ĂN CẮP VÀ CHỮ TÍN
Chị gọi cho tôi hôm qua, hỏi về cái máy tính tiền ở tiệm chị, không biết làm sao mà nó chạy sai, tiền thì vô có mấy chục, mà máy lại đếm đến một trăm mấy. Người hợp tác với chị nghi ngờ là chị lấy tiền dấu đi, nên mới bị hụt mất như vậy, nên để mặt hầm hầm với chị. Chị than thở với tôi là điều đó làm chị ngủ không được, vì bị người bạn nghi ngờ là ăn cắp tiền. Chị nói chị sẵn sàng bỏ ra cả trăm để mua quà cho con chị bạn, thì chị đi ăn cắp vài chục đồng làm gì cho mang tiếng. Điều này tôi rất thông cảm với chị, vì chị mua quà cho con tôi thường là đồ đắt tiền, mà tôi ít khi nào dám mua. Chị cho quà con tôi những dịp sinh nhật hay lễ lạc, vì tại chị không có con, nên thấy con bạn thì thương vậy thôi, chứ chẳng phải vì lấy lòng gì của tôi, chị không cần mua quà đắt tiền để làm gì. Vả lại, đã ăn cắp thì lấy hẳn tiền dấu đi luôn, ai còn dại dột đánh vào máy làm gì? Tôi đùa với chị, nếu lỡ ăn cắp thì lấy luôn tiền ngàn hay tiền vạn, lấy vài chục bạc làm gì cho mang tiếng. Chị đồng ý với tôi, và kể thêm, chỉ vì mấy chục bạc nhỏ nhoi đó, mà cả đêm chị đã không ngủ được, chỉ vì bị nghi ngờ là ăn cắp, trong khi từ trước tới giờ chị rất thật thà.
Chuyện của chị làm tôi nhớ trước kia, lúc đó, tôi làm ở tiệm phở, tôi đứng thâu ngân, chỉ lấy trà và tính tiền cho khách. Cuối ngày, tôi lúc nào cũng là người về sau cùng, chung với người quản lý, vì tôi phải ở lại để tổng kết tiền và đóng máy. Tôi làm việc rất đàng hoàng, tiền tính đúng, hoặc dư, chứ ít khi nào thiếu. Hôm nào thiếu thì tôi sẵn sàng lấy tiền của mình bù vào, vì biết rằng đó là lỗi của mình, mình phải có trách nhiệm với cái lỗi của mình. Thỉnh thoảng, không có tiền lẻ để thối cho khách, tôi lấy tiền chẵn đổi vào mớ tiền típ, một cách vô tư, tự nhiên, và nhanh chóng, chẳng nghĩ ngợi gì, thì có một anh làm chung tiệm ra nói với tôi:
- Mai mốt, em muốn đổi tiền lẻ, thì đưa các anh chị đổi cho, chứ đừng có tự động lấy trong tiền típ như vậy.
Tôi ngạc nhiên, như có ai tạt ly nước lạnh vào mặt mình. Tôi trả lời một cách máy móc: "Dạ vâng!", mà trong lòng vừa đau, vừa giận đến không nói nên lời. Rõ ràng người đó cho là tôi ăn cắp, chứ còn gì nữa? Sau đó, vẫn ấm ức trong lòng, tôi ra ngồi nói chuyện với chị hàng nước, vừa khóc, vừa nói:
- Người ta giao cho em cả một két tiền, bạc trăm, bạc ngàn, mà không nghi ngờ gì cả, chứng tỏ người ta rất tin tưởng em. Tiền trăm, tiền ngàn đó ăn cắp dễ hơn nhiều, em còn không màng, em ăn cắp của anh chị vài ba chục để làm gì?
Chị hàng nước an ủi tôi:
- Ôi, em để ý đến ông đó làm gì? Ông đó nổi tiếng là người hay xoi mói, tính toán, nghi ngờ, và kẹo lắm. Chỉ có ổng để ý đến mấy đồng tiền lẻ đó, chứ đâu có ai thấy em làm cái gì sai đâu? Đang bận muốn chết, thì giờ đâu mà đi đổi tiền?
Kể ra, cái chuyện mình không làm, mà bị người khác nghi ngờ, cái cảm giác thật khó chịu, nhất là cái chuyện xấu như chuyện đi ăn cắp. Thuở đó, tôi còn đi học, phải hà tiện từng tí và cố gắng đi làm thêm để có tiền mua sách vở cho mình. Tuy nghèo, nhưng chẳng bao giờ lại đi bán rẻ danh dự của mình như vậy. Nhưng nghi ngờ là chuyện bình thường của con người, nhất là những người nhỏ mọn, tôi không làm sao ngăn cản họ được. Sau ngày hôm đó, tôi chẳng đụng vào hộp tiền típ nữa, mỗi lần cần tiền lẻ, tôi gọi anh đó ra đổi. Người quản lý thấy tôi làm như vậy vài lần, thì la anh đó và bảo, sao không để tôi đổi mà còn đi giành việc của tôi như vậy. Anh đó ú ớ, đỏ mặt lên, và từ đó về sau, không thắc mắc tôi làm chuyện gì nữa.
Ở đời, tạo cho mình một chữ tín thật là khó. Làm thật tốt, tính thật thà, không gian dối, không tham lam, mà còn bị người khác nghi ngờ như vậy, huống gì, những người chuyên làm việc xấu, làm có chủ đích, thì chỉ cần một việc nhỏ thôi, người ta cũng sẵn sàng nghi ngờ mình. Người xưa thường nói câu "Một lần bất tin, cả đời bất tín!" Chỉ cần một lần ăn cắp thôi, sẽ mang tiếng cả cuộc đời. Mà kể ra, đâu có ai ngu đi ăn cắp như vậy? Giống như chị đó, nếu đã ăn cắp rồi, thì dấu nhẹm đi luôn, chứ ai dại dột đánh vào máy làm gì? Chỉ có những người ngu mới lên án người khác một cách vội vã như vậy! Chứ nếu chịu khó suy xét một chút, thì sẽ nghĩ ra, người ta có đi ăn cắp thì người ta sẽ khéo léo che dấu, chứ ai lại ngang nhiên làm trước mặt mọi người như thế, như vậy đâu gọi là ăn cắp nữa?
Tôi an ủi chị, thôi đừng buồn, mình không có làm gì sai, thì không có gì phải sợ. Chị bảo, nhưng mà bây giờ tự nhiên chị không thích người bạn ấy nữa. Tự nhiên lại mất đi một tình bạn, thật là đáng tiếc!
Bình Nguyên
Tháng 12, 2007.
