Nhớ về một vương quốc xa xưa: Phù Nam , ph. cuối
VII.Phù Nam: một nền văn hoá đa sắc và rực rỡ:
Dưới những hố khai quật ở Oc Eo đã tìm thấy nhiều di cốt của vật nuôi như chó, heo, gà, mèo…
Trong những hình khắc trên vật dụng và trang sức bằng gốm, đồng và vàng có hình voi được đóng bành trên lưng.
Thuần dưỡng được loài súc vật to lớn như voi để làm công cụ, chứng tỏ cư dân Phù Nam cổ đã có một trình độ phát triển rất cao.
Việc này thư tịch cổ Tân Đường thi đã ghi: “Họ có 5.000 voi chiến (…),thời Trúc Chiên Đàn (vua Phù Nam) xưng vua, sai sứ sang cống voi đã thuần dưỡng”…
Đoạn thư tịch trên còn là bằng chứng:
Phù Nam khi ấy đã là một nhà nước tập quyền, trong khi xã hội Sa Huỳnh, một nền văn minh kề cận (kết thúc thế kỷ I), vẫn chưa thấy dấu vết của một nhà nước có tổ chức.
Theo Lê Hương trong Sử liệu Phù Nam: năm 224 một văn phòng thương mãi Phù Nam thành lập gần thủ phủ Nam Kinh (Trung Quốc) gọi là Phù Nam quán.
Và theo 2 sứ giả người Hoa là Châu Ứng (Tchou Ying) & Khang Thái (Kang Tai) thời Đông Ngô đã tường thuật lại rằng:
“Vương Quốc Phù Nam bề ngang rộng 399 hải lý, có nhiều đô thị, có tường cao bao quanh và bên trong có nhà ở…
Nước da người dân màu đen, tóc quăn, xấu xí…Đàn ông đóng khố, đàn bà mặc cái chăn tròng từ cổ tới chân, xỏ lỗ tai để đeo bông tòn ten.
Nếp sống tuy rất đơn giản nhưng họ không trộm cắp . Họ làm nghề nông theo lối cổ, gieo trồng một lần gặt hái luôn trong 3 năm. Họ thích điêu khắc và dùng đục chạm trổ rất khéo; nhiều món đồ dùng để ăn cơm như chén đĩa đều làm bằng bạc.Dân chúng đóng thuế bằng vàng bạc, trân châu & dầu thơm.
Họ biết đọc sách & có văn khố. Văn tự của họ giống như nét chữ của dân Hồ, một sắc dân ở Trung Á dùng Ấn tự.
Cảnh vật trong xứ rất đẹp…”
Trong sách Kiến thức phục vụ, thuyết minh du lịch của Hiệp hội du lịch TP HCM soạn, xb năm 1995; diễn dẫn tư liệu cổ cũng của Trung Quốc, nhưng không cho biết tên, cho biết thêm:
Người Phù Nam, kể cả phụ nữ, dùng voi làm phương tiện di chuyển & đi săn.Săn bắn là một sinh hoạt kinh tế quan trọng của dân chúng đồng thời cũng là thú tiêu khiển của tầng lớp quyền quí.
Ngoài ra, họ còn ham thích việc chọi gà và chọi lợn.
Về lễ tang: khi có tang, người chịu tang phải cạo cả râu tóc; và tục mai táng có 4 cách: hỏa táng, thủy táng, chôn cất, điểu táng( để chim rỉa xác).
Ở quốc gia cổ này, vương quyền được kết hợp chặt chẽ với thần quyền. Nhà vua tự xưng là hiện thân của thần linh, có nhiều quyền lực tối cao và tôn giáo (chủ yếu là đạo Bà La Môn & đạo Phật) được sử dụng như một công cụ hữu hiệu của giai cấp thống trị…
VIII. Bí ẩn về sự tiêu vong của vương quốc Phù Nam ( thay lời kết):
Đến cuối thế kỷ thứ VII - VIII, vương quốc Phù Nam đi vào đà suy vong. Và một khi các chủ nhân của nền văn hóa này biến mất (?), các công trình văn hóa của họ bị vùi lấp dần; để rồi vùng đất phèn mặn mênh mông này cũng mau chóng trở nên hoang vu.
Châu Đạt Quan, một sứ thần nhà Nguyên trên đường sang kinh đô Ăngkor vào năm 1296 – 1297, đã miêu tả cảnh đìu hiu này trong sách “Chân Lạp phong thổ ký” như sau :
“Từ chỗ vào Chân Bồ trở đi, hầu hết là rừng thấp cây rậm.Sông dài cảng rộng, kéo dài mấy trăm dặm cổ thụ rậm rạp, mây leo um tùm, tiếng chim muông chen lẫn nhau ở trong đó. Đến nửa cảng mới thấy ruộng đồng rộng rãi, tuyệt không có một tấc cây. Nhìn xa chỉ thấy cây lúa rờn rờn mà thôi. Trâu rừng họp nhau thành từng đàn trăm ngàn con, tụ tập ở đấy. Lại có giồng đất đầy tre dài dằng dặc mấy trăm dặm. Loại tre đó, đốt có gai, măng rất đắng”.
Thật vậy, dấu vết thời hưng thịnh của vương quốc Phù Nam thì nhiều vô kể. Nhưng dấu tích cho biết về thời kỳ suy yếu dẫn đến diệt vong của cả vương quốc này thì còn rất mơ hồ.
Có ba giả thuyết thường được nghe truyền miệng trong giới chuyên môn:
-Giả thuyết thứ nhất cho rằng sự xoá sạch cả mộ cộng đồng cư dân rộng lớn như thế chỉ có thể là do thiên tai. Có thể đó là một trận hồng thuỷ hay một cuộc đại dịch bệnh.
Nhưng theo những tài liệu được nhiều nhà khoa học thế giới đồng tình thì kỷ tan rã băng hà cuối cùng cách đây ít ra cũng đã 8.000 năm. Những trận động đất hay những cơn sóng thần cục bộ như xảy ra ở Nam Á vừa rồi khó có khả năng xoá được cả một vương quốc như Phù Nam.
Nguyên nhân dịch bệnh lại không thấy có căn cứ. Qua tổng kết các cuộc khai quật chỉ tìm thấy vài mươi bộ hài cốt cổ, mà hầu hết họ đều được táng đàng hoàng trong mộ.
Nhiều ý kiến nghiêng về giả thuyết do những cuộc ngoại xăm tàn sát. Và nghi vấn rằng ngoại ban ấy chính là người Java (Mã Lai). Nhưng chẳng thấy ai đưa ra chứng cứ thỏa đáng.
Thành ra người đời nay, mỗi khi nhìn vào những di vật, lòng thường tự hỏi : “Người xưa đâu tá?”…
Mấy hôm rày, người soạn bài này có đến chùa Linh sơn ở chân núi Ba Thê để lễ Phật. Rồi đi đến gò Cây Thị để ngắm nhìn những phế tích xa xưa. Bất giác chạnh lòng:
Thành xưa giờ đã chìm sâu
Người xưa cũng đã lẫn vào cỏ cây
Người mai sau, tới nơi đây
Ngó lên gò Thị, biết ai có buồn? …
Bùi Thụy Đào Nguyên, biên soạn
Long xuyên, th.10/2007
Tài Liệu sử dụng:
Ngoài những tài liệu có được nhờ đi thực tế, người soạn còn tra khảo thêm các sách:
- Lược sử vùng đất Nam Bộ của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam biên soạn do GS, TS Sử học Vũ Minh Giang chủ biên, Nhà Xuất bản thế giới xuất bản năm 2006
-Lịch Sử Camphchia do Phạm Việt Trung,Nguyễn Xuân Kỳ,Đỗ Văn Nhung biên soạn. Nxb Đại Học & THCN năm 1982.
-Phần kết bài, người soạn có copy một đoạn trong bài viết Phế đô của vương quốc Phù Nam của nhà văn Nguyễn Trọng Tín.
-sách Kiến thức phục vụ, thuyết minh du lịch của Hiệp hội du lịch TP HCM soạn, xb năm 1995( không thấy ghi tên tác giả)
(Với tấm lòng muốn “ôn cố tri tân”,“ dân ta phải biết sử ta”; và cũng chỉ nhằm mục đích chia sẻ, không vụ lợi; tôi mong những tác giả có tư liệu mà tôi đã trích dẫn trong bài viết, xin vui lòng lượng thứ vì lỗi “sử dụng không xin phép trước”.Xin cảm ơn tất cả. BTDN)
