Hoàng-Ân
CÁCH-MẠNG TRONG LẺ ĐẠO
CÁCH-MANG. TRONG LẼ ĐẠO: Theo lẽ đạo, cách-mạng có nghĩa là cải-cách sinh-mệnh và tâm-linh để thuận theo thiên-thời, địa-lợi, và nhân-hòa. Lão-Tử tóm gọn nguyên-lý ấy như là: người can-trường và nhiệt-tâm luôn luôn gìn-giữ sự sống. Trong lịch-sử xã-hội, không chắc ai là người đem lại lợi-ích hay ai tạo nên sự mất-mát. Tuế-nguyệt trọng/khinh khác với tâm người; ít ai hiểu thấu được. Ngay cả thánh-nhân cũng không đạt được hoàn-toàn nguyên-lý của kiếp người và vũ-trụ. Lẽ Đạo của đất trời không cố-gắng mà vẫn siêu-việt. Lẽ Đạo không thưa-thốt nhưng vẫn đạt-thành. Lẽ Đạo không van xin nhưng vẫn tròn đầy. Lẽ Đạo tự-nhiên mà vẫn theo đúng sự chuyển-vần của vũ-trụ. Lưới trời lồng-lộng tuy thưa mà không lọt.
Người anh-hùng tự tạo lấy thời-thế. Đức tức đạo Nhân-Luân là hình-thức văn-hóa; văn-hóa tổng-hợp lại chiết-minh ra là văn-hiến. Văn-hiến là sự phản-ảnh của đời sống hiện-thực xã-hội. Sự kết-cấu nội-dung của văn-hóa xúc-tích ở bên trong; tự thân nó là tổng-nghiệp một dân-tộc. Tổng-nghiệp cũng có ý-nghĩa như khái-niệm "cộng-nghiệp" của Phật-giáo.
Sử-ký kết-tạo bằng sự kiến-trúc xã-hội và thái-độ cùng nhân-sinh-quan và vũ-trụ-quan về đời sống vật-chất và tinh-thần: uyển-chuyển và đáp-ứng kịp nhịp-độ với sự biến-chuyển của thời-thế, gọi là cập-nhật-hóa. Sử-ký biểu-lộ đặc-chưng tức chứng-tích đặc-trưng của một nền văn-hóa.
Cách-mạng dân-chủ tu-chỉnh và cải-tiến xã-hội bằng đường lối ôn-hòa. Những vấn-đề xã-hội vật-chất và chính-trị được giải-quyết bằng phương-tiện thảo-luận mà căn-bản dựa trên lẽ phải và công-lý, chứ không bằng bạo-lực. Một xã-hội tôn-trọng quyền làm người lấy giáo-dục làm nền-tảng. Đạo làm người, Nhân-Luân, đến từ nhân-cách, kiến-thức, và đạo-đức (Nhân-Luân) phản-ảnh văn-hóa của xã-hội một dân-tộc.
Cách-mạng có văn-hóa của cách-mạng. Văn-hóa của cách-mạng là văn-hiến; người làm cách-mạng, kẻ sĩ, thấm-nhuần tính-cách văn-hóa của Cách-Mạng: "Kẻ sĩ là người lo trước cái lo của người, vui sau cái vui của người." (Khổng-Tử) Văn-hóa cách-mạng dân-tộc dân-chủ đòi hỏi trước nhất công-cuộc cách-mệnh bản-thân để đào-tạo những kẻ sĩ. Câu "Tu thân, Tề gia, Trị quốc, Bình thiên-hạ" không mang ý-nghĩa của một tiến-trình tuần-tự thuộc không-gian và thời-gian, mà là một việc làm nhi nhất thuần-thục cùng một lúc. Như nhân-vật chinh' của tập truyện "Ông Đồ Bể" thuộc Bộ Sách Hồng của nhà cách-mệnh-gia văn-hóa Khái Hưng, kẻ đạt đức để đắc đạo là người đã biểu-trưng được lý-thuyết Tam Tài: Thiên, Địa, Nhân: con người là vật linh sánh ngang cùng trời đất. Và đạo-đức của một công-cuộc cách-mạng dân-tộc dân-chủ là một nền văn-hiến Nhân-Bản (Phật) và Nhân-Ái (Christ) trong đó chữ "Tình" được đặt trên nền móng căn-bản của "Chữ Lý" (Khổng-Tử): Do đó và vì vậy mà nền-tảng đạo-đức chính-trị và quân-sự cùng văn-hóa của một xã-hội phải là một bản Hiến-Pháp dựa trên công-lý, và những quyết-định nhất-thiết phải được quyết-định bằng lá phiếu của một quần-chúng có học-thức và tinh-thần trách-nhiệm cao. Mục-đích cũng như mục-tiêu của khối lãnh-đạo một quốc dân phải là để nâng cao dân-trí hầu đạt được nguyên-lý Người, mà như trong bản Hiến-Pháp của Hoa-Kỳ là quyền mưu-cầu hạnh-phúc trên cả hai phương-diện vật-chất và tinh-thần.
