CAFÉ THIỀN
CAFÉ THIỀN !
Uống café là một nghệ thuật thưởng thức thanh cao so với mọi thức uống khác. Bởi uống café không phải là để giải khái, lại cảng không phải để uống cho xong. Uống như thế, mình sẽ không biết là mình đang uống gì; mà chỉ làm một việc bù đắp vào cái cơ thể đang thiếu thế thôi. Chẳng hạn, ra mồ hôi, đi đại tiểu tiện khiến nước thoát ra ngoài, nên cơ thể thiếu nước, giờ mình uống để bù vào số nước bị thiếu… Cho nên những người sành điệu uống café là phải biết thưởng thức cái tinh túy của café, còn phải thi vị hóa mọi sự vật xung quanh chỗ uống cafế nữa.
Vậy uống café là sao? Là nghệ thuật thưởng thức café trong ý niệm thiền quán. Cho nên phải gọi là “Café Thiền! ” mới đúng. Sao gọi là café thiền? Người viết xin thưa:
*Uống café, ta phải biết mìng đang uống café; tâm không tán loạn vào những vọng cầu ước muốn thế gian; hãy buông bỏ mọi vọng niệm lăng xăng trong đấu. Lúc ấy, ta có chánh niệm. Rồi hai tay nâng tách café lên trước mặt, nhìn vào tách cafê, để ta có thể thấy sâu vào lòng mọi sự vật trong cuộc sống hàng ngày. Bấy giờ, ta sẽ thấy trong tách café có đủ cả càn khôn vũ trụ; đủ cả mặt trời mặt trăng trong tách café: Ta thấy biển cả mênh mông, núi rừng trùng trùng điệp điệp, ta thấy khe suối sông ngòi, ruộng đồng bát ngát đều có mặt trong tách café… Nếu không có mặt trăng mặt trời thì cây café làm sao sống được, nếu không có đất cát của địa cầu thì cây café làm sao mọc được, nếu không có nước để tưới cho cây café thì cây café không thể lớn lên được. Nếu không có công nhân đi hái và chế biến café thì chẳng thể nào có café… Và nước cũng đã hấp thu năng nượng của mặt trăng mặt trời, từ biển cả cho đến mây mưa, núi đồi, sông rạch… Để chúng cùng hợp nhau lại tạo ra tách café cho chúng ta… Quán như thế, gọi là “thiền” vậy. Để chúng ta thấy rằng: Những yếu tố không phải tách café đã tạo ra tách café…
Sau khi đã quán chiếu, hai tay nâng tách café ngang cằm và hít hơi thở vào để thưởng thức hương thơm thoang thoảng của café đang tỏa khói của nước nóng pha café từ lòng tách bốc lên. Rồi ta hớp một chút, ngậm miệng lại để lắng nghe dòng nước café thấm dần vào cổ, vào cơ bắp và ngũ tặng trong thân thể. Thì ta sẽ cảm thấy sự liên hệ giữa chúng ta và đất trời đều có mặt trong mọi khoảnh khắc và mọi nơi… Cho nên, thiền café để quán chiếu trước khi uống sẽ mang lại cho ta hạnh phúc chàn đầy về nhân sinh và vũ trụ!!!
*Thưởng thức café tới tận cùng sâu lắng, ta sẽ cảm nhận một nguồn thanh thản an nhiên cho dù ngắn ngủi, nhưng nó có mặt cả ngọt ngào lẫn chát đắng! Khi ta thưởng thức từ từ thì hương vị café cũng từ từ thấm đượm dần dần vào thân tâm một cảm giác thư giãn, yên lành. Nếu ta uống để mà uống, ta sẽ thấy thấm thía vừa tái tê, vừa trĩu nặng đôi vai của cuộc đời! Cũng là café đó nhưng cảm giác sẽ khác hẳn và mất đi sự tận hưởng trọn vẹn mà lẽ ra ta nhận được. Tất nhiên, ta không thể giữ mãi hương vị café, cũng như không cách chi giữ mãi hạnh phúc được. Café sẽ hết, hạnh phúc cũng chẳng còn nguyên vẹn. Vì vậy, ta cần tận hưởng lúc nó đang hiện hữu trước khi nó tan biến đi…
*Trường hợp ta uống café mà trong tâm còn đeo mang bao nhiêu ý tưởng lộn xộn, thì dù có uống cũng như không uống, hay nếu có thì khác nào con người lôbô uống mà thôi.
*Khi ta uống café đã nâng nó lên hàng: “Café Thiền”, thì cảnh vật xung quanh cũng nâng cấp lên hàng: “Thiền cảnh”. Cảnh thiền không phải là những nơi quyền quý cao sang, trái lại chỉ cần vẻ thiên nhiên giản dị, đơn sơ; lắm khi chẳng cần gì cả: không hoa, không lá, không sắc màu, chỉ có vạt hoàng hôn; buổi chiều tà với một mái nhà tranh sơ sài ẩn sau khu vườn vằng vẻ… Cảnh sắc chẳng cần lòe loẹt diêm dúa mà chỉ có màu nhạt mang vẻ tĩnh lặng, sẽ gợi lên sự cách xa trần thế! Vậy thôi.
Chúng ta thử nhớ lại trước 1975 sẽ thấy; Đà Lạt có café Tùng, Huế có café Phấn, Đà Nẵng có café Nhân, Sàigòn có café Thằng Bờm, Chiều Tím, café Hẹn…v.v. Họ đã phải trang trí những ngôi biệt thự trở thành những túp lều tranh và bầy biện bàn ghế bằng những mảnh gỗ bìa, méo mó sần sùi hay bằng những khúc cây cưa ngang dựng đứng để ngồi… Ánh sáng thì mờ ảo, le lói tỏa ra từ những ổ chim dòng dọc mà thôi. Không kèn không trống, chẳng âm thanh gì cả. Có chăng, chỉ có tiếng nhạc đệm nhè nhẹ từ mãi tận xa xa vọng lại, khiến người nào muốn nghe thì phải lắng tâm mới nghe lọt!!! Sẽ gợi lên một bầu không khí lặng lẽ cô tịch… Còn có quán café họ trang trí bằng những đồ vật rừng núi, hoặc một khóm cây indoor làm ngăn cách bàn này với bàn kia không thấy được nhau. Trên vách tường đặt một nhánh hoa, nghệ thuật cắm hoa sao cho đơn giản mà thanh lịch; hợp với phong cách của ‘Café thiền’… Trên vách, cheo bức họa hết sức đơn sơ! Tựa hồ như nét thủy mạc hay một câu, một chữ gì đó, mang ý nghĩa thâm sâu tựa hồ như một công án Nhà Thiền một chữ: “Vô” hoặc một câu bỏ lửng: “Nhạn quá trường không, bóng trầm hàn thủy…”…
Khi tâm chúng ta lắng vào cảnh trí nhỏ bé như thế, mình mới cảm thấy được vẻ đẹp trong những điều giản đơn của cuộc sống hàng ngày; chúng ở ngay quanh ta và trong ta mà bình thường ta không có khả năng thấy được để nắm bắt! Mà cứ mải mê chạy theo những ảo ảnh phù du…
Những bí quyết giữ khách của mỗi quán café khác nhau:
Muốn nâng cấp cảm quan của café lên cao hơn mà các cơ sở sản xuất đã nâng hết mức rồi, nhưng các quán họ còn muốn hương vị café quán của họ khác hơn, thơm và ngon hơn các quán khác, ngõ hàu ‘khách’ phải nghiền cái ‘gu’ mà chỉ quán họ mới có… Cho nên, có quán họ cải cách bằng cách nào đó khiến café bị lai căng ra một thứ café ‘Bêđê’! Thật thảm hại cho café trở thành hạ cấp. Chẳng hạn có quán cho cả bột vaneli vào, biến café thành bánh kẹo hoặc chè hay crem… Cải tiến như thế, thà đừng cải tiến còn hơn, vì làm giảm cái ‘đặc trưng’ của café thay vì làm tăng thêm. Tăng bằng một cách trong những cách sau đây:
*Dùng cafein tẩm ngay vào café sau khi rang, trước khi đem ủ.
*Dùng tinh dầu café, nhỏ 2-3 giọt vào mỗi phin café trước khi rót nước sôi vào. (Tinh dầu café có nhiều loại, mỗi loại để dùng vào mỗi sản phẩm khác nhau. Nhiều giá cả khác nhau, do nhiều quốc gia sản xuất nên hương vị cũng khác nhau rất xa… Cho nên, đã lựa chọn loại nào rồi thì cứ giữ loại đó miết, chớ có thay đổi sẽ làm lạc ‘gu’ mà khách đã quen.
*Cho ‘glycérique’ vào phin trước khi đổ café vào (một chút bằng hột bắp) để tạo béo mà không thấy váng trên mặt nước (bởi nó là chất béo hòa tan, do chuỗi polypeptid đã được thủy phân thành shorning rồi).
*Nếu có điều kiện thì dùng ‘bơ’ (beurre/butter) của Pháp, loại 5 đồng tiền (huy chương vàng) và dùng rượu Hrum mà tẩm sau khi rang và trước khi ủ thì sẽ thơm và ngon hơn nữa./.
Ghi chú:
Café thuộc loại ‘nghiện’. Sở dĩ người ta nghiện là vì họ lập đi lập lại một cái gì đó nhiều lần, thành thói quen; khi bỏ đi thì cảm thấy khó chịu, nếu tiếp tục thì thấy khoan khoái! Sung sướng! dễ chịu! đê mê… Như thế, ngưới ta gọi là “nghiện”. Đối với café, ngoài tính nghiện ra, thực sự nó còn làm cho ta cảm thấy tỉnh táo, minh mẫn tinh thần sau khi uống. Y học còn cho rằng nó có tác dụng phòng và trị một vài thứ bệnh nữa.
Nghiện, thuộc loại cảm quan; do những giác quan cảm nhận, nhất là vị giác và khứu giác tạo thành cảm giác. (cảm quan không thuộc loại nhu cầu cần thiết cho sự sống). Vì thế, nó đòi hỏi một cái gì đó… vừa cao siêu, vừa vi diệu, vừa mơ hồ, vừa vời vợi và sâu lắng… mà không sao diễn bầy bằng ngôn ngữ được. Cho nên, nó hết sức cầu kỳ, tốn kém và dầy công tạo ra nó.
Vốn, café thuộc loại nghiện rồi, nhưng những quán bán café còn phải làm sao cho nó trở thành nghiện hơn nửa, nhất là nghiện “cái nghiện” chỉ một mình quán mình mới có cái “GU” đó mà thôi. Nói khác đi, là làm sao cho khách nghiện cái ‘gu’ của quán mình mà nơi khác cũng café nhưng không sao có được cái cảm quan mà mình chế biến ra...
1) Café pha túi: Thường cho khách lao động uống xong còn đi làm.
2) Café pha phin: Thường cho khách sành điệu; biết thưởng thức café! hay những lúc nhàn cư, khách trầm tư, suy luận hoặc đàm luận với bạn bè…
Phạm Đà Giang
