Xin Một Bông Hồng (2)
Ông Trần Cao Lĩnh có trích đăng lá thư của một người bạn ông viết cho con trai mình:
Trong một buổi triển-lãm tranh ảnh quê-hương, bác Trần Cao Lĩnh có nói nhỏ với bố: "Có lẽ nơi đất lạ này thiếu văn-hóa, ông ạ. Vì thiên-hạ "thiếu nụ cười".
"Văn" là đẹp, "Hóa" là biến thành. Tất cả những sinh-hoạt, tư-tưởng, tới hành-động làm cho đời sống con người tươi hơn, đẹp hơn đều là văn-hóa.
Tư-tưởng văn-hóa bắt đầu nẩy mầm nơi các con ngay từ khi còn là chiếc bào-thai đỏ hỏn trong lòng mẹ. Được tin mẹ thụ-thai, cả bố lẫn mẹ đều vui mừng. Riêng mẹ ngày đêm cầu mong sinh được con đẹp và ngoan. Sự cầu mong đó ảnh-hưởng đến bào thai, thấm vào máu con khi tim óc mới hình-thành. Sự cầu mong "đẹp và ngoan" đó là mầm văn-hóa. Bố mẹ gieo hạt, nhưng cây văn-hóa có đẹp tươi hay không, tùy-thuộc vào sự chăm-sóc của con trong hiện-tại và sau này.
Trí-tưởng đẹp là Lá của văn-hóa, hành-động đẹp là Hoa của văn-hóa; yêu thương là Nhựa của văn-hóa. Con có thể thẩm-định được cây văn-hóa nơi con, mỗi đêm trước khi đi ngủ, bằng cách tự hỏi: Ta đã nghĩ gì đẹp? Ta đã làm gì đẹp? Nếu đáp-số là không, cây văn-hóa đã ngừng lại không lớn. Mỗi khi con có một tư-tưởng xấu, một lá văn-hóa bắt đầu tàn-lụi, cả cánh hoa lẫn đài hoa. Sự kiêu-ngạo, sự ích-kỷ của mỗi cá-nhân chính là chất cường-toan giết cây văn-hóa mà cha mẹ họ đã gieo mầm. Vì nó là nguyên-nhân của tư-tưởng xấu, của hành-động xấu.
Tư-tưởng và hành-động của con người được phát-xuất theo hai chiều: vì mình và vì người. Vì mình đó là ích-kỷ, là xú-hóa; vì người, đó là vị-tha, đó là văn-hóa. Chính vì vậy mà bố đã nhiều lần nói với con: "Được nuôi-dưỡng trong tự-do, con có thể suy-nghĩ và hành-động cái gì cũng được và thế nào cũng được, miễn là không ích-kỷ và không trái với lương-tâm của mình."*
Những bông hoa trong khu vườn của tôi là những bài thơ khai-phá đến tận-cùng ý-nghĩa của mục-đích cuộc trường-kỳ kháng-chiến trên con đường cách-mạng tâm-linh. Vẫn biết rằng đồng-bào tôi đang khắc-khoải trong cơn ác mộng mầu đỏ; vẫn biết rằng suốt hơn 32 năm trời tôi trăn-trở, phấn-đấu với họ và hạnh-phúc của chúng tôi là mục-tiêu phấn-đấu nội-tâm: nhưng sự thật đau-đớn là sự thật, thì trong tôi, vườn hoa tôi khai-phá miệt-mài mong dâng cho họ một bình-minh tâm-thức cũng rất thật. Những bông hoa văn-hóa nở đầy đóa để nhắc-nhở, thúc-dục tâm-trí u-mê, bi-quan rằng: nếu con đường chúng ta chọn để dấn thân có trắc-trở, chông-gai, và hiểm-nghèo: thì mục-đích và cứu-cánh của sự chọn-lựa chính là công-cuộc xây-dựng cõi người trở thành những khu vườn văn-hóa bên trong mỗi chúng ta, của những nụ hoa tỏa hương thơm là nhân-phẩm con người nhân-bản. Sự thật này với tôi mới chính là sự thât. trường-tồn. Dù tôi không nghe và không nhìn thấy ngọn cây cao đổ trong rừng sâu, nhưng tôi không ngạo-mạn bảo rằng chỉ vì tôi không biết đến một sự thật có nghĩa là sự thật ấy không hiện-hữu. Hơn nữa, nếu tôi không nhận chân được cứu-cánh Chân-Thiện-Mỹ cho hành-động của mình, thì ý-lực và nghị-lực nào để đủ giúp tôi làm một thành-nhân hữu-ích của xã-hội nhân-quần?
