Hai với hai là ba
Hôm nay, em họ tôi tới nhà chơi, tôi đem cuốn sách ra khoe, cuốn sách tôi có bài, và có trong ban biên tập sửa chính tả. Tôi nhớ lại hồi xưa, lúc còn đi học, tôi cũng đã từng tham gia làm thơ đăng bích báo, cũng được chép bài vào báo tường, vì chữ của tôi tuy không phượng bay, rồng múa, nhưng được gò tập viết từ nhỏ, nên có lẽ trông cũng gọn gàng, sạch sẽ. Em họ tôi nhỏ hơn tôi, mà nhiều anh họ tôi cũng nhỏ hơn tôi, nên thường tôi nói điều gì ra, họ cũng ít cãi, vì người lớn hơn thì thường là nhiều kinh nghiệm hơn, phải không quý vị?
- Em nói là "lập đi, lập lại" hay em nói là "lặp đi, lặp lại", â hay ă? Tôi hỏi.
- Em nghĩ nó là "lập đi, lập lại".
Tôi cười:
- Chị cũng nghe và nói là "lập đi, lập lại" từ xưa đến giờ, thế mà em có tin không, bây giờ có nhiều người cho chị biết nó là "lặp đi, lặp lại"?
Em tôi suy nghĩ vài giây rồi cẩn thận nói:
- Em nghĩ cả hai đều đúng, chị dùng cách nào cũng được. Có nhiều trường hợp, chị có thể nói bằng nhiều cách, mà vẫn đúng.
- Chị có hỏi bác, bác cũng nói với chị là từ xưa tới giờ, bác dùng chữ "lập đi, lập lại", có thể những vùng khác họ nói "lặp đi, lặp lại" mà bác không biết chăng? Em thấy không, mình cũng được học từ các bác như vậy, nên mình cứ đinh ninh là mình đúng, đâu có biết rằng nó sai.
Em tôi cãi:
- Em không nghĩ là nó sai, em nói cả hai đều đúng cơ mà.
- Ừ, thì chính vì như vậy chị không biết là cái nào đúng, cái nào sai để mà sửa? Bây giờ chị luôn luôn đi hàng đôi, của ai viết sao, chị để vậy không sửa theo ý mình nữa, vì không chừng mình đang sửa của người ta đúng thành sai.
- Tại sao không có một cơ quan nào đó, đưa ra một cái luật thống nhất, rồi mình cứ theo đó mà làm, cãi nhau chi vậy?
- Cái vấn đề là nước mình không có viện Hàn Lâm Học em ạ, mà ai cũng cho là mình đúng, lúc nào cũng cãi lấy được, cho nên cuối cùng vẫn không có được một ý thống nhất. Con người thật lạ, cứ cho cái của mình là đúng, cái của người ta là sai. Em không biết, chứ nhiều lúc chị sửa bài cho người ta nhiều khi chị cũng bất mãn dễ sợ luôn, nhưng sợ người ta mất lòng, lại thôi không cãi nữa. Giống như có một lần, chị nói chuyện với bác Cả, bác cứ cười nhạo những người nói chữ L thành chữ N, chị mới nói với bác rằng, tại bác cho ra cái luật như vậy thôi, chứ còn trong đầu của những người đó, họ cho là họ cũng đọc đúng giống bác vậy. Trong đầu họ, họ đọc L là "nờ", nếu hồi đầu bác cũng đặt L là "nờ" thì bây giờ bác cũng đọc L là "nờ" vậy.
Em tôi trố mắt nhìn tôi ngạc nhiên, tôi biết nó cũng sắp sửa cãi tôi luôn, và nó nói:
- Thế những người họ đọc như vậy, chị nói họ đọc đúng hay đọc sai?
- Chị cũng biết là họ đọc sai theo cái tiêu chuẩn của số đông người đưa ra, nhưng họ không biết là họ đọc sai, mình không thể nào sửa họ được, vì họ không nói như mình được. Họ vẫn cho là họ nói đúng, thế mới khổ cơ chứ, bây giờ có sửa họ cũng không chắc là dễ, vì nó đã dính chặt ở trong đầu họ rồi, em ạ.
- Chị thật vô lý. Nếu chị biết là họ nói sai thì chị phải sửa cho họ chứ. Cái gì nó đã thành quốc tế rồi thì cái đó là đúng, L là "en lờ", N là "en nờ" tại sao lại không sửa được? Em không đồng ý với chị, cái gì đúng thì mình phải theo chứ?
- Ấy thế, nhưng mà người ta cãi dữ quá, chị không biết là mình đúng không nữa. Vả lại, người ta không nói thành đúng được, không nên vì thế mà chế nhạo họ.
- Chán chị thật. Đúng thì nói là đúng, sai thì nói là sai, ai cũng như chị thì thiên hạ sẽ nói sai hết.
Tôi cười, tôi vẫn thấy tôi đã "ra đời" sớm hơn em tôi, ít nhất là trên lãnh vực giao tế. Tôi không muốn mất lòng ai, nhất là trong một cuộc tranh luận. Có người cho tôi như vậy là hèn chứ không phải là khôn. À, nhưng mà mỗi người một cách sống phải không quý vị?
Em tôi đưa ra một ví dụ khác:
- Nếu có ai nói với chị 2 với 2 là 3 thì chị nói người đó đúng hay sai?
Tôi cười:
- Sau nhiều kinh nghiệm ở trường đời, chị cũng sẽ nói là họ đúng luôn, em ạ.
Bình Nguyên
Tháng 2, 2007.
