Điều trần về thích nghi hóa di dân
Bản điều trần
'Accommodations des immigrants'
Trước Commission Bouchard-Taylor
Tại St-Hyacinthe, Qc. ngày 14-10-2007
(Ban dich)
Tác giả: NGUYỄN HẢI-PHONG
Tôi là Nguyễn Hải-Phong sinh năm 1979 tại Sherbrooke, tỉnh bang Québec. Cha mẹ tôi là người di dân gốc Việt và tôi thì đã được giáo dục trong môi trường văn hóa Anh nhưng cũng nói thông thạo cả tiếng Anh lẫn tiếng Pháp. Từ năm 2004 tôi đã là thầy giáo dậy Anh văn tại hai trường tiểu học St-Charles Garnier và Larocque.
Thân sinh của tôi nguyên là một sỹ quan bộ binh trong quân đội miền Nam Việt Nam từ 1954 dến 1966. Sau đó, trong thời gian theo học tiến sỹ tại Pittsburgh Hoa Kỳ ông đã có dịp đi thăm hội chợ Expo 67 tại Montréal, Québec. Và ông đã thấy tỉnh bang này thật khả ái, nơi đó người ta nói cả tiếng Anh và tiếng Pháp.
Tám năm sau, khi mất Sàigòn vào năm 1975 ông nhớ tới thành phố Montréal dễ mến này và đã cùng mẹ tôi quyết định chọn nơi tiếp nhận là Canada và dĩ nhiên Québec. Ông đã rời bỏ chức vụ khoa trưởng một đại học, một phụ tá tổng trưởng để trở thành một lao công rửa chén trong một nhà hàng ăn trên đường Décarie tại Montréal. Năm nay ông đã 73 tuổi và dự định hồi hưu mùa xuân năm tơi, giã từ cuộc đời giáo sư môn quản trị tại trường Champlain Regional College. Còn thân mẫu tôi, bà là một chuyên viên kế toán CGA và là Thanh tra thuế vụ phục vụ tại cơ quan Thuế vụ Canada. Phần tôi thì sau khi tốt nghiệp Cử nhân tại Đại Học Sherbrooke và Chứng chỉ sư phạm Anh văn tại Đại học McGill cũng đã trở thành một thầy dậy Anh văn.
Sự thành công của gia đình tôi bắt nguồn từ nhiều yếu tố xoay quanh vấn đề ''Hội nhập''. Cha mẹ tôi một mặt hối hả và không bỏ lỡ dịp trau dồi tiếng Pháp, gọt rũa tiếng Anh nhưng trong nhà tất cả đều phải nói tiếng Việt để gìn giữ truyền thống văn hoá Việt. Chúng tôi giữ vững niềm tin vào nhân sinh quan đông phương nhưng đồng thời hai ông bà cũng kiên nhẫn tìm hiểu từ cách sống đến tư duy của người Québec, những người đã tiếp nhận chúng tôi.
Buổi thiếu thời có một hôm cha tôi đã nói, ' Con ạ, dù có thấy những dị biệt giữa người Québec và con thì con cũng cần ghi nhớ rằng chính những người Québec đã cho bố mẹ cơ hội làm lại cuộc đời. Vậy thì chúng ta có cái bổn phận đóng góp cho Canada cũng như Québec vì rõ ràng là chúng ta chịu ơn xứ sở này'.
Phần tôi, được giáo dục và trau dồi cái nghĩa vụ với vùng đất mới nên tôi đã trở thành một quân nhân trừ bị trong khi cũng làm một giáo chức. Tôi vào quân đội để phục vụ Canada và dậy học để góp phần nhỏ bé của tôi vào việc đào tạo và mở mang kiến thức cho lớp thiếu nhi Québec, những em nhỏ mà cha mẹ chúng đã mở rộng vòng tay đón nhận cha mẹ tôi vào năm 1975 sau cuộc chiến Việt Nam.
Từ ngày tới Québec song thân của tôi đã làm việc cần mẫn không ngừng nghỉ nhưng đầy khiêm tốn. Ông bà nhen nhúm một ưóc vọng có được gia đình thành công. Phục vụ và đóng góp cho Canada cũng như Québec cũng là nguồn cảm hứng cho người. Chúng tôi gìn giữ những giá trị đông phương trong khuôn khổ gia đình và trình bày những triết lý và văn hoá Việt Nam với ai muốn biết. Phương cách này giúp chúng tối giữ được mối liên hệ hài hòa với người Québec. Biểu lộ niềm kính trọng với đại cộng đồng, thời gian sẽ đưa tới những gập gỡ thảo luận chung rộng rãi về văn hóa cũng như triết lý.
Chúng tôi không đòi hỏi gì hơn ở những người Québec chính gốc. Gia đình tôi không hề đi tìm một đối xử đặc biệt nào trên các phương diện bản sắc cũng như tôn giáo. Người Canada và Québec đã đem tự do cho cha mẹ tôi, sự rộng rãi này đã là quá đầy đủ. Cha mẹ tôi nay có một cuộc sống không còn bom đạn, có thể đi bầu trong an bình tuyệt đối, và nhất là có thể hết mình mưu sinh ngõ hầu gởi được ba anh em chúng tôi vào đại học. Còn mong muốn gì hơn một đời sống, một giấc mơ hiện thực như vậy?
Để thành công trong xã hội và có được sự tương kính giữa cộng đồng văn hoá Québec, người di dân cần nói được song ngữ chính, cần mẫn làm việc và có ý chí hội nhập con cái mình vào đại cộng đồng. Vấn đề giáo dục gia đình, tín ngưỡng và nếp sống riêng chắc chắn ta cần phải gìn giữ nhưng mà là trong phạm vi nội bộ chứ không phải tại nơi công cộng.
Đem áp đặt tín ngưỡng và phong tục của mình không phải là cách chinh phục cảm tình, sự chú ý và hoan nghênh của cộng đồng Québec. Tôn trọng truyền thống văn hoá, lịch sử và lối sống phi tín ngưỡng của xã hội tiếp nhận mình, chúng ta sẽ được người Québec chú ý tới mà không sợ có thành kiến bất ưng hay kỳ thị.
Đi ra ngoài và giữa nơi công cộng, tôi hãnh diện với nguồn cội Việt nhưng tôi luôn thấy mình là một người Bắc Mỹ, một công dân Canada, một người Québec. Tôi nói ngôn ngữ của đại cộng đồng, tôi hiểu biết tư duy của họ và tôi tạo dựng sự hài hoà giữa những giá trị nguồn cội của tôi và của cộng đồng.. Tôi chia xẻ truyền thống văn hoá của tôi với đại cộng đồng. Có như thế tôi mới hiểu được mình và thăng hoa trên căn bản cá nhân giữa cộng dồng với mọi người.
Trong một xã hội đặc thù nhưng luôn luôn tiến hoá, chúng ta cần biết chia xẻ những dị biệt với nhau. Đồng thời tôi cũng nhiệt liệt tin tưởng vạn sự khởi đầu phải là ý chí 'hội nhập' của mọi cộng đồng văn hoá vào 'giòng chính-main stream' của xã hội. Nên nhớ rằng chính những người Canada, Quéec đã tạo dựng nên xứ sở này thật bao la, giầu có, an bình và rộng mở trước những dị biệt.
Exposé devant la Commission Bouchard-Taylor
Hai-Phong Nguyên
(le 14 octobre2007 à St-Hyacinthe, Queébec)
Je me nomme Hai-Phong Nguyên, je suis fils d’immigrants vietnamiens et je suis né à Sherbrooke en 1979. Viêtnamien d’origine, je suis de culture anglophone mais je m’exprime aussi bien en français qu’en anglais. Depuis 2004, je travaille à la commission scolaire de St-Hyacinthe en tant qu’enseignant d’anglais au niveau primaire à l’école St-Charles Garnier et à l’école Larocque.
Mon père a été officier d’infanterie dans l’armée du Viêt-Nam du Sud de 1954 à 1966. Puis, alors qu’il complétait son doctorat à l’université de Pittsburgh en 1967, il a visité Montréal pour la première fois de sa vie lors de l’Expo 67. Il y découvrit une province très agréable, là où on parlait l’anglais et le français.
Huit ans plus tard, en 1975, lors de la chute de Sàigòn, mon père s’est souvenu de son agréable séjour à Montréal et mes parents ont alors choisit le Canada, plus particulièrement le Québec comme terre d’accueil. Mon père quitta son poste de doyen de faculté et de sous-ministre vietnamien pour une vie de plongeur dans un restaurant sur la Décarie, à Montréal.
Aujourd’hui, à l’âge de 73 ans, il mettra fin au printemps 2009 une carrière d’enseignement en techniques administratives au niveau collégial au Collège régional Champlain. Ma mère, quant à elle, est une CGA –Comptable général licencié et est devenue vérificatrice pour Agence Revenu du Canada. Quand à moi, je suis devenu enseignant d’anglais langue seconde en 2004 après avoir complété mon Baccalauréat à l’Université de Sherbrooke et une attestation légale à l’université McGill .
Ce succès familial s’explique par une multitude de facteurs qui gravitent tous autour du terme « Intégration ». Mes parents n’ont pas perdu de temps pour parfaire leur français rudimentaire, pour maintenir la maîtrise de l’anglais, tout en s’exprimant en vietnamien à la maison afin que je puisse retenir mon héritage culturel. Tout en croyant dur comme fer à certains principes de vie asiatiques, mes parents ont pris la peine et le temps d’analyser et de comprendre la manière de vivre et de penser des gens qui les ont accueillis : les Québécois.
Un jour, quand j’étais plus jeune, mon père m’a dit, « Peu importe les différences entre la mentalité asiatique et québécoise, tu dois te souvenir qu’en bout de ligne, ce sont les Québécois qui nous ont donné une deuxième chance dans la vie. Il est donc de notre obligation morale de bien servir le Canada et le Québec et de nous accomplir en tant qu’individu, puisque nous devons notre vie à ce pays. »
Ayant été systématiquement éduqué et cultivé avec le sens du devoir envers ma terre d’accueil, je suis donc devenu militaire et enseignant. Militaire pour le Canada, puis enseignant d’anglais afin d’apporter ma modeste contribution au développement et à l’épanouissement intellectuel des enfants québécois, ces enfants dont les parents ont accueilli les miens à bras ouverts en mai 1975 suite à la suite de la guerre au Vietnam.
Depuis leur arrivée au Québec, mes parents n’ont jamais arrêté de travailler durement, le tout dans un esprit d’humilité. Ils sont alimentés par le désir de faire réussir notre famille. Servir et contribuer au Canada et au Québec est aussi une source de motivation pour eux. Nous avons été en mesure de conserver nos valeurs asiatiques à la maison et nous communiquons notre philosophie et notre culture à ceux qui s’y intéressent. C’est de cette manière que nous avons toujours entretenu des relations harmonieuses avec les Québécois. En nous montrant respectueux à l’endroit de ces derniers, ils sont ensuite venus nous voir au fil des ans pour des discussions enrichissantes d’ordre culturel et philosophique.
Nous ne demandons rien aux Québécois de souche. Notre famille ne formulera jamais de demandes particulières sous l’égide de notre nationalité ou de nos pratiques religieuses. Les Canadiens et Québécois ont accordé la liberté à mes parents et ce geste de générosité suffit amplement. Pour mes parents, vivre au Québec et au Canada est une existence loin des bombes. C’est une existence où l’on peut aller voter dans la quiétude la plus totale. C’est aussi, pour mes parents, une existence où l’on peut gagner sa vie avec ardeur afin d’envoyer à l’université trois fils nés au Québec. Pour eux, c’est une existence de rêve dans ce magnifique Québec. Pourquoi demander davantage?
Quand un individu est immigrant ou qu’il appartient à une communauté culturelle au Québec, la recette pour la réussite sociale et le respect mutuel repose sur la maîtrise des langues officielles, le travail acharné et la volonté ferme d’intégrer les enfants au peuple d’accueil, au peuple majoritaire. En ce qui concerne l’éducation familiale ou la pratique religieuse, il est de notre obligation morale de garder de tels principes de vie dans nos maisons, à l’écart de la place publique.
Ce n’est pas par l’imposition en force de nos croyances et de nos mœurs qu’on s’attirera la sympathie, l’intérêt ou les éloges des Québécois en général. Notre respect pour l’héritage culturel, historique et du mode de vie laïque de la société québécoise fera en sorte que cette société d’accueil s’intéressera à nous sans avoir à nous craindre ni à entretenir des préjugés défavorables, voire discriminatoires.
Quand je quitte ma demeure et que je me promène en public, je suis farouchement fier de mes origines vietnammiennes, mais je suis d’abord et avant tout un Nord-Américain, un
Canadien, un Québécois. Je parle la langue de la majorité, je comprends la mentalité de la majorité, je fais le compromis entre mes valeurs et celles de la majorité et je partage avec plaisir mon héritage culturel avec la majorité. C’est en faisant ainsi qu’on peut s’apprivoiser, se comprendre et s’enrichir comme individu, comme communauté et comme peuple.
Dans toute société distincte mais en évolution constante, il est bien sage et intelligent de nous apprivoiser en partageant nos différences. Je maintiens, toutefois, dur comme fer, que le tout doit commencer avec la volonté des gens venant des communautés culturelles de s’intégrer au « mainstream society ». Le premier pas, ce sont les Canadiens et Québécois qui l’ont fait en ouvrant les portes d’un immense pays riche, paisible et ouvert à la différence.
