VƯỜN XANH XANH CÂY TRÁI

VƯỜN XANH XANH CÂY TRÁI

 

            Quê hương một thời xa xăm...

             Mùa qua đếm bước âm thầm...

Xóm vườn trầu đã chuyển thành xóm chôm chôm hồi nào tôi không rõ. Trong vườn nhà tôi, ngoài vườn xoài, còn có vườn cam, ổi, thơm, quít, dâu. Đặc biệt chôm chôm.

Vườn nhà tôi -chỉ riêng nhà tôi- đủ loại chôm chôm la va, trái nào trái nấy to bằng nắm tay, lông thiệt dài, bán ký thì lời, bán chục thì lỗ. Trái không sai bằng chôm chôm thường mà người ta thường bán đầy chợ nhưng rất ngọt và dòn. Những loại khác ăn trái xanh thì chua nhưng la va xanh thì ngọt, khi chín quá thì hơi dính hạt. Tôi khoái ăn loại này nhất. Loại chôm chôm mật như tên gọi. Nó ngọt thôi khỏi chê, lột ra chưa ăn đã chảy nước miếng. Da rất mỏng, lá cây cũng vậy. Cuống dài và dai. Loại này ngược với la va: Bán chục thì lợi, bán ký thì lỗ nhưng vì ít, nên để ăn. Loại chôm chôm thường, trái sai quặt quịu bán trái hay kư đều lợi nên thiên hạ xúm nhau trồng. Loại chôm chôm chua cũng như tên gọi. Nó đỏ thì ngọt ngọt, chua chua (mấy bà già khoái loại này). Nó vàng thì chua như giấm! Bán rẻ òm! Thêm mấy loại lai khác. Đó là loại chôm chôm mọc tự nhiên lai giữa các loại với nhau tạo ra vị ngọt, chua, dòn đặc biệt không nơi đâu có. Đến mùa - tháng bảy, tám - cả xóm đỏ rực. Tha hồ đuổi két, đuổi chim. Ban đêm ngán thêm dơi, chuột. Vô phúc cho nhà ai được mấy thứ khách không mời đó viếng thăm. Chúng ăn rất ác ôn: Chọn những chùm mập nhứt, đỏ nhứt, ngọt nhứt mà xơi bằng hết. Loại chôm chôm chua thì chẳng bao giờ có chùm gởi hay kiến vàng hoặc "khách quý" như thế đến thăm đâu! Nghĩ chúng cũng khôn thiệt. Đúng là: Chim khôn biết chọn trái ăn chớ không phải "cất tiếng rảnh rang" như ca dao hát!

Để có vườn chôm chôm như vậy ba, má tôi cực khổ biết dường nào! Má tôi kể lại, lúc đó, ba mua giống tận Sài Gòn về trồng còn má gồng lưng tưới nước. Hồi xưa đâu có điện để bơm nước máy như bây giờ. Nhà có máy bơm xăng phải sức đàn ông mới giựt nổ nổi. Thành ra, khi ba đi làm xa thì má ở nhà phải xách nước tưới! Má thì ốm nhơ, ốm nhách. Con gái thành phố về làm nhà vườn ở nông thôn không quen thì có nước khóc ròng!

Vậy mà vườn cây nhà tôi xanh um như vậy đấy! Khi ba tôi ăn được mùa cam, bưởi, sao-cô-chê thì mấy anh chị tôi lần lượt ra đời và lớn lên theo mùa cây trái. Đến khi tôi muộn màng chun ra thì hỡi ôi! vườn cam già rồi, chết ngủm. Mấy cây "bưởi thanh trà ngọt lịm mùi thơm" cũng không còn. Chỉ còn mấy cây bưởi dây, bưởi bánh xe trái bự tổ chảng và tròn như bánh xe, ruột đỏ mộng nước, ăn đỡ ghiền. Còn sao-cô-chê cũng bị bồ sè ăn hết trọi. Má nói khi ba bị bắt thì cây cối cũng buồn bã chết theo. Tôi không biết đúng hay sai nhưng tôi tin là cây trái cũng biết buồn, biết vui, biết lắng nghe. Mỗi khi tôi buồn, tôi thường hay leo lên cây chôm chôm ngọt, nằm trên đó kể lể với lá. Khi ấy, tôi cảm thấy cây lá xung quanh run lên như muốn chia xẻ... Vu vơ vậy mà cũng làm tôi quên buồn.

Vì mang kiếp leo trèo, nên cây nào tôi cũng leo tuốt tuột. Đến mùa chôm chôm chín, tôi leo thấu đọt nhìn chung quanh đỏ ối mà sướng như điên! Cây dâu ngọt còn lại - may mắn còn sau một trận chặt làm củi - bên đường cái cũng bắn hoa. Hoa dâu đẹp làm sao! Dài hai gang tay, màu mỡ gà, nứt từ thân cây, nhánh cây thòng xuống, đu đưa, đu đưa... Hoa dâu có mùi thơm dìu dịu đến nhớ lạ kỳ. Rồi đến khi kết trái: Gốc cây nhuộm đầy bông dâu. Trái đậu chỉ vẻn vẹn một phần mười. Trong đó, dâu không ruột hết một nửa. Bạn bè tôi thường đến để chấm dâu không ruột với muối ớt. Chậc! Chua nhăn nhó. Vậy mà cũng ăn!

Còn vườn xoài đằng sau đi mỏi chân. Xoài cơm, xoài hột gà, xoài quéo, xoài thanh ca, xoài thủy triều, xoài bồ và ngon nhứt xoài cát. Đến mùa xoài chín, mấy chị em tôi lại mất ngủ để chờ mò lượm xoài. Loài xoài cũng hay rụng gần sáng. Xoài cơm bằng nắm tay, thơm nức mũi cứ rớt độp độp trên lá khô. Tôi luôn luôn là con bé dậy trước nhất và cũng ngu ngốc nhứt khi lấy áo đùm xoài rụng, mủ dính tùm lum.

Má tôi "dú" xoài bằng rơm hoặc bằng một thứ lá sầu đâu đặc biệt. Có vậy, xoài mới tươi màu hơn "dú" bằng đá cạc-bia. Xoài nhiều thì có người chuyên buôn bán trái cây tới mua cây khi chưa chín - Lời ăn, lỗ chịu. Nói vậy chớ khi nào họ than lỗ, má tôi cũng rút tiền ra cho họ lại bớt. Nhưng thường ít khi ai mua vườn mà lỗ cả.

 Nếu chôm chôm sợ két, chuột, chim thì xoài sợ sâu và ong. Chúng hút vào xoài thì xoài không thúi, không dòi cũng chín hư hết. Nhiều lúc nhìn ở ngoài mơn mởn mà không ăn được một miếng nhỏ. Má dặn phải nhìn cho kỹ: Trái nào có lỗ nhỏ nhỏ, đen đen là trái hư. Loại xoài hay ăn sống là xoài quéo, xoài Sài Gòn và xoài cát: Cắt thật mỏng sau khi gọt vỏ - chấm vào nước mắm đường cay cay rồi đưa vô miệng!

Cha chả! Tôi cũng thường cho cả túi vào cặp mang đến lớp, nhưng phải ăn với muối ớt chớ đâu đem được nước mắm. Có đứa thích ăn dày. Tôi cứ cái tật thích mỏng nhưng xấp lại thành bốn, năm miếng rồi mới ăn. Bọn con trai cứ trợn mắt nhìn lũ con gái đang ăn ngấu nghiến, coi chúng bằng cái vung. Có thằng chịu không nổi, xà đến: "Các bà cho tui miếng!"

 

Rồi má cho người đốn xoài lấy củi hết một vườn lấy đất làm ruộng, làm mía. Có những cây thoát chết vì nằm sâu trong vườn trước lẫn với chôm chôm. Những cây ổi xá lị, ổi dòn, ổi xẻ cũng bị sả làm củi chung số phận với xoài. Thế là chúng tôi chấm dứt ngày thơ thẩn, chạy nhảy dưới bóng xoài. Khi ấy vào năm 1976, một năm sau giải phóng. Tôi mười hai tuổi tròn.

Bây giờ, tôi đã mười sáu. Tóc càng dài, càng đen như mun, càng gội vất vả. Da càng ửng đỏ vì trái cây đã thấm vào da thịt càng thương ba tôi - người trồng cây, ăn mấy trái đầu mùa? Càng thương má hơn khi tóc má bắt đầu điểm bạc và không còn việc làm để nuôi con.

Cũng may, Chúa cũng nghĩ thương, Trời cũng nghĩ tội nên mấy mùa lúa đều trúng cả. Các anh tôi tản mác mỗi người một nơi từ mấy năm về trước. Vườn chôm chôm phía trước cũng còn xanh um và trĩu quả khi đến mùa. Tôi phải đảm đương thêm công việc cấy, gặt nếu trồng lúa và làm cỏ cho bắp, mía, đậu nếu trồng chúng.

Mùa này, má cho cày gốc rạ trồng mía tây. Loại này phải vun hàng làm cỏ, bỏ phân urê, lột lá liên tục. May mắn đã có máy bơm điện. Tôi sức con gái mười sáu, mười bảy "bẻ gãy sừng trâu" có thể ôm cái máy điện, rinh theo thùng "xuyệt-vôn-tơ" (tăng, giảm điện) nặng ba bốn chục kư từ trong nhà ra cuối vườn một hơi! Thấy tôi rinh máy bơm điện ra, nhỏ Phượng trợn mắt:

- Coi chừng gãy xương, mày.

Tôi cười hà hà. Hai đứa lủi vào đám mía đã cao ngập đầu. Thân chúng đã gần một mét. Mía càng lớn càng xanh cây thì nước ngọt vừa nhưng mềm. Còn càng vàng thì ngọt mà cứng. Cắn, xiết mía không cẩn thận có ngày mất răng cửa như chơi. Tôi lột hết lớp lá cũ rồi ôm ra, không quên nhắc:

- Coi chừng Phượng! Đừng lột tót đọt quá. Nó chết.

- Ừ! Biết.

Xong hàng cuối cùng, tôi chui ra bẻ vài cây mía xấu đọt, bé choắt cùng Phượng lủi xuống gốc mận. Hai đứa vừa phủi, vừa nhai, vừa hít.

- Ngon! Hèn chi con Voi nó khoái mía. Ê! xít ra, coi chừng dừa khô rớt bể "gáo''!

Tôi hù.

- Giỡn mậy. Dừa nhà mày kiếm một trái khô làm thuốc cũng đếch có mà rụng! Dừa khô cũng hay rụng ban đêm thôi cô nương! Ô! hình như có trái xoài rụng đằng kia!

- Đâu đâu đâu?

Kịp dứt tiếng "đâu" cuối là tôi có một ả xoài cát chín cây trên tay. Tôi ngắm nghía rồi gật gù: "Không có lỗ nhỏ nhỏ, đen đen, ngon!"

- Không có dao làm sao ăn? Cạp?

Tôi tìm quanh. À! Ngắt một sợi tranh, kéo một đường xẻ cho ra một miếng xoài bể lam nham. Kệ. Tôi kéo hai đường, nhường cho Phượng phần thịt còn tôi thủ cái giốc! Ngon ứ nự! Thế là tha hồ cạp. Cạp đến khi xơ của giốc xoài dính đầy răng vướng víu, còn cái giốc thì tơ tớt hết cả nước, tôi mới thả nó ra. Vừa phủi miệng, tôi vừa hỏi:

- Mày có muốn ăn dừa không, tao leo?

- Hả? Thôi, thôi, thôi. Thà tao nhịn thèm còn hơn.

- Lầm rồi em ơi! Xem đây!

Tôi rút sau gốc mận sợi dây chuối dẻo làm nài leo dừa của tôi cho Phượng xem. Xong, tôi trồng hình số tám vào chân rồi ôm cây dừa phóng lên, bỏ mặc con nhỏ tim đập, chân run phía dưới đang la bai bải:

 - Nhưng mà no quá rồi mày! Xuống, xuống đi! Tối rồi, tao phải về.

Chờ có thế, tôi tuột xuống, lác hai tay hết trơn.

- Hừ! Không ăn thì thôi.

 Thiệt ra, nó không biểu, tôi cũng không leo lên được nữa vì bụng ăn mía nước không, tức anh ách. Vả lại, cây dừa tôi leo được là loại dừa xiêm thân nhỏ, thấp ở hông nhà. Còn loại này dừa lửa, to tổ mẹ, cao tổ bà thấy bắt ngợp lại thêm sợi dây chuối lâu ngày muốn đứt rồi còn hứng đâu mà leo?

Khi Phượng chào má tôi ra về, má ngồi xếp lá chuối mai chủ nhật tôi đi chợ. Còn tôi thay đồ tắm rửa rồi bắc cơm. Chiều nay không trộn đậu đen nữa nên phải sát chuối, ngâm rồi trộn vào gạo khi gạo vừa cạn. Cuộc sống sau khi phía Cộng Hòa bỏ đất cho Cộng Sản là vậy. Hú hồn là mẹ con tôi còn nhờ cái vườn của ông bà và ba tôi để lại. Cơm thường trộn chuối cơm. Có khi chặt chuối bồ hương vào trộn ăn với rau muống luộc chấm xì dầu, mắm. Canh thì hái bồ ngót mọc đầy vườn, trời cho. Má nói đùa "ăn vậy không sợ mập" vậy mà tôi - cứ tròn vo theo tháng ngày!

Cơm xong, tôi cột đống lá chuối lại thành chục chia làm hai đầu gánh. Còn chục bưởi cũng chia làm hai. Chục chuối cơm và ba trái thơm nữa. Tôi sẽ bán chúng rồi mua vài ký gạo, có dư thì mua chút rau, cá, dư nữa thì mua cho má bị chè xôi nước!

Chuẩn bị xong, trăng mười sáu vừa lên to và đỏ rực trên đầu. Bóng trăng lướt qua vườn rồi chiếu xuống sân, xuống vườn. Tôi ngẩn ngơ và quên hết mọi thứ. Trăng đẹp vậy mà cái lão Hàn mặc Tử đòi bán? Tôi chợt nhớ đến Trần đăng Khoa khi còn bé có viết bài thơ về trăng thật dễ thương:

Trăng ơi! từ đâu đến - hay cánh đồng xa...

... Trăng tròn như quả bóng, bạn nào đá lên trời!

Má tôi cũng ngồi một góc thềm với thằng em sáu tuổi của tôi. Chắc má đang nhớ đến ba tôi!

Bỗng dưng, tôi thèm được trèo lên cây để được nghe lá cây vỗ về bằng im lặng. Tôi bỗng sợ một ngày tôi không còn được nhìn thấy vườn xanh xanh cây trái của tôi nữa.

3-1980

nthh