PHIÊN TÒA CUỐI NĂM.7

 

7. Bến nước cầu ao.

 

 

Vào ngày chủ nhật hàng tuần, Liên Hoa xin phép gia đình được đến nhà Kim Nguyệt học ôn để chuẩn bị kỳ thi tốt nghiệp Trung Học sắp tới.

Hai cô học trò ngoan được ‘‘ông thầy’’ Thanh Tùng tận tình chỉ dạy suốt buổi sáng. Mặc dù được mẹ của bạn giữ ở lại dùng cơm với gia đình, nhưng Liên Hoa vẫn từ chối với lý do chưa báo qua cho ba mẹ cô biết.

Vẫn giữ khoảng cách thầy trò vừa là anh của bạn, sau giờ học Liên Hoa về nhà giúp mẹ trong mọi công việc hàng ngày. Hôm nay vẫn như mọi ngày, tay cắp cái thúng, chân đi lần xuống con rạch sau nhà có chiếc xuồng tam bản đang cột tại đây.

-    Liên Hoa ơi, bạn đâu rồi ?

Trả lời Kim Nguyệt :

-    Ở đây, bạn tìm mình có việc gì không ?

-    Hai anh em mình đến thăm bạn.

-    Ơ, mới học hồi sáng.

-    Ăn cơm xong, nghỉ ngủ rồi, mình rủ anh đến nhà bạn chơi.

-    Nơi nầy công việc lam lũ, đâu có gì lạ hoặc vui.

-    Nhưng mình thích.

-    Chỉ là công việc ‘‘tay làm hàm nhai’’

-    Nhưng mà bạn định đi đâu vậy.

-    Mình chèo xuồng đi hái rau chạy.

-    Rau chạy như thế nào.

-    Rau chạy mọc dưới nước theo bờ đất dọc con rạch.

Thanh Tùng hỏi :

-    Để làm gì ?

-    Rau chạy luộc ăn với cá kho tộ rất ngon.

-    Rau có nhiều không.

-    Nhiều lắm, có những nơi xa ít người hái, thân rau cao lại già còn được dùng làm chổi quét nhà và có bán ở chợ.

-    Rau mềm sao làm chổi được.

-    Rau già có độ cao khoảng bảy tám tấc, chặt đem về phơi khô, đập cho rụng hết lá, chỉ còn lại cọng bó thành chổi quét nhà.

-    Sao mình đâu thấy chổi như vậy.

-    Chắc là bạn chỉ thấy chổi tàu cao hoặc chổi tàu dừa.

-    Chắc vậy.

-    Chổi cỏ cũng làm như vậy, loại chổi cỏ còn có tên là chổi đuôi phụng, chổi nầy dùng để quét bụi, cát trong nhà, còn chổi tàu cau, tàu dừa, chổi chạy dùng để quét nước.

-    Mình ít để ý đến việc nầy.

Thanh Tùng nói :

-    Cho hai anh em tôi đi hái rau chạy cùng cô được không ?

Kim Nguyệt lên tiếng :

-    Em không biết lội đâu.

-    Nhỏ quên là anh lội có bằng khen rồi hả.

-    Nhưng mà em sợ nước.

-    Vậy nhỏ ở nhà chờ.

-    Không chịu vậy đâu.

Liên Hoa quyết định :

-    Thôi thì cả ba cùng đi.

-    Để mình vào nhà lấy thêm cây dầm.

Ba người đi đến nơi cột chiếc xuồng. Liên Hoa xuống bến trước, ngồi trước mũi xuồng giữ chắc, đưa tay nắm tay Thanh Tùng để anh xuống theo và ngồi phía sau, kế tới là Kim Nguyệt ngồi giữa. Tháo dây buộc xuồng xong, Liên Hoa dùng cây dầm chống vào bờ đất để đẩy xuồng trôi theo con nước. Thanh Tùng ngồi phía sau nhìn và cũng làm giống theo động tác của Liên Hoa. Xuồng ra xa nhà một đổi, bây giờ Kim Nguyệt dạn dĩ hơn, đưa tay lướt làn nước mát lạnh trong veo. Những nơi quanh co rậm rạp có những đám dừa nước, lá dừa thấp khiến cho cả ba người phải cúi đầu thấp xuống để tránh những tàu dừa không đánh vào mặt. Trên những nhánh lá dừa có nhiều con ốc bu vàng đeo bám vào, không bỏ lỡ cơ hội, Liên Hoa gở từng con ốc vàng chóe để vào lường chiếc xuồng. Chiếc xuồng chầm chậm trôi theo dòng nước, Liên Hoa hái những đọt rau non mọc theo bờ đất con rạch và xa xa hơn tới gần nhánh sông, không mấy chốc rau đã đầy thúng, ốc cũng khá nhiều.

Liên Hoa nói :

-    Mình quay về được rồi, rau, ốc cũng nhiều, cả nhà mình ăn đủ một ngày, để dành hôm khác sẽ hái tiếp.

Thanh Tùng hỏi :

-    Vậy mình quay xuồng lại bằng cách nào.

-    Đúng ra là xuồng không có phân biệt đầu hay đuôi, bây giờ trở về, người ngồi sau là đầu và ngược lại. Nhưng anh chưa quen bơi xuồng nên em phải gạt nước cho xuồng đi lại đầu.

-    Em chỉ cho anh bơi quay xuồng được mà.

-    Không phải giống như quẹo xe trên bờ đâu.

-    Chắc được.

-    Thôi để em quay xuồng sẽ nhanh hơn anh làm.

Rồi không để Thanh Tùng nói gì thêm, Liên Hoa nhanh nhẹn quay xuồng thật thành thạo. Lúc đi cũng như khi về, Liên Hoa chủ động mọi thao tác dễ dàng, thật đúng là thiếu nữ miệt vườn. Trên nhánh sông nước chảy lúc nhanh lúc chậm, Liên Hoa còn vớt được lục bình trôi dập dềnh trên sóng nước, rong xanh cả mảng to phải dùng cây dầm kéo từ từ vào phía xuồng mới lôi đám rong lên xuồng được, vậy mà xuồng vẫn không nghiêng chao.

Kim Nguyệt luôn miệng khen lấy khen để cô bạn ‘‘nhà quê’’ quá tuyệt vời và hỏi :

-    Bạn vớt những thứ nầy làm gì.

Liên Hoa giải thích :

-    Lục bình thì bằm nhuyển cho cá ăn, rong thì để nguyên  bụi thẩy vào chuồng cho heo ăn.

-    Bao lâu mới đi vớt các thứ nầy một lần.

-    Hầu như là mẹ mình vớt mỗi ngày, thỉnh thoảng ba mình cũng làm giúp cho mẹ, còn mình chỉ làm thay cho mẹ ngày chủ nhật.

-    Bạn giỏi thật.

-    Ở quê phải vậy.

Thanh Tùng nói :

-    Anh có biết nhiều cô cũng ở quê chỉ mới lên thành phố chưa bao lâu đã thay đổi tánh tình, chảnh chọe miệng lúc nào cũng chê những việc đồng áng, nào là dơ bẩn, nào là nghèo khó quê mùa, thường chối bỏ thân phận thật sự của mình đang sống kham khổ nơi ruộng vườn, một nơi mà hạt gạo cọng rau, con tép con còng đã nuôi họ lớn lên.

Kim Nguyệt lại khen :

-    Thật tình mình thán phục bạn quá. Bạn đã giúp cho mình hiểu biết hơn và quí trọng những người lam lũ chân tay đã đổi đồng tiền bằng mồ hôi của họ để đem lại con cá cọng rau đến cho người dân phố chợ cũng như dân thị thành có miếng ăn tươi ngon.

Liên Hoa an phận :

-  Mỗi người đều có phần việc của mình mà ơn trên đã an bày. Đâu phải muốn theo ý mình là được.

-  Bạn nói sao giống mấy ông bà già quá.

-  Thực tế là vậy.

 Thanh Tùng từ lâu đã có cảm tình với Liên Hoa, tuy chưa nói lời riêng tư đôi lứa, thì nay với sự cảm phục một cô gái vừa đẹp người đẹp nết ở miền quê tuy không cách xa thành phố bao nhiêu cây số, vừa học giỏi vừa ‘‘chịu thương chịu khó’’ làm những việc giúp đở mẹ, giúp gia đình giảm chi phí tăng thu nhập, tình cảm của chàng trai thành thị quen sống nhàn nhã giàu sang, cảm tình mỗi ngày một càng tăng dần thêm. Một sự thương mến dậy lên trong lòng chàng trai, viễn ảnh ngày mai chung bước đường đời thật tươi đẹp và tràn đầy với những suy nghĩ miên man trong đầu.

Kim Nguyệt chợt la to :

-    Ôi ! Hoa gì không hẳn tím đẹp quá.

Liên Hoa giải thích :

-    Hoa Mua đó.

-    Hoa Mua ?

-    Phải, hoa Mua có màu không hẳn tím, cánh hoa nhỏ, là loài hoa dại mọc và sống ven đường.

-    Bạn bơi xuồng sát vào mé rạch.

-    Để chi ?

-    Nhìn hoa rõ hơn, ở giữa bờ sông nước như vầy mà có những cánh hoa Mua như tim tím đẹp quá.

-    Hoa đồng cỏ nội không sắc không hương, làm sao sánh được với những hoa Lan hoa Cúc và những loại hoa vương giả khác.

Thanh Tùng nói với hàm ý riêng :

-    Tuy là hoa dại, là hoa đồng cỏ nội, không hương không sắc song hoa Mua vẫn có nét đẹp khiêm nhường của riêng mình. Anh vẫn thích hơn. Liên Hoa có cùng chung ý như anh không ?

Liên Hoa trả lời :

-    Hoa Hồng hoa Lan thì sẽ được cắm bình vàng, còn hoa Mua ở nhà quê chỉ cắm bình sành.

Kim Nguyệt rối rít :

-    Thôi hoa gì cắm bình nào cũng được, để mình hái một ít hoa mà ngắm.

Vừa nói dứt lời, Kim Nguyệt vói tay hái những bông dại. Chiếc xuồng nghiêng chao và bất ngờ hất tung cả người Kim Nguyệt rớt ùm xuống nước.

-    Á, chết em.

Kim Nguyệt la thất thanh.

Liên Hoa giữ cho chiếc xuồng không bị lật với chiếc dầm chống vào bờ đất hai bên rạch. Thanh Tùng thật nhanh phóng xuống nước kéo em vào bờ.

-    Em có sao không.

-    Chỉ uống một ít nước, em sợ quá.

Liên Hoa trấn an :

-    Không sao, bạn ngồi nghỉ cho bình tĩnh lại, cũng may mình về gần nhà rồi, nước ở đây cạn. Nếu bị rơi ngoài sông nhánh khi nảy chắc Kim Nguyệt sẽ phải uống nước nhiều hơn, mặc dù có anh bạn cứu kịp thời.

-    Ướt hết như vầy làm sao về nhà.

-    Bạn vào tắm trước, bạn mặc tạm quần áo của mình, anh bạn sẽ mặc đở quần áo của ba mình, trời đang nắng gắt, quần áo ướt giặt phơi một lát là khô ngay.

Chờ hai người tắm thay quần áo xong, Liên Hoa mang ra bàn mời mỗi người một ly nước uống màu vàng.

Liên Hoa mời :

-    Hai người ăn cho mát.

-    Món gì vậy.

-    Trái bình bát.

Thanh Tùng hỏi :

-    Là trái gì ?

-    Giống như trái mãng cầu dai (mãng cầu: người miền Bắc gọi là trái na) Trái bình bát có màu vàng, thơm, vị lạt, khi ăn phải cho đường vào, nếu có đá lạnh thì ngon hơn.

-    Em mua ở chợ ?

-    Cây bình bát mọc giữa dưới nước và trên đất quanh rạch như hàng rào, đâu có ai trồng. Chim ăn bỏ hột rồi cây tự mọc.

-    Sao hồi nảy không thấy.

-    Có trái vàng chín tới, mình hái hết rồi. Trái chín cây nứt ra thơm lắm. Trái tuy không quí hiếm, nhưng có vị thuốc trị nhức đầu đông. Sau nhà còn có những cây nhào, trái nhào già chín ướp đường lấy nước uống trị bệnh nhức mỏi đau khớp. Ở vườn có những vị thuốc phương ngoại như vậy cũng tốt mà lại tiện lắm.

-    Cây nhà lá vườn. Thật là đúng nghĩa.

Liên Hoa hỏi :

-    Hai người có muốn lên xóm trên xem tát gàu không ?

Thanh Tùng hỏi lại :

-    Tát gàu là sao ?

-    Bây giờ là mùa nắng khô, ruộng ít nước, nên thường có những vụ tát gàu để bắt cá tôm. Nếu muốn biết rành hơn về việc tát gàu thế nào, thì đi theo tôi.

Kim Nguyệt đồng ý :

-    Vậy mình đi xem nha anh.

-    Thì đi.

Ba người đến chỗ có đông người đang vây quanh, đàn ông có , đàn bà có, đầu họ đội nón lá, người nào cũng bộ bà ba đen dính đầy bùn sình. Dưới ruộng đang đứng là hai người đàn ông lực lưỡng tay u thịt bắp, đào những nắm đất sình đưa chuyền  lên bờ cho những người khác đắp thành bờ đất cao cứng cáp. Hai người đứng dưới ruộng thấp, nắm hai đầu dây được cột chắc vào chiếc gàu làm bằng tre có sức chứa khoảng hai mươi lít nước, chiếc gàu múc đầy nước liên tục được tát nước lên bờ với sức mạnh của hai cánh tay người đứng bên trái,  rồi múc đầy nước tát lên bờ bởi hai cánh tay người đứng bên phải. Mỗi lần đưa nước lên bờ, nếu người bên trái chủ động đưa gàu nước lên bờ trước thì người bên phải đưa theo và ngược lại. Cứ thế cho đến khi ruộng cạn hết nước. Bây giờ chỉ còn lại sình, những chiếc nôm được úp xuống lớp sình, những con cá lóc độ khoảng một ký hơn, lươn, cua, tôm lần lượt được đưa lên bờ cho vào vợt lưới rửa sạch bùn. Mỗi người ai có phần việc nấy. Có khi có cả rùa và cua đinh (cùng giống nhà rùa còn được gọi là ba ba)

Liên Hoa giải thích :

-    Với hai người tát thì gọi là tát gàu dai. Tát ở ruộng, ao, đìa lớn mới có nhiều cá tôm lớn.

-    Rồi phần được về ai.

-    Tất cả ‘‘chiến lợi phẩm’’ chia đều ai cũng có, nếu có tham gia tát gàu là có phần, các bà được chia phần của ai thì  mang về nhà nấy, các ông để lại vài ba con lá lóc rồi nướng với rơm nhậu cùng rượu đế.

Thanh Tùng thắc mắc :

-    Sao gọi là tát gàu dai.

-    Có thể hiểu đơn giản là dẽo dai.

-    Còn nghĩa gì nữa không.

-    Có.

-    Là gì ?

-    Còn một loại tát gàu nữa.

-    Xin nói rõ hơn.

-    Tát gàu sòng.

-    Lạ nữa đây.

-    Tát gàu sòng chỉ có một người tát với chiếc gàu nhỏ hơn mà tát ở ruộng ao, đìa cũng nhỏ, tôm cá ít và nhỏ.

-    Đúng rồi công sức bỏ ra ít thì thu hoạch làm sao nhiều được.

Kim Nguyệt trêu anh :

-    Chà, chưa chi mà hạch toán như nhà kinh doanh chuyên nghiệp, hay là thấm ‘‘sông nước quê mình’’ rồi.

-    Nhỏ nầy, biết vậy, lúc nảy để cho uống nước đầy bụng.

-    Ai sẽ hết nhờ được nhỏ nầy.

-   Đừng làm khó anh nữa nhỏ ơi, anh xin.

-   Liên Hoa có cùng ai xin mình điều gì không?

Liên Hoa nói trớ :

   -    Hai bộ đồ giặt khi nãy, giờ chắc đã khô rồi, mình về.

 

 

* Mời xem tiếp phần sau.