Biên khảo - Tập Kiều .
KIỀU LẨY
Đọc mãi, ngâm nga mãi truyện Kiều, người ta dần dần thuộc . Có nhiều người không hề biết chữ, nhất là các cụ bà ngày xưa, các anh lực điền, chỉ nghe lóm con cháu đọc mà vẫn thuộc truyện Kiều . Ngày xưa người ta có thói quen đọc lớn tiếng . . Chính vì thế, trước mỗi tình huống trong đời sống, khi gặp điều gì phù hợp, người ta thường mượn vài câu Kiều cũng như đã từng mượn ca dao, tục ngữ để diễn đạt, phát biểu ý tưởng của mình . Vừa gọn , vừa vui lại có sức thuyết phục . Lời thánh hiền ai dám cãi . Lẩy Kiều từ dân gian, và từ duyên do đó khởi sinh .
Khen truyện Kiều là một áng văn bất hủ, một viên ngọc không tì vết, ta thường bảo :
- Lời lời châu ngọc hàng hàng gấm thêu .
Muốn nói truyện Kiều buồn , ta dùng câu :
- Rằng hay thì thật là hay
- Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào .
Người ta có thể lẩy Kiều bằng một câu lục, hoặc một câu bát như :
- Mừng thầm cờ đã đến tay
- Khen cho con mắt tinh đời
- Ra tuồng mèo mả gà đồng
- Mập mờ đánh lận con đen
Hoặc :
- Rõ ràng mở mắt còn ngờ chiêm bao
- Chữ trinh kia cũng có ba bảy đường
- Chơi hoa đã dễ mấy người biết hoa
- Chữ tài liền với chữ tai một vần
Cũng có thể lẩy Kiều bằng hai câu lục bát kế tiếp nhau :
- Mừng thầm cờ đã đến tay
Càng nhìn vẻ ngọc càng say khúc vàng
- Khen cho con mắt tinh đời
Anh hùng đoán giữa trần ai mới già
- Ra tuồng mèo mả gà đồng
Ra tuồng lúng túng chẳng xong bề nào
- Mập mờ đánh lận con đen
Bao nhiêu cũng bấy nhiêu tiền mất chi
Và :
- Tưởng bây giờ là bao giờ
Rõ ràng mở mắt còn ngờ chiêm bao
- Xưa nay trong đạo đàn bà
Chữ trinh kia cũng có ba bảy đưo8`ng
- Dưới trần mấy mặt làng chơi
Chơi hoa đã dễ mấy người biết hoa
- Có tài mà cậy chi tài
Chữ tài liền với chữ tai một vần
Trong 3254 câu truyện Kiều, rất nhiều trường hợp ta có thể sử dụng để lẩy Kiều vào trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày . Đến khi lảy Kiều phát triển thành cắt ghép chữ trong câu (nhưng không được sửa đổi chữ) , ráp lại với nhau thì Lảy Kiều đã đạt được mức độ nghệ thuật vì phải sáng tạo, sao cho thoát hẳn ý truyện Kiều mà mô tả, hay diễn giảng những thứ không liên hệ gì đến Kiều hết . Ví dụ tả cái quạt, cái đèn cầy, cái mền ... Dưới đây là vài câu đố lảy Kiều :
Hỏi :
Truyện Kiều anh đã thuộc làu
Đố anh kể được hai câu hết Kiều
Đáp:
Trăm năm trong cõi người ta
Mua vui cũng được một và trống canh
Hỏi :
Truyện Kiều anh học đã thông
Đố anh kể được một câu năm người
Đáp :
Này chồng, này mẹ, này cha
Này là em ruột, này là em dâu
Còn một câu đố nữa :
Hỏi :
Truyện Kiều anh đã thuộc nhiều
Đố anh kể được truyện Kiều nghìn năm
Rất may là trong truyện Kiều có đúng mười lần chữ Trăm năm mà đã được cắt xén thành 22 câu nối va6`n được với nhau, trong đó có 20 câu gồm 10 lần lập lại chữ "trăm năm", cộng lại cả thảy là 1000 năm . Bài đó như sau :
"Trăm năm" trong cõi người ta
Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân
Đã nguyền hai chữ đồng tâm
"Trăm năm" thề chẳng ôm cầm thuyền ai
Trót vì cầm đã bén dây
Chẳng "Trăm năm" cũng một ngày nước non
"Trăm năm" tính cuộc vuông tròn
Phải dò cho đến ngọn nguồn lạch sông
Tóc tơ căn vặn tấc lòng
"Trăm năm" tạc một chữ đo6`ng mới hay
Ngẫm duyên kỳ ngộ xưa nay
Tiết "Trăm năm" nỡ mô,t ngày bỏ đi
Chỏ che đùm bọc thiếu gì
"Trăm năm" danh tiết cũng vì đêm nay
Rằng "Trăm năm" cũng từ đây
Của tin gọi một chút này làm ghi
Người đâu gặp gỡ làm chi
"Trăm năm" biết có duyên gì hay không
Lỡ làng nước đục bụi trong
"Trăm năm" giữ một tấm lòng với ai
Một nhà phúc lộc gồm hai
Nghìn năm dằng dặc quan giai lần lần
(Bài Truyện Kiều và Toán Học : "Con số 100", báo toán học và Tuổi Trẻ số 186 tháng 6 năm 1992 )
Trái với thơ Hồ Xuân Hương hoặc câu đố tục giảng thanh, truyện Kiều lại mang tính chất nói thanh giảng tục :
Kiều đi đái
Sè sè nấm đất bên đường
Rầu rầu ngọn cỏ nửa vàng nửa xanh
Kim Trọng đi ỉa :
Khi tựa gối khi cúi đầu
Khi vò chín khúc khi chau đôi mày
Kiều có chửa :
Sớm đào tối mận lân la
Thất kinh nàng chửa biết là làm sao
CÂU ĐỐI TẬP KIỀU :
Dán vườn hoa :
- Dường gần rừng tía, dường xa bụi
- Khi xem hoa nở, khi chờ trăng
Dán cửa vườn:
- Sửa chốn thanh nhàn, có cây có đá sẵn
- Vui trông phong cảnh, khi thầy khi tớ xem
Mừng đám cưới :
- Gieo cầu đáng nơi, xuân lan thu cúc mặn mà cả
- Trao tơ phải lứa , trai tài gái sắc xuân đương vừa
Cháu khóc chú dượng:
- Giao loan chắp nối tơ thừa, một phút nào ngờ cô rước dượng
- Thu ba e nề sóng lệ, trăm tình nỡ để cháu nuôi con
(Cô chết trước, sau đó chồng cô cũng chết theo).
Viếng cụ Phan Chu Trinh :
- Cá chậu chim lồng chi bõ, gươm đàn nửa gánh . Chốc mười năm trời rộng bể khơi . Kể từ khi bước chân, trông vời cố quốc xiết bao, sẵn mối thương tâm, sau trước cười rằng tri kỷ mấy .
- Ve kêu vượn hót nào tày, tuyệt bút một thiên . Suốt năm canh mưa sầu gió thảm . Hãy còn nhiều nợ lắm, nặng mối oan gia sao đã, rớt thầm giọt lệ, xa xôi ai có thấu tình chăng .
Dán cửa vườn hoa nhà cô dâu :
- Tuyết điểm sương che, xuân lan thu cúc mặn mà cả
- Gió quang mây tạnh, thanh thiên bạch nhật rõ ràng .
Đề nhà cô dâu :
- Ngày xuân em hãy còn, còn non còn nước còn nhớ đến .
- Làng chơi ta phải biết, biết người biết mặt biết lòng sao .
THƠ VỊNH TẬP KIỀU :
Chiếc quạt giấy
Kiếp hồng nhan có mong manh
Liễu bồ mình giữ lấy mình cho hay
Nỗi lòng càng nghĩ càng cay
Nỗi đêm khép mở nỗi ngày riêng chung
Vì ai ngăn đón gió đông
Để lòng thì phụ tấm lòng với ai
Dẫu sao cũng ở tay người .
ooOoo
Cái máy hát
Chước đâu có chước lạ đời
Tay tiên một vẫy, đủ mười khúc ngâm
Giá đành tú khẩu cẩm tâm
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương
ooOoo
Cái nón
Trong khi ngộ biến tòng quyền
Nắng mưa đã biết mấy phen đổi dời
Công trình kể biết mấy mươi
Dẫu rằng xương trắng quê người quán đâu
Ai ai cũng đội trên đầu
ooOoo
Cái máng nước
Cúi đầu luồn xuống mái nhà
Lòng này ai tỏ cho ta hỡi lòng
Một lòng chẳng quản mấy công
Nỗi lòng ai ở trong lòng mà ra
Trên vì nước dưới vì nhà
ooOoo
Chiếc chăn bông
Lửa hương chốc để lạnh lùng
Nào người tiếc lục tham hồng là ai
Gọi là đắp điếm lấy người
Sao cho trong ấm thì ngoài mới êm
ooOoo
Người đánh máy chữ
Tin nhạn vấn lá thơ bài
Cậy tay thầy thợ mượn người dò la
Tay tiên gió táp mưa sa
Một thiên tuyệt bút gọi là để sau
ooOoo
Thằng bồ nhìn
Nắng mưa thui thủi một thân
Nhơn nhơn còn đứng chôn chân giữa vòng
Bốn bề bát ngát xa trông
Thuyền quyên ví biết anh hùng ra tay
ooOoo
Xe ô tô
Lạ gì một cốt một đồng
Khéo tay gặp gỡ cũng trong chuyến vần
Thênh thênh đường cái thanh vân
Một xe trong cõi hồng trần như bay
ooOoo
Máy bay
Cánh hồng bay bổng tuyệt vời
Hơn đời trí dũng nghiêng trời uy linh
Dầu lòng bể rộng thênh thênh
Mưu cao vốn đã rắp ranh những ngày
Ở đâu mà có trò này
Không dưng chi dễ mà bay đường trời
ooOoo
Cô gái soi gương
Một mình lặng ngắm bóng nga
Lòng này ai tỏ cho ta hỡi lòng
Ngập ngừng thẹn lục e hồng
Hoa thơm phong nhị trăng vòng tròn gương
CÂU ĐỐ TẬP KIỀU :
Cái cân
Vâng lời khuyên giải thấp cao
Bên tình bên hiếu bên nào nặng hơn
ooOoo
Thợ nhuộm
Trót vì tay đã nhúng chàm
Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời
ooOoo
Diều sáo
Cánh hồng bay bổng tuyệt vời
Đinh ninh hai miệng một lời song song
ooOoo
Áo mưa
Mặc người mưa Sở mây Tần
Tuyết sương che chở cho thân cát đằng
ooOoo
Chó mực
Đêm ngày giữ mực giấu quanh
Ai ai trông thấy hồn kinh phách rời
ooOoo
Cái gương
Cùng nhau trông mặt cả cười
Tình trong như đã mặt ngoài còn e
ooOoo
Cái máy nước
Trên vì nước dưới vì nhà
Lòng này ai tỏ cho ta hỡi lòng
Nhìn càng lã chã giọt hồng
Nỗi lòng ai ở trong lòng mà ra
ooOoo
Người mù
Tưởng bây giờ là bao giờ
Rõ ràng mở mắt còn ngờ chiêm bao
Trông ra nào thấy đâu nào
Mắt xanh chẳng để ai vào có không
ooOoo
Cuối cùng là bạn Tiffanyle của Hoa Sơn kiếm phái :
Ðèn cầy ... đêm ... black out - cúp điện :
Rõ ràng, trong ngọc trắng ngà
Sầu tuôn đứt nối, châu sa vắn dài
Một mình âm ỉ canh chầy
Ðoạn trường cho hết kiếp này mới thôi
ooOoo
Ðòi nợ khéo:
Nhớ lời hẹn những bao giờ
Ðào đà phai thắm, sen vừa nảy xanh
Xa xôi ai có thấu tình
Chúa xuân để tội 1 mình cho hoa
ooOoo
Đánh rắm :
Trông theo nào th?ấy dâu nào
Hương thừa nhường vẫn ra vào dâu dây
ooOoo
Có bầu :
Xin chàng liệu kíp lại nhà
Thất kinh nàng chửa ... biết là làm sao
ooOoo
Đái :
Sè sè ... nắm đất bên đường
Dàu dàu ngọn cỏ ..nửa vàng nửa xanh
Bạn Codon68 cũng thuộc Hoa Sơn kiếm phái :
Lòng dạ người "vợ trẻ ..."
Ðêm ngày lòng những dặn lòng
Bản đàn thử dạo một bài chàng nghe
Rằng "tôi chút dạ "dầy" đàn bà
Sạch sành sanh vét cho dầy túi tham
ooOoo
Nàng "Kiều" flushing the toilet after task done --
Long lanh đáy nước in trời
Bốn bề xuân khoá một nàng ở trong
Sông hồ nửa khép cành mây
Hương gây mùi nhớ trà khan giọng tình
Buồn trông ngọn nuớc mới sa
Tuyệt mù nào thấy "bóng hồng" vào ra
Tới đây Meta cùng các bạn đã đọc hết từ Hát Nói, Câu Đối, Phú, Văn Tế và lẩy Kiều vốn là những áng văn học Việt Nam ngày càng mai một . Hãy trân trọng lấy những gì chúng ta vừa lĩnh hội . Chúng ta đang sống ở xứ người mà mọi phương tiện học hỏi về văn hóa Việt rất hạn chế , dù rằng chúng ta đang sống trong thời đại thông tin . Văn minh tin học Âu Mỹ nào đoái hoài đến văn học Việt Nam chúng ta . Chúng ta không tham vọng học để trở nên học giả mà chúng ta gìn vàng giữ ngọc cho con cháu chúng ta vậy . Sau này lũ trẻ hải ngoại còn có cái mà hãnh diện .
Kim Đao Metamorph
