Rúng Động Ngất-Ngây Thơ
Tên của tập thơ rất lạ, "l giữa c", mà mãi đến khi để ý đến bìa sau tôi mới lờ-mờ hiểu rằng l và c có thể ghép thành "lechery and christ", "lưới và cá", "love and crime", "chữ và lời". Tập thơ gồm thơ của bốn thi-sĩ, Đinh Trường Chinh, Nguyễn Phước Nguyên, Nguyễn Tư Phương, và Trịnh Thanh Thủy. Bìa và phụ-bản do Đinh Trường Chinh. Quả thật cách sắp-đặt thứ-tự miền thơ của bốn tác-giả vô-cùng ý-nhị: Chinh đập vỡ gương tìm nguồn mình sâu sau bóng thơ; Nguyễn Phước Nguyên ray-rứt mặc áo ngôn-từ cho bức họa khỏa-thân thơ...rất cảm-động vì tình thơ đắm vợ của chàng; Tư Phương quằn-quại trong nợ thơ đòi rút tơ tằm trắc-trở duyên cùng cõi lòng đi sâu từ những kinh-nghiệm của từng ngày; Thanh Thủy kết bằng cõi thơ trong tình yêu, sâu đậm gây nơi tôi nỗi ngạc-nhiên trước sự sống quá cường-mảnh của lời thơ bật khỏi kinh-nghiệm yêu-đương, như khoa-học vật-lý đốt hạt nguyên-tử để tìm cấu-kết của nguồn năng-lực điện-tử nóng bỏng như Thanh Thủy cuồng-nhiệt trong yêu-đương.
Đinh Trường Chinh có tình nặng với thơ. Thơ Chinh như cởi áo xúc-cảm cho thơ. Gần như trong tất cả những bài thơ của Chinh đều như để tỏ-tình và làm tình với thơ. Và đêm hiện-diện thường-xuyên như rung nôi cảm-nhận của Chinh sâu-đắm hơn sự thiêng-liêng của sự dan-díu giữa Chinh với cõi thơ làm chàng choàng dậy đắm đêm thơ:
("những bài thơ của đêm, lúc rạng sáng")
đêm
khô và khát
ta hư-cấu vầng trăng
em khỏa thân trải mềm trang giấy ảo
thơ hào-phóng trao hết tiết trinh*
...
hãy còn nhau như trí nhớ phôi-pha
xáo trộn cuộc chơi này
ngẫu-nhiên trôi dạt
tiết trinh thơ
đêm cùng ta
nhận diện trí nhớ/
thơ/ trăng /
và những điều hư-cấu khác
như một tín ngưỡng tạm
đủ quỳ lạy qua đêm
những câu thơ mọc cơn điên
lên trang giấy
những bí-ẩn thường rơi vào đêm
như khói nhang bay qua hồn thức giấc.
Bóng đêm thường gợi sự thân-mật giữa người thơ cùng cõi bí-ẩn của chiều sâu đằng sau hai con mắt. Ánh sáng lập-loè nuôi-nấng ngọn lửa tri-thức. Chinh rất thân-mật và ngay thẳng với miền thơ như thế:
("bỗng nhiên thơ"):
dẫu là một ngày rất cạn
vẫn thở về em những chuỗi cười trong
phá tan giấc ngủ giữa đêm
cuộc sống chợt bùng
như giấc mơ của nến
...
đôi khi
ta chỉ sống như giấc mơ của nến.
Chinh đặt tên rồi lắng nghe tiếng bật thầm-lặng của đêm với hồn chàng trong thơ,
("ngôn ngữ đêm"):
trong góc tối hút sâu, hơi thở em còn
vang trên hành-lang trí nhớ. anh trốn
tìm đêm bằng hơi thở kiệt sức của chính
mình. cố níu giữ giấc mơ. thơ rơi
xuống bờ vực vô hình. giọt nước em cứa
đứt lưỡi khuya. anh giãy chết. những lời
kinh rơi đều từng hòn sỏi.
Thơ vung lưới bát-ngát cơn đau thơ đòi nợ lòng Chinh, và Chinh rên-rỉ,
("đêm cạn"):
ai thở ngực đau?
ai thở bằng giấy trắng?
ai thở dưới quan tài?
tôi đầu thai trong mỗi hơi thở
bỗng khát tranh, khát em, khát vũ trụ
muốn nuốt đầy vào dòng thơ đuối.
đêm. nuốt đầy mây.
như tôi đau hớp cạn những vì sao
hớp thơ giữa lòng rãnh cống,
linh thiêng.
Nguyễn Phước Nguyên ngay tình với đam-mê cùng thơ của chàng. Vuốt-ve hồn thơ bằng ký-hiệu ngôn-ngữ thật-thà như một họa-sĩ họa tình nắn tượng cảm-nhận cùng thơ,
("bài tự trần, một năm"):
tâm-trạng tôi mỗi khi làm thơ
là khỏa thân tim mình
ngay khi đang mặc áo cho ngôn từ.
...và phát hiện ra cuộc sống nhiệm mầu ở
những thấu đáo tình cờ nhưng không bao
giờ bất ngờ đó.
Trong "bài thơ ngày nhuần cho vợ" hẳn Nguyên là một trong những người sung-sướng nhất khi chàng cảm ơn vợ chàng là động-lực cho sự khai-phá những vùng mơ-hồ của cảm-nhận, và là ánh đèn soi đường cho chàng khai quặng mỏ thơ đam-mê trong chàng,
nhờ em, tôi làm thơ.
...
những bài thơ như những con thiêu thân
lao mình vào ngọn lửa nhục cảm để thỏa
mãn nhu cầu làm tình cùng ánh sáng
một lần ngôn ngữ căng phồng cơn thèm
muốn được sung sướng tột cùng ngay khi
đang giãy chết, một lần thôi.
...
và tôi biết yêu nụ cười của vợ tôi.
nhờ em, tôi làm thơ.
nhờ em, tôi là thơ.
Yêu thơ nhưng cũng có khi Nguyên bị cơn say thơ vật-vã, và Nguyên cũng không là ngoại-lệ khi đứng trước sự bí-mật của nguồn hứng thơ đuổi rượt trong mùa hạn, và Nguyên bật lời như câu thần-chú trước ma-lực hồn thơ trong "thơ yểu",
tôi chỉ sợ nó chết trùng giờ
nó về đòi mạng những bài thơ tôi đã làm
hay chưa viết
...
tôi chưa thành danh
lẽ nào thơ tôi thập thò chết yểu!!!...
Trong "vực gió, mùa lập đông", Nguyên chuyển-giao mối tình và sự cần-thiết của nó vô cùng giản-dị nhưng rất đặc-trưng là kinh-nghiệm của riêng Nguyên
có khi bài thơ đến một cách cần-thiết
như thuở bé cần mẹ cạo trọc đầu lần bị
chí lây bởi những thằng bạn nghèo xơ
xác ở dơ, thích chơi chung với nhau
những trò chơi ngây thơ, nhưng hung bạo
những Django giương súng bắn vào
nhau những viên đạn diễm lệ
những Quỷ Kiếm Sầu vung gươm truy
diệt kẻ-thù-cần-phải-có
không thằng nào thích đóng vai ác, vai
này dành cho những đứa bị thua đánh
oẳn-tù-tì.
...
vợ đi làm về hoảng hốt thấy đầu mình
cạo trọc, hỏi tại sao?
...
nàng đáp:
anh chọn thơ.
thơ chọn vần.
vần chọn thoát
em chọn anh.
Nguyễn Tư Phương ray-rứt, dù là với một người tình, qua thơ. Phương nhốt nỗi buồn trong những kinh-nghiệm tích-lũy trong từng ngày của đời sống. Và Phương cũng như Chinh và Nguyên thường trăn-trở cùng duyên thơ trong lồng ấp của đêm, như một cơn đau đẻ:
("dòng máu đen của thơ"):
bóng tối ngập tràn đêm
đen như con mắt nhắm
tôi cấu vào sự tĩnh lặng của đêm
dòng mực chảy ào xuống giường
đặc quánh dòng máu thơ
cứng khô con chữ
và tay tôi bập dầm
cố lôi ra
lôi ra
những câu thơ còn èo-uột trong tim
những câu thơ thiếu tháng
đẻ non
máu thơ trào
...
viết làm chi điều khó?
Và Phương tự thân thương-cảm sự nặng tình cùng thơ vì nhờ thơ chàng có thể ôm thương-tích mà thơ xé miệng vết thương để đo những chiều sâu, dài, rộng, cao của kích-thước cõi cảm-nhận thật-thà,
("tội lỗi tôi"):
...Sáng ra nhìn
bóng tôi qua những lời
ngụy ngôn trong mấy bài
thơ làm lén lút sau
hè. Mấy bài thơ hơi
cải lương về những cuộc
tình giả tưởng của thời
còn để tóc dài, ngồi
quán. Sáng ra nhìn thấy
tôi ngồi giữa chợ rêu
rao bán những bài thơ
tình, dở hơi không thật.
Sáng ra nhìn. Tội. Tôi.
Trịnh Thanh Thủy khác với Chinh, Nguyên, và Phương vì tất cả ba người thơ trên đều dùng thơ để giải-quyết những quằn-quại niềm thơ, Thủy dùng thơ để chuyên-chở tình yêu. Thủy có những bài thơ đột-phá tình yêu rất sâu mà cao và rộng. Thủy yêu cuồng-nhiệt trong tất-cả hiện-diện của ái-tình. Nàng mời-mọc thiết-tha đến như vầy,
("mưa lá xanh"):
nếu chạy quanh chính mình tìm bóng thì
đuối đà hãy ngã vào nhau.
anh nói như vậy
anh hôn bức tường in lấy bóng em
một thi-sĩ khác cũng nói như vậy
long trọng đón tình yêu
...chừa không gian
cho em nghĩ về đường gân lá ngái mùi
mưa và hơi sương đầu ngày của cỏ
để nhớ về anh
thi sĩ cuối cùng cũng đã nói như vậy
...
tình yêu khởi đầu từ đâu?
em cất mưa vào mắt
em thơ mềm như vậy
anh cất em vào đâu?
Thủy yêu sâu lắm. Đam-mê rỉ từ những con chữ Thủy cắt giấy bằng những ký-hiệu truyền-thông ấy và như hiện-tượng bão-bùng trong miền tim, Thủy gọi tình yêu qua người tình,
("những mùa chàm rên"):
sáng mùa Xuân
mưa bụi giăng phố
những cầu gai cào xước lòng đường
cắt tay em
từng vệt máu loang mặt kính
cứ thế
em vẽ rồi lau chân dung anh
vẽ và xóa ảo giác đắm say mê hãi
...
em khát bằng cơn khát anh
những trái chà-là tươm mật
bỏng cát sa mạc
ơi anh,
em khát một cơn khát
Khi tôi ví tập thơ như một bữa tiệc mà bốn nhà thơ trên dọn mời người đọc: vì sự mẫn-cảm của tôi giới-hạn, tôi chỉ có thể chọn mâm ngoài: tỉ như một món bò bẩy món. Nhưng "l giữa c" còn có những mâm bàn trong như dê bẩy món và chí cả thịt cầy. Thơ của Chinh, Nguyên, Phương, và Thủy cào sâu hơn trong sự ngay thẳng rất mạnh-bạo. Xin mời bạn tìm tập thơ để hiểu rõ hơn miền thơ của bốn người thơ ấy!
