Như Thủy Bình Thể
Ngẫm nhớ cho cùng thì tự bản-năng tôi từ bé đã có duyên với đạo; đạo đây ý tôi muốn nói đến cái tinh-thể của bản-chất siêu-nhiên mang mang trong cõi người, là cái tự-chất cùng sinh ra khi mỗi con người hóa-thân vào nhân-gian mà Phật Tổ chọn ngự và gọi là cõi Ta-bà này; ý tôi cũng muốn ám-chỉ đạo như cũng cùng là cái tinh-chất bát-ngát trong các tôn-giáo nhân-tạo để dùng những biểu-tượng của sức khái-niệm hữu-hạn tâm thân mà vượt thoát cái tiểu-ngã đầy ngã-mạn và hướng thượng hướng thiện: giáo-lý là luật-lệ để giản-dị-hóa xã-hội và làm dễ-dàng hơn công-cuộc cảm-ứng phần linh vô-hình của tâm-thức với thế-giới siêu-hình; hình-thức sùng-bái để giải-tỏa bản-chất thờ-phụng vượt chủ-ngã và khởi-quát nên sự khiêm-tốn; lý-luận để tạo khung sườn cho luận-thuyết làm sáng tỏ những thắc-mắc, nghi-ngờ của tâm-ngã để huấn-dụ tâm-sở đạt vô-ngã, nhồi luyện cho cái tình có nền-tảng của lý và qua nết từ-bi hòa-đồng cùng đại-thể.
Lão Tử truyền rằng để sống Đạo ta nên như nước, không chê chỗ thấp/cao, trong/đục: sẵn-sàng làm đầy chỗ trống mà không nề-hà nhận lấy thể-dạng của vật chứa nó. Ngay cả những siêu-nhân như Giê-Su và các vị Phật, và những thánh-nhân cùng hiền-giả hay tổ-sư của các đạo-giáo cũng sống, tầm đạo, và chết trong cơ-thể mềm yếu cái chết của mọi sinh-linh trong luật vũ-trụ là "thành, trụ, hoại, không". Chúa Giê-Su cũng giận: khi đập-phá những bàn đổi-chác tiền dân Do-Thái lập nên trong đền thờ Chúa; khóc khi hay tin bạn thân Lazarus qua đời dù sau đó Giê-Su đã làm phép cho Lazarus hồi-sinh; và ngài đã than trong cơn đau xác thịt trên thập-tự-giá nỗi nghi-ngờ Chúa Cha của ngài, "Chúa Cha ơi! Chúa Cha ơi! Sao Ngài bỏ rơi con?" ("Father, Father: how could you forsaken me?") Và Đức Phật sau khi đã chứng-giác sự tỉnh ngộ hoàn-toàn vẫn đã phân-vân không muốn giao-giảng những gì ngài đã giác-ngộ được, và chỉ sau khi vua cõi trời Đế-Thiên Đế-Thích đã yêu-cầu Phật Tổ xin ngài truyền-giảng cung cách giải-thoát cho con người. Vì thế, huống gì tôi chỉ là một người đàn-bà yếu-đuối, vụng-về, phấn-đấu cực-liệt với tánh-chất người hữu-hạn của tôi: làm sao tôi có thể ngông-ngạo phủ-định những bí-tích truyền lại từ những siêu-nhân và vĩ-nhân mà bao nghìn năm rồi muôn người đã tôn-sùng và cố-ý quảng-bá ngay chính với sự sống sự chết cho niềm tin!
Vì thế: khi vào chùa, tôi niệm Phật cùng hòa-hợp vào với những tín-đồ Phật-tử. Khi vào nhà thờ, tôi cùng say trong sự xưng-tụng mê-đắm của đàn con chiên lên đấng Chúa Ba Ngôi của họ qua sự yêu-quý đấng hóa-sinh tôi cảm-ứng trong riêng tôi. Trong sự tương-đồng của mọi tôn-giáo, tôi nghiệm nghĩ chữ Hiếu đối với Cha Mẹ tôi cùng quý bậc trưởng-thượng và ngưỡng-vọng những đức-tính người trên mong muốn ở một tôi ươn-hèn và đầy ngã-mạn. Không vì những nết hay, như "công, dung, ngôn, hạnh", v. v. khó đạt được mà nó không đẹp trên nguyên-tắc.
Khi tôi còn là một sinh-viên đại-học năm thứ nhất của trường đại-học University of Houston, tôi được một giảng-sư khoa-học tại trường mời làm phụ-tá của ông trong chương-trình nghiên-cứu của riêng ông là dùng sự tượng-thanh và tượng-hình trong âm-ngữ của Việt-Ngữ để truy sự khởi đầu trong ý-nghĩa của ngôn-ngữ Việt. Một lần sau khi tôi đưa ông viếng chùa Pháp Hoa ở Houston, ông đã tỏ lộ sự bất-mãn với cảnh những người Phật-tử quỳ lạy trước những pho tượng của các vị Phật và Bồ-Tát trong chùa. Tôi đã nhẹ-nhàng chia-sẻ với ông cảm-nghĩ của tôi: "Thưa Thầy, như khi Thầy nhiệt-thành truyền-dẫn kiến-thức trong môn học Thầy dạy với học-trò của Thầy, Thầy cần dùng hai phương-tiện để làm việc ấy: âm-tự ngôn-ngữ cùng âm-thanh là khi Thầy giảng-bài. Và người học-trò khi kính mến Thầy tìm đến với Thầy, đó là nhờ hai phương-tiện là chữ-nghĩa và giọng nói của Thầy. Những bức tượng Phật cũng là một phương-tiện làm trung-gian cho lòng thành-kính của người chiêm-bái Phật là cái tính-chất của tinh-thần cứu-độ trong Bi-Trí-Dũng là tâm-linh Phật. Khi một người con Phật quỳ lạy "tượng Phật" họ không những biểu-lộ lòng biết ơn lòng Từ-Ái của những vị Phật, mà còn là bái lạy cái phần linh của "tính-chất" Phật trong họ nữa. Sự bái lạy quả là rất đẹp-đẽ vì chỉ có những ai đã đạt được sự khiêm-tốn và lòng khiêm-nhường rất cần-thiết cho những người cầu đạo mới sẵn lòng hạ trầm cái bản-ngã (ego) của họ. Như câu, "Be humble and teachable" ("Hãy khiêm-tốn và sẵn-sàng học-hỏi"), thiếu sự khiêm-tốn và lòng khiêm-nhường cũng như ly nước đã đầy sẵn những ngã-mạn thì không còn có thể tiếp-thu bất cứ điều gì nữa. Sự quỳ lạy cũng như bộ quần áo mềm-mỏng ướm vừa-vặn cơ-thể uyển-chuyển của chúng ta vậy."
