kế tiếp đoàn người đốn mai có thể đốn đem về bán.
Thanh ngẩn người nhìn gốc mai rồi nghĩ về cuộc đời mình. Nghĩ về ba. Nghĩ về mẹ và nghĩ về An. Quá khứ lại hiện về khi Thanh được tám tuổi. Lúc đó người ta bắt ba của Thanh đi nhốt vào tù.
Ở nhà chỉ còn có mẹ và hai anh em. Thanh tám và An sáu tuổi. Nhà chỉ có hai anh em, bởi vậy Thanh thương và chiều chuộng An lắm. Hễ An muốn gì thì Thanh cũng sẽ làm vừa lòng em ngay.
Từ ngày ba Thanh đi học tập cải tạo đến nay đã sáu năm rồi. Sáu năm trôi qua là những chuỗi ngày dài đằng đẳng của gia đình Thanh. Gia đình Thanh sống một cuộc sống thiếu thốn, cơ cực. Anh em Thanh không có cha, không có người dạy dỗ chăm sóc. Tất cả đều do một mình mẹ làm lụng nuôi hai anh em. Nhưng cho dù làm giỏi cách mấy đi chăng nữa cũng không đủ ăn và thăm nuôi ba Thanh trong trại cải tạo. Gần đây, mẹ Thanh để An đi coi con của một người chị bà con xa của mẹ. Từ ngày con An rời khỏi gia đình, Thanh suy nghĩ nhiều về sự ra đi của đứa em gái. Thanh trở thành người lớn hẳn. Thanh hiểu biết được chuyện con em ở nhà dì Hương sẽ có miếng cơm, manh áo và sẽ đem lại cho mẹ Thanh một số tiền để mẹ có thể mua đồ đi thăm ba trong trại cải tạo.
Thanh biết An thích hoa mai lắm. Có một lần, cũng vào dịp tết đến, ở nhà một người bạn, nó thấy cây mai mà trầm trồ ước mơ. Nó nói với Thanh:
-- Anh Thanh ơi, ước gì nhà mình cũng có một cây mai vào dịp tết anh Thanh nhỉ? Tết mà không có cây mai sao thấy sao sao đó. Anh Thanh hả?
Thanh nhớ lại cái ước muốn nhỏ bé của con em mà nó muốn ứa nước mắt. Lúc đó Thanh ước mơ mình là người lớn để làm kiếm tiền mua cây mai cho em. Nhưng rồi vì mẹ nó không cho nó đi làm kiếm tiền để mua cành mai như nó mong ước. Nên tết năm nay, Thanh quyết định sẽ đi theo những người đốn mai rừng và sẽ đốn về cho An một cây mai vào dịp tết. Thanh nghĩ, khi An trở về từ nhà dì Hương chắc An sẽ mừng lắm.
Đang suy nghĩ đến đấy, Thanh không khỏi mừng thầm, và cảm thấy tinh thần phấn chấn hẳn.
Thanh bổng giật mình vì cái đập vai của anh Tam. Anh hỏi Thanh:
-- Hê Thanh! Mày đang suy nghĩ gì mà đứng sững vậy?
Thanh ấp úng trả lời:
-- Dạ.... Dạ....không gì.
-- Ừa, mà mày chưa đi chọn mai hay sao mà còn đứng đó.
Dường như Thanh không hiểu ý của anh Tam nói, nên nó đứng đó chờ đợi. Anh Tam nhìn nó giải thích:
-- Mày đi lần đầu chắc mày không biết. Để tao nói cho hiểu. Mỗi người đi đốn mai đều đem theo một loại giây để làm dấu. Đi trong rừng thấy cây nào vừa ý thì cột lên để cho người ta biết cây mai đã chọn. Sau khi xế chiều, ăn cơm xong, là đốn mai đem về. Hiểu chưa?
-- Dạ. Nhưng.....
-- Khỏi nói, mày không có dây chứ gì. Thôi được, tao cho mày một sợi, mày đi chọn đi rồi cột vào. Nhớ làm dấu nha, không thôi tao đốn lộn đó.
Thanh đi vòng bìa rừng để tìm cây mai vừa ý. Rốt cuộc rồi Thanh cũng tìm được một cây mai mà nó cảm thấy thích. Thanh ngắm nghía cây mai rồi gật gù. Thanh buộc sợi giây của anh Tam cho mượn. Và để cho chắc, Thanh dùng một mớ giây rừng quấn trên một cành cây mai. Làm xong, Thanh cảm thấy bụng đói cồn cào. Thanh vội đi tìm anh Tam.
Tìm không lâu, Thanh thấy anh đang cột một sợi giây của mình vào cành mai mà anh mới vừa chọn xong. Thấy Thanh đến, anh Tam hỏi:
-- Chọn cành xong rồi hả?
-- Dạ. Còn anh chọn xong chưa?
-- Cũng gần xong. Chắc chọn thêm một cành nữa là mình có thể tụ họp rồi.
Thanh đi theo anh Tam cho đến khi anh ta chọn được một cành mà anh ưng ý. Sau đó họ trở về điểm hẹn để ăn trưa và nghỉ ngơi chờ cho xế chiều họ bắt đầu đốn mai.
***
Những cây mai được đốn xuống rồi bó cành lại với nhau để khỏi vướng. Họ đem gộp những cây mai ấy lại rồi chuẩn bị vác về. Vì đây là lần đầu tiên Thanh đi núi, lại cũng là lần đầu tiên khuân vác đồ nặng như thế, nên Thanh cảm thấy mệt mỏi và ê ẩm mình mẩy sau khi đi được một đoạn đường ngắn. Thanh định vứt bỏ cành mai để đuổi kịp theo những người phía trước, nhưng nghĩ tới khuôn mặt rạng rở của con An, Thanh cảm thấy phấn khởi và cố gắng hẳn.
Thanh cố bước chân thật nhanh theo đoàn người đi trước. Nhưng khoảng cách giữa đoàn người đốn mai và Thanh dần dần trở nên xa, rồi mất hẳn. Thanh hoảng sợ vội ráng chạy theo đoàn người đi phía trước. Càng chạy Thanh càng mệt, nhưng Thanh không thể nào đuổi kịp theo đám người phía trước. Mệt quá, Thanh để cành mai xuống nghỉ chân.
Ngồi nghỉ được chừng vài phút, Thanh thấy dáng một người từ xa đi về hướng Thanh. Khi người ấy đến gần, Thanh mới nhận ra người đó là anh Tam. Anh đến bên Thanh hỏi:
-- Mệt lắm hả?
-- Dạ. Đây là lần đầu tui đi xa và mệt như vậy.
-- Thôi được, để tao vác phụ mày một khúc.
-- Dạ, tui cám ơn anh Tam. Còn mấy chú kia đâu anh?
-- Họ đi về trước hết rồi. Về còn lo cho vợ con nữa, chứ ai đâu mà chờ.
Nói rồi anh Tam đưa cành mai lên vai và vác đi. Anh vác cành mai của Thanh mà xem anh đi thảnh thơi, Thanh thầm phục và ao ước được hùng mạnh như anh.
***
Thanh về đến nhà thì trời cũng tối mịt. Mẹ Thanh đứng trước cổng nhà chờ đợi. Thanh vác cành mai vào nhà. Mẹ không nói với Thanh một lời nào. Thanh biết mẹ giận mình lắm, nhưng Thanh không biết xin lỗi mẹ bằng các nào, nên đành im lặng nhìn mẹ.
Về phần bà Châu, mẹ Thanh, nhìn Thanh chẳng nói chẳng rằng. Bà muốn la rầy con một vài câu cho đỡ tức. Thanh làm bà lo từ sáng tới giờ, nhưng nhìn thấy người Thanh đầy cỏ dại, bà lại tủi lòng và không nỡ rầy con.
***
Mỗi ngày sau khi đi học về là Thanh chạy vào nhà xem cành mai ra sao. Thanh đếm từng cái nụ, từng chiếc lá và rồi cười. Thanh thầm nghĩ mai này con An về thấy cành mai sẽ thích lắm.
Hai tám tết, An từ nhà người dì về. Thanh ra đầu làng đón nhỏ em. Chỉ một năm thôi mà con An đã lớn hẳn. An không còn là một đứa con nít nữa. An đã trổ mã thành một người con gái, lớn hẳn. Làm Thanh phải dụi mắt mấy lần. Hai anh em vừa về đến nhà là Thanh vội kéo con An ra sau hè để khoe cây mai mà Thanh chặt được. An mừng lắm. An ôm Thanh vào lòng và lôi trong giỏ ra một cây bút máy tặng cho Thanh. An nói:
-- Em không ngờ rằng năm nay nhà mình lại có mai.
-- Anh biết em thích, nên đi chặt cho em.
Hai anh em im lặng nhìn nhau, rồi kéo nhau ra quán bún bánh canh của bà Châu. Mẹ hai đứa đang múc bánh canh bán cho người ta, thấy hai đứa ra, bà hỏi:
-- An, con đi đường có mệt không?
-- Dạ, không mệt tí nào. Về nhà vui quá.
***
Mai là hai mươi chín tết rồi mà cây mai vẫn chưa trổ bông. Thanh lo lắm, Thanh sợ mai không kịp nở vào ngày mồng một tết. Thanh chạy hỏi hàng xóm xem làm sao cho cành mai kịp nở vào dịp tết. Người ta bảo Thanh rằng; đem ngâm cây mai vào nước ấm, mai sẽ trổ bông vào ngày tết theo ý muốn. Thanh mừng lắm. Thanh vội chạy về nhà nhóm bếp rồi nấu nước. Chờ cho nước sôi, Thanh đổ vô cái thùng lớn có sẵn nước lạnh rồi pha thêm nước nước lạnh cho tới khi Thanh cảm thấy đủ ấm cho cây mai. Thanh đem thùng nước vào nhà và ngâm cây mai vào đấy.
Sáng mồng một, cây mai lột xác hẳn. Những nụ xanh đã hé mở thay vào đó là những cánh mai vàng rực rã. An đi ra đi vào nhìn cây mai và tấm tắc khen cây mai đẹp. Nó chưa từng thấy nhà nào có cây mai đẹp thế! Không những An mà mẹ cũng hài lòng lắm. Mẹ luôn khen cây mai đẹp, gặp ai mẹ cũng khoe:
-- Đó… cây mai đó là của thằng Thanh đốn về. Đẹp quá phải không chị Bảy, anh Chín...
Ngày mồng hai tết, chú Tư, người bạn của ba đến thăm. Thấy cây mai đẹp, chú hỏi:
-- Chị Châu, chị tậu đâu cây mai đẹp thế này. Cả chục ngàn chứ không ít, bộ năm nay chị làm ăn khấm khá lắm sao mà tậu cây mai đẹp quá?
-- Thời buổi này đủ ăn ngày hai bữa là quý rồi anh Tư ơi. Cây mai đó là của thằng Thanh nó đi theo những người làm mai, chặt về đó. Ừa, mà cây mai đẹp thiệt. Nhiều người trả tui mấy chục ngàn mà tui không bán đó anh Tư. Thằng Thanh nó bảo nó chặt về để làm quà tết cho con An.
-- Thằng nhỏ lầm lì vậy mà cũng gan nhỉ. Dám đi núi đốn mai với người ta.
-- Ừa! Hôm tui thấy nó đem cây mai vô nhà, mình mẩy lem luốc, thấy nó vậy tui muốn rầy một trận, nhưng tui cũng không nỡ anh Tư à.
-- Dạ, tui thấy anh em tụi nó thương nhau vậy cũng mừng cho chị đó chị Châu. Hà….mà xấp nhỏ đâu rồi chị?
-- Hai đứa nó qua nhà con Lưu chơi rồi.
Đúng lúc đó, Thanh và An vào nhà. Chú kêu hai đứa lại, rồi chú vuốt đầu Thanh khen giỏi. Sau đó chú Tư móc hai phong bì và lì xì hai đứa. Hai đứa nhận lấy và cảm ơn chú.
***
Mấy ngày tết qua mau, cây mai giờ bắt đầu trổ lá. Những lá mai mềm mỏng lung lay một khi có cơn gió nhẹ thổi qua. Thanh nghe lời người ta bảo đem cây mai trồng trước sân nhà, mỗi năm vào tháng chạp ngắt lá mai, mai sẽ trổ bông. Thanh làm theo và chăm sóc cây mai cẩn thận lắm.
***
Hôm nay đưa ông táo về trời, An ra hiên nhà ngồi hóng mát. Nàng đưa mắt nhìn cây mai đang trụi lá mà nghĩ về Thanh. An tự hỏi:
-- Không biết anh Thanh ở bển giờ ra sao? Bên Mỹ đó, tết đến có mai vàng nở rộ như ở quê mình không anh nhỉ? Nhưng mà anh yên tâm, em sẽ chụp hình làm quà tết cho anh. Cũng như năm nào anh đã đi đốn cây mai này làm quà tết cho em.
Bỗng An mỉm cười và tự nhiên thấy mình ngớ ngẫn quá, "bên ấy làm gì mà có mai."
111602
* rựa = giống như cái liềm gặt lúa, nhưng lưỡi rựa dày hơn và cán dài hơn, thường dùng trong công việc làm rẫy, làm rừng.
