Xin Một Bông Hồng
"Nói ra thì bị kẹt. Không nói cũng không xong."
(Một thiền-sư Việt-Nam)
Nhà văn black satire (trào-phúng/châm-biếm đen) của Hoa-Kỳ, ông Kurt Vonnegut Jr. đã viết đâu đó rằng theo ông nhà văn là những người ghét viết văn nhất. Tôi tự biết mình chưa đủ văn tài để dám tự nhận mình là nhà văn, nhưng tôi vẫn có nhu-cầu viết, và rất mê viết văn, làm thơ: như một trận mưa đến sau những ngày không-khí ẩm nồng chuyển mưa mà không sao mưa được, khi có thể ngồi xuống chuyển nguồn những cảm-nghĩ (cảm-xúc và ý-nghĩ) trở nên những dòng văn hay ý thơ, có sự khoan-khoái và thỏa-mãn nào đó rất vui sướng. Dù thế không có nghĩa rằng viết văn là dễ, cũng là một cuộc vật lộn với chữ-nghĩa, và sự háo-hức làm sao để có thể truyền-thông những sự chứng-nghiệm của mình về một vấn-nạn nhân-sinh nào đó đến với đồng-loại, và mong-mỏi rằng mình đủ sức để lôi-cuốn người khác để ý đến những tìm-tòi từ những trăn-trở của mình. Nên tôi hiểu ý Kurt Vonnegut: nhà văn có nhu-cầu viết, nhưng lại khó-khăn, kỹ-càng với ý-từ nên viết văn có thể là một công-trình tim óc mà đối với họ đôi khi như một sự trừng-phạt.
Tôi không biết công-việc sáng-tác đối với thi-gia Bùi Giáng của chúng ta ra sao, nhưng trong bài thơ "Gửi Hương Cho Gió", ông đã viết:
"Nhưng nghĩ lại: mối tình đau-đớn ấy
Để riêng tây như có chỗ không đành.
Và hôm nay...hôm nay...tôi muốn nói đến một khu vườn và một bông hồng: một bông hồng trong những bông hồng khai-phóng bởi thi-nhân.
Trong bài "Thuyền-nhân: trận động đất thứ ba trong nửa thế-kỷ", nhà văn Đỗ Quý Toàn đã đề-cập đến một bông hồng:
Trên thế-giới đã xẩy ra bao nhiêu trận động đất. Nhưng một trận động đất
đến bây giờ hãy còn rung-chuyển. Nó xẩy ra lúc 9 giờ 40 phút ngày 1-11-1755
ở Lisbone, Bồ-Đào-Nha, kéo dài sáu phút. Có mười lăm ngàn người chết, ba
mươi nhà thờ và hơn một ngàn căn nhà sụp đổ. Trận động đất đó bây giờ còn
được nhắc-nhở tới vì nó đã làm rung chuyển giới trí-thức và văn-nghệ thế-kỷ
thứ 18. Vì có người hỏi: Buổi sáng sau khi động đất, thi-sĩ có nên làm thơ về
một bông hoa hồng hay chăng? Có người đặt câu hỏi về số-phận con người,
về sự an-bài của tạo-hóa. Voltaire cho nhân-vật Candide chu-du khắp chốn,
rồi cũng phải đi qua Lisbone trong ngày động đất.
Trong thế-kỷ này, Việt-Nam đã trải qua ba trận động đất: chiến-tranh,
vượt biển, và sau cùng là cảnh thuyền-nhân sống vô-vọng, đầy-đọa.
(Văn-Học số 62, trang 95)
Với tôi, riêng chính Đỗ Quý Toàn, bây giờ ở phương-vị một thi-sĩ, đã tự trả lời cho luận-đề trên do chính ông đặt vấn-đề, qua những bài thơ của ông.
Cỏ trong khe đá
Đá nằm gốc cây
Cây mọc giữa rừng
Rừng cao tới mây
Mây bay giữa trời
Phiêu phiêu với gió
Gió thổi xuống đời
Rung-rinh ngọn cỏ **
Không có nơi nào có thể lý-tưởng hơn nữa cho những bông hoa, cây trái được thoải-mái sinh-tồn vững-mạnh! Giữa những cơn chấn-động của quê-hương, khi dân-tộc đắm-chìm, nổi-trôi cùng vận-mệnh của giống-nòi, Đỗ Quý Toàn còn cần có được một khu vườn để về ngồi mà thở, và ông đã mời chúng ta cùng vào chốn ấy với ông:
Dù mình biết thở không khó lắm
Nhưng thở vô-ý là phí-phạm
Trái đất, cỏ cây và mặt trời
Giữ bầu khí-quyển mấy tỉ năm
Không biết, dùng sai thật rất uổng
...Mỗi bận về làng, lòng sung-sướng
Hân-hoan như mới thở lần đầu. ***
Như Đỗ Quý Toàn, tôi cũng tạo-lập cho riêng mình một mẫu vườn, "A Secret Garden" ở giữa thế-giới cuồng say những hận-thù, oán ghét, nghi-kỵ và đau-đớn triền-miên trong sự bất công.
Khu vườn của tôi, đất mầu là nền văn-hóa của quê-hương, và không-khí nắng mưa là nền văn-minh của dân-tộc: những chất-vị ấy trường-tồn đã năm nghìn năm luân-lưu trong mồ-hôi, máu, và nước mắt của con dân: và sau khi chạm mặt rồi hấp-thụ thêm những tinh-hoa của nền văn-hóa văn-minh của cùng khắp nhân-loài, chúng càng mặc-nhiên thêm đẹp: dù trong năm nghìn năm qua, Việt-Nam trải qua nhiều chiến-nạn hơn là hòa-bình; dù chưa bao giờ đất nước Việt-Nam lại tàn-tạ, con dân Việt-Nam lại sống chết trong thống-khổ, bất-công như hiện nay.
Tôi đã tạo-dựng khu vườn ấy, từ khi chợt tỉnh giấc và thoát khỏi cơn mộng-du đầy nọc độc của oán-thù, nhờ câu nói của Betty trong hồi-ký "The Hiding Place"* của Corin Broom: "Không hận thù, oán ghét, nghe Corin!" ("No hatred, Corin! No hatred")
Tôi cần khu vườn của tôi. Không có nó, tôi sẽ bị bật rễ, tróc gốc, lạc-lõng, rồi đánh mất linh-hồn mình giữa chốn chợ đời, nơi luân-thường, đạo-lý bị bán buôn, đổi-chác; nơi đạo-đức chỉ là những con cờ, lá bài tẩy trong trò chơi thế-lực.
Trong khu vườn của tôi, Chân-Thiện-Mỹ là sự thật vĩnh-cửu, là phương-tiện và cứu cánh cùng song song hiện-hữu suốt tiến-trình đi đạt lại nhân-tính và nhân-phẩm cho nhân-loài. Ở đó, tôi luôn luôn được nhắc-nhở về giá-trị thật của con người và cuộc sống của "người".
.............................................................................................................................
* "Cỏ", trong tập "Thơ Ở Làng Cây Phong", Đỗ Quý Toàn, Văn Học số 59-60
**"Thở", Ibid
