Người Hoa và ngày Tết

Nói về phong-tục tập quán , lễ lạc nhất là việc cúng bái trong ngày Tết có lẽ người Hoa là người đứng đầu các nước ở châu Á . Hôm nay xin được cống-hiến với các bạn bài viết về một số thức ăn , hoa quả và tập tục mà người Trung hoa thường có trong ngày Tết . Bắt đầu từ ngày Đông Chí, từ nhỏ tôi được biết má tôi hay làm bánh trôi nước để cúng . Đó là loại bánh bột nếp hình tròn trong có nhân đậu xanh hoặc không nhân nấu chung với nước đường thêm chút gừng . Vì sao dùng loại bánh này để cúng? Có lẽ vì tên của nó phát âm thành "Thang viên " , viên có nghĩa là tròn-trịa , đầy đặn không khuyết thiếu như "Nguyệt viên" là trăng tròn ( người Việt thường ví các cô gái mới lớn đầy sung mãn , xinh đẹp là "Cô gái 16 trăng tròn " ), ý muốn gia đình được sung túc , đầy đủ . Đến ngày đưa ông Táo về Trời thì người Hoa cũng dùng bánh trôi nước và đường thẻ để cúng chứ không như người Việt dùng thèo-lèo , cứt chuột . Ngày 23 tháng chạp là ngày đưa ông Táo mà người Tàu gọi là "Tạ Táo" chắc ý nói cám-ơn , từ tạ ông Táo về Trời để bẩm việc với Ngọc Hoàng . Ngoài các món thịt , gà ,cá (thường là cá chép ) để cúng kiến , người Hoa còn đem cả mía dựng trước ngõ nghe nói để làm thang cho ông Táo lên Thiên cung . Vì ngày cúng phải là một tuần trước giao-thừa nên khi muốn ám-chỉ ai đợi đến nước tới trôn mới nhảy , làm việc gì mà không chuẩn-bị đến giờ phút cuối mới làm, người Hoa thường nói :" Việc đáng làm hổng làm , đợi đến đêm 30 mới cúng ông Táo"
Tới tối giao-thừa , mâm cỗ cúng-bái phải có các món sau đây : Tóc tiên , giò heo , lưỡi heo , cá , cải xà-lách xanh sống .
Tóc tiên tiếng Tàu gọi là "Phạt Tsoi" cũng gần giống âm của "Phạt Tsòi" nghĩa là phát tài , là năm mới sẽ được phát tài .
Giò heo tiếng Hoa gọi là "trư THỦ " để nhắc nhở đến câu thành ngữ "Hoạnh tài tựu THỦ" nghĩa là tiền tài vào nằm trong tay .
Lưỡi (heo) phát âm tiếng Tàu là " LỢI " có nghĩa "Năm mới LỢI nhuận dồi dào" . Còn việc dùng thịt heo để cúng có lẽ là do thịt heo thông dụng hàng ngày và vì cách phát âm chữ "Trư" và "Châu" giống nhau nên cũng là điều tốt vì năm mới " Châu long nhập thủy " , tiền bạc châu báu đầy nhà .
Cá cũng là món cúng trong đêm giao-thừa vì cá gọi là ngư cùng âm với chữ dư trong trong tiếng Quảng . Người Tàu muốn được tiền bạc dư thừa hàng năm từ câu thành ngữ :"Niên niên hữu dư ". Có ngưòi mua các loại tranh có vẽ hình cá treo trong nhà cũng với ước muốn là được thêm của cải . Năm nay lại còn có nơi bán một loại bánh tựa như bánh tổ gọi là "Niên cao" làm thành hình con cá nên bán đắt như tôm tươi .
Cải xà lách xanh người Hoa gọi là "Sáng Tsoi " đọc khác một tí thành "Sáng Tsòi" tức là "Sinh Tài" (Sản sinh ra tài lộc)nên bắt buộc không thiếu trong mâm cỗ .
Ngoài ra còn có bánh bột gạo mà người Tàu gọi là "PHÁT CAO" để cúng đầu năm . Tất cả cũng nói lên ý muốn được PHÁT tài và công việc được thăng tiến do chữ "Bộ bộ CAO thăng ". Người Việt có bánh chưng ,bánh dầy hoặc bánh tổ thì người Hoa có bánh "Phát Cao" là một đặc-trưng .
Trong mấy ngày Tết , đèn đuốc đều thắp sáng liên-tục để nhà cửa được sáng sủa không bị u-tối và các thành-viên trong gia đình tránh đến mức tối đa việc gây gổ hay nói chuyện phải kiêng cử , không đụng chạm đến những từ xấu . Các câu liễn được dán đầy nhà từ trước đêm 30 như :Xuất nhập bình-an , tân xuân đại cát , hiệp gia bình-an , nhất bổn vạn lợi , bách vô cấm kỵ .. ..v..v... Về tục lê cúng ông bà và cấm không được quét rác( sự tích từ Sưu Thần ký) trong ngày Tết , người Hoa và người Việt giống nhau .
Riêng phần trái cây người Việt có mâm ngũ quả ; ở miền Nam : "Mãng Cầu, dừa , sung ,đu đủ , xoài " , miền Bắc :"Bưởi hay dưa hấu , đào, quít , chuối , hồng ." tượng trưng cho ngũ hành :Kim, mộc , thủy ,hỏa, thổ thì người Hoa chủ -yếu là món quít vì cách phát âm tiếng Tàu "Quít" đọc là "Cát" nên ai nấy đều mong mọi sự cát tường thậm chí đến việc đi thăm viếng người thân , bạn-bè họ đều mang một số quít theo để "bái niên" nghĩa là đi mừng tuổi đầu năm . Trong số các loai trái cây , người Hoa còn dùng cam và bưởi . Cam tượng trưng cho vàng (Kấm Tsản) còn bưởi , phát âm thành "Lúc dẩu" đọc trại ra là "Lúc dậu" nghĩa là lăn đến đâu có (tiền của) đến đó do câu : Chỏ lúc dầu dậu , dầu lúc dầu dậu" (Nguyên văn phát âm tiếng Quảng ) .
Còn về hoa thì cũng như người Việt các loại hoa đào , cúc , thủy-tiên , huệ , lan . mai được mua để trưng trong nhà , trên bàn thờ vì đó là loại hoa tươi đẹp biểu-tượng của mùa Xuân . Đốt pháo để xua đuổi tà ma và múa Lân , múa Rồng cũng nằm trong lễ hội đầu năm của người Hoa . Có lẽ mọi người đều thấy nhất là ở khu vực Saigon , Cholon thì ngoài Lân còn có có múa con Khẩu , một loài sư-tử mà người viết được biết xuất phát từ bang hội Hải Nam , cách múa và tiếng trống , chập chả cũng khá mới lạ , đặc-biệt .Thường thì người múa đầu Lân phải ốm , nhẹ ký , yếu hơn người múa đuôi và cả hai đều phải nhanh-nhẹn để biểu diễn những động-tác khó-khăn và nguy-hiểm .
Riêng ngày mùng một là ngày tất cả dành riêng để cúng bái và mừng tuổi trong nhà . Mồng hai mới đi mừng tuổi bà con , bạn-bè .tức là xuất hành . Phong bao lì xì là cách gửi đồng tiền may-mắn đầu năm dành cho trẻ em và những người độc thân vì mọi người Hoa cho rằng ai chưa lập gia đình đều còn nhỏ cả nên được hưởng lì-xì . Lúc bắt đầu đi làm trở lại hay mở cửa tiệm buôn bán thì các ông chủ cũng lì xì cho công nhân phong bao đỏ gọi là "Khai công đại cát " hay "Khai trương đại cát" để lấy hên. Việc đi lễ chùa cầu an , cầu phước và hái lộc đầu năm giữa người Hoa và người Việt không có gì khác nhau .Tuy-nhiên rằm và 19 tháng giêng người Hoa có tục đi chùa để "Mượn Phú " (Tá Phú). Ngày này tất cả đến chùa để trả lễ cho năm ngoái và tiếp-tục mượn "Phú -Quý "của Phật Trời để tân niên được giàu sang hơn.Các thương gia chắc-chắn không tránh khỏi chuyện đó .
Tóm lại người Hoa và người Việt đều có những tục-lệ cúng bái và đón Tết đa phần giống nhau nhưng phải nói cũng có vài sự khác biệt mà người viết đã nêu ra ở trên .Bài tạp ký này có-thể còn nhiều thiếu sót và với cái nhìn rất giới-hạn . Mong rằng được sự chỉ-giáo thêm từ các bậc tiền-bối và quý bạn . Chúc mọi người năm mới đầy hỷ-lạc, đa tài , đa lộc , đa thọ an .