CHƯƠNG 16        
                               NGƯỜI   THỤC  NỮ
               
                            Ông Thành đã thực sự từ giã Bà Hoa. Ông đã về  Cõi Vĩnh Hằng. Bà đã trở thành góa phụ. Ông đã xa lìa người tình, người bạn, người tri kỷ, người vợ để về Miền Vĩnh Cử , đi vào  Cõi Vô Cùng, Cõi Mù  Sương, Chốn Cửu Tuyền, Nơi Chín Suối hay Âm Cảnh cũng thế. Ông đã trút hơi thở cuối cùng lúc gần  một giờ sáng hôm nay. Bịnh Ung Thư Gan đã đến  hồi cuối cùng, kéo dài gần ba tháng nay, kể từ khi  Ông về Việt Nam, để gửi nắm xương tàn nơi Cố Quận. Cáo chết đầu quay về  núi, người chết thích được chôn tại quê nhà.
                       “ Ngựa quay quê Mẹ hí vang
                          Con người nằm xuống, gởi xương quê mình”
       Tuy là vợ chồng gán ghép, nhưng hai người đã gắn bó yêu thương, đùm bọc nhau hơn mười năm qua tại nơi đất khách quê người. Bà Hoa vốn nổi tiếng là người con hiếu thảo vơi song thân từ hồi trẻ. Hầu như cả đời Bà luôn luôn lo lắng phụng dưỡng chu toàn đủ thứ cho cha mẹ, giúp đỡ anh em trong gia đình tại Tấn Lộc, thuộc Thành phố Phan Rang,” Tỉnh lỵ hầu như nóng bốn mùa”.  Bà là một hiếu tử, một phụ nữ trọng tình nghĩa và cư xử  hết lòng với anh em bè bạn gần xa.. Một người con tốt bụng như thế mà lại cứ gặp khổ đau về đường gia đạo, tình duyên.  Tuy đã có  năm mặt con  với người chồng trước, nhưng “ Hồng nhan bạc phận”. Gốc là cô giáo dạy học, lương ba cộc, ba đồng”. Sau “ Đổi Đời” Bà vẫn cố gắng xoay sở, bươn chải thêm để nuôi con và gia đình. Tuy nhiên vẫn lao đao, lân đận. Bất hạnh gặp phải ông chồng vốn là tri kỷ của Lưu Linh, Lý Thái Bạch.Hầu như sáng xỉn chiều say. Cứ ưa ” Chén chú, chén anh, chén tôi, chén bác”                       
                             Rõ ràng trượng phu vô trách nhiệm. Lại còn tính khí bất thường, hay nóng giận vô cớ, thô lỗ cỗc cằn, hay chửi thề. Có thể nói cờ bạc và rượu chè là hai thú  vui dễ hấp dẫn con người, dễ trở thành thói quen, cố tật. Đó là những đam mê khó bỏ, khó chừà, khó cai, khó trừ khử, giống như trót nghiện phải xì ke ma túy hay hút sách vậy. Những người bạn” đồng nghiệp, đồng sàn, dồng chiếu, đồng bàn, đồng chí hướng” cứ tìm đến nhau. “ Đồng thanh tương ứng đồng khí tương cầu”, hay “ Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã.”. “ Cá gặp nước rồng  gặp mayả” Vì  vậy,  những người đồng sở thích, ưa giải sầu bằng chất cay, hay thích trò chơi đen đo, thường rủ rê tìm đến nhau gây chầu “ lai rai ba sợi’hoặc “ chơi  tới bến”. Hoặc
 bài bạc sát phạt nhau để giải trí. Phải chi ăn thua vài đồng thì chả sao, chứ gầy sòng chơi lớn, ném tiền cho trò may  rủi, hên xui trong thời buổi khó khăn này thì không thể chấp nhận được trong một gia đinh nghèo và đông con.
            Khuyên nhủ bạn tình đầu gối tay ấp nhiều năm không hiệu quả. Anh chồng chứng nào tật ấy.  Đúng là “ Núi sông dễ đổi, bản tính khó đời”Vì thế bắt buộc, chẳng đặng đừng, Bà Hoa đã phải ly dị chồng. Bái bai đấng lang quân “ Ba Xi Đế”, hỗn danh của người hùng lúc bấy giờ. Ông chồng về nhà cha mẹ, tự do ăn nhậu, cờ bạc. kết giao với các bạn đồng sở thích. Bà cán đán nuôi các con. Bà thật là  người mẹ đảm đang, thương con mình  hết mực. Tình mẫu tử của thục nữ thật là cao đẹp. Bà vừa là đứa con hiếu thảo với đấng sinh thành, vừa là hiền mẫu khả kính.
                Lúc  này, Bà xin nghỉ dạy hẳn .” Nghề giáo dứt cháo”.  “ Nghề thầy tháo giày.” Đó là những thành ngữ thời thượng, nghe thật cay đắng, ngậm ngùi  cho người cầm phấn đứng bảng, sau “Đổi Đờì” đầy tang thương bi thảm. Bà ở nhà xoay sở, bươn chải kiếm tiền nuôi con. “ Cái khó nóù ló cái khôn”. “ Trời sanh voi, trời sanh cỏ”. Bà làm đủ nghề để kiếm tiền và gạo nuôi cả nhà thiếu vắng trượng phu. Bà đã mạnh dạn lợi dụng tình hình chụp giựt xoay sở làm ăn tranh sống trong thời buổi đổi thay, lòng người ly tán. Bà làm Chủ Số Đề để kiếm ăn qua ngày, ngõ hấu nuôi sống bản thân và bày con dại. Đó là dạng cờ bạc, trò chơi đen đỏ, mang tính chất rủi may, dễ thu hút lòng ham muốn của con người, cũng như bao nhiêu trò chơi cờ bạc khác, phát xuất từ  lòng tham của con người mà ra.     
 “ Biết lo lót các khâu Công An, An Ninh, chính quyền khu phố địa phương là êm ả thong dong cuộc đồi”. Thời nào cũng thế.” Có tiền mua  Tiên cũng được.” Đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn”.”  Đồng tiền là Tiên là Phật, Là sức bật của lò xo, Là thước đo của lòng người, Là nụ cười của tuổi trẻ, Là sức khỏe của người già...
           Thế là gia đình Bà sống thong thả. Bà có phương tiện và điều kiện giúp đỡ Cha Mẹ và nuôi con cái ăn học đàng hoàng. Tuy nhiên, Bà Hoa muốn được sống ở một chân trời cao rộng, tự do hơn, để có phương tiện làm ăn phát triển giàu có con cái được học hành, tương lai rực rỡ hơn. Đó là “ Vùng Đất Hứa” nổi  danh giàu mạnh và tự do dận chủ nhất trên thế giới. Ở quê nhà, kinh tế khó khăn quá! Cuộc sống đầy chụp giựt sô bồ, hỗn loạn. Cuộc sống của người dân thường thật là bất ổn định, bấp bênh, tạm bợ. Hiện nay phong trào xuất cảnh, ra đi trật tự đang dâng cao. Nhiều người thuộc diện HO, Con Lai, Đoàn Tụ Gia Đìnhỉ được Phái Đoàn Hoa Kỳ gọi phỏng vấn.ỉàỉụ Bà Hoa mơ ước được gán ghếp với người thuộc diện tù nhân chính trị đủ điều kiện ra đi tìm tự do.           
          Đúng là “ Cao Xanh bất phụ hảo tâm nhân”. Trời xui đất khiến “ Duyên  nợ Ba Sinh Hương Lửỹa” đã đến gõ cửa nhà thục nữ đúng lúc, đúng thời.”  Người đầu gặp gỡ làm chi, Trăm năm biết có  duyên gì hay không?”(Kiều).  Ông Thành gốc SQ Cảnh Sát/VNCH sau khi đi tù cải tạo về đã  bị bà xã cho de. Vợ đã ôm cầm sang thuyền ai.
 Ông đã ly dị với người phũ nữ thiếu thủy chung tại Miền Nam. Ba con theo Mẹ. Ông  ta về nhà song thân ở Tấn Tài tạm trú. Ông trở thành độc thân tại chỗ. ãÔng đang chuẩn bị làm các thủ tục hồ sơ xuất  cảnh. Ông cũng không khá giả gì lắm! Cha Mẹ già yếu rồi. Quày bán gạo tại Chợ Phan Rang của thân mẫu trước kia thật khắm khá. Giờ cũng ế ẩm , xập xệ sống qua ngàý. Bà Mẹ và  đứa em út trông coi hàng thực phẩm gạo nếp, đậu, mè, ngô, khoai, bột...đủ loại, ngõ hầu kiếm ba bữa cơm cho cả gia đình năm miệng ăn. Chàng đang gặp khó khăn về tài chánh trong khi lập mọi thủ tục hồ sơ thì có mối mang đánh tiếng nhiều cô, nhiều bà muôn đi Mỹ, định gán ghép với chàng. Người hùng cần tiền lập mọi thủ tục xuất cảnh. Nàng cần đi Hoa Kỳ tìm  vùng “ Đất Hứa”, “ Thiên Đàng Trần Tục”.  Thế là họ hợp đồng ký giá thú thành phu thê. Thục nữ lo toan mội thứ cho chàng  thoải mái. Từ đây chàng nàng có mái ấm êm đềm hạnh phúc bên nhau.
                         Nàng cũng đã giã từ quá khứ đen tối, bái bai người chồng nghiện rượu và ham mê cờ bạc. Nàng xoay sở tìm cuộc sống mới để có thể nuôi dạy bầy con dại và giúp đỡ Cha Mẹ già yếu  rất cần sự quan tâm săn sóc của người con hiếu thảo.
        Tuy nhiên, khi gặp Phái Đoàn Phỏng Vấn, cũng không dễ gì trôi chảy. Ba con lớn của nàng thì hoặc có gia đình, hoặc không chịu đi xa. Chỉ có hai gái út là ưa xuất cảnh, định cư tại Hoa Kỳ. Riêng  ba đứa con của chàng dù lớn tuổi nhưng vẫn còn độc thân muốn ra đi, nhưng bị người Mỹ phỏng vấn bác vì chúng mới được nhập vào hộ khầu của Cha tại Phan Rang, Ninh Thuận. Còn thằng con trai mua, giả làm con ruột theo sự chỉ dẫn mách nước của bạn bè cho dễ được chấp thuận, bởi vì, theo kinh  nghiệm những hộ HO đi trước, “Con em, con anh thường bị bác, nhất là con anh. Còn con chung của vợ chồng gán ghép để xuất cảnh thường được OK hết.” “ Kinh nghiệm của người đi trước, mách nước cho kẻ đi sau”. Thằng bé mới biết bò bị Ông Mỹ phỏng vấn bác ngay, cho ở lại:
                   - Bà trên bốn mươi lăm tuổi không thể sanh con nhỏ được. Đậy là con giả mạo. Hãy để nó ở lại.
         Ông Mỹ mắt xanh, da trắng, tóc vàng hoe, nhìn Bà Hoà lạnh  lùng nghiêm khắc, phán một câu nghe xanh dờn. Bà muốn choáng váng mặt mày, thấy như tối tăm cà trời đất lúc bấy giờ, dù  cănê phòng trên lấu 1 của Trung Tâm PhỏngVấn rất sáng sủa thoáng đãng. Thằng bé chưa đầy năm đang bò trên thềm xi măng của Phòng PV. Dù Bà không sinh ra nó, nhưng đã dưỡng nuôi nó, ôm  ắp, vuốt ve cậu bé từ lúc nó mới chào đời đến nay, lúc nó mới có 24 giờ tuổi còn đỏ hỏn. Người Mẹ vì nghèo khổ mà phải bán con để có thể lao động kiếm sống. Thằng nhỏ càng lớn càng đẹp trai , khỏe mạnh, dễ thương chi lạ. Bà cho cậu bé bú mớm bằng sữa bột hảo hạng, bổi dưỡng nó chóng phát triển. Bà thương yêu nó như con ruột của mình vậỵ. Bà  cảm thấy bối rối xúc động khi nghe Ông Mỹ cao to, bụng phệ’ tuyên bố oang oang và cô Công An thông dịch lại như thế. Ông ta như là Thượng Đế. Ông có  quyền quyết điỉnh mọi sự tại đây mà. Thật tội nghiệp thằng bé cứ bò qua, bò lại. Mắt sáng long lanh như hai hột nhãn lòng. Mày rậm. Mặt chữ điền. Tóc đen tuyền mềm mại óng ả. Thật là cậu bé xinh đẹp dễ thương hết nói. Sau này nó sẽ là một thanh niên túấn tú, khôi ngô, mắt nhung không thua gì Phan An, Tống Ngọc hay Kim Trọng của Nàng Kiều quốc sắc thiên hương.  Thằng bé sẽ ra sao? Khi nó ở lại VN? “ Bà bối rối dằn vặt khi  câu hỏi này chợt hiện ra trong óc Bà.” Khi  gia đình Bà đi xa. Thật tội nghiệp đưa bé đáng thương. Các con chàng không  được đi thì Bà không lo lắm. Nhưng Bà thương yêu thằng Trinh, thằng con mua của người khác, thương mến nó lắm rồi. Tên Bà đặt ngụ ý, trong sáng, trinh trắng, như băng  tuyết, như mây trời. Trung Trinh chung thủy, lòng dạ sắt son không hề đởi đổi. Bỗng Bà cảm thấy âm ấm, nong nóng nơi đôi má mình. Thậì ra, Bà đã quá yệu thương Trinh mà xúc động, khổ đau lo lắng đủ thứ. Tự nhiên, mắt rưng rưng dòng lệù lăn dài trên đôi má Mẹ nuôi.
         Ông Mỹ vừa cầm bút viết ngúy ngoáy trên giấy, vừa  nhìn qua đôi kính trắng, thấy Bà khóc khi đưa bé bị từ chối. Bà nhờ cô thông dịch nói hộ:
      - Tôi là Mẹ đứa bé. Tôi có Hộ Khẩu và Khai Sinh, giấy tờ bản chính đàng hoàng. Cô ta dịch nguyện văn lời Bà cho Ông Mỹ nghe. Ông  phản bác  ngay:
       - Giấy tờ ở VN. Bà xin đâu khó. Gần năm mươi tuổi làm sao sanh đẻ được nữa. Tuy nhiên, những giột lệ và vẻ mặtả tự nhiên của người phụ nữ đẵ làm cảm động con tim sắt đá, lạnh lùng của người phỏng vấn. Cuối cùng, ông ta ngước nhìn Bà ôn tồn nói:
        -Thôi được, chúng tôi chấp nhận cho nó theo ông bà sang định cư tại Hoa Kỳ.
      . Bà mừng  quýnh. Ông Thành cũng hân hoan hết  mực. Tuy nhiên, ba đứa con của  ông bị từ chối làm ông khổ tâm lo lắng vô cùng. Ông an ủi chúng:
       -Các con an tâm. Ba sẽ khiếu nại đến cùng cho các con qua được Mỹ mới thôi. Tốn kém bao nhiêu Ba cũng rán lo cho các con. Vàng thật đậu sở lửa. Đừng buồn.
           Các con nghe  Cha  nói cũng bùi tai trở về với Mẹỉ mình sống trong Nam.    
        Thế là gia đình Bà Hoa đã xuất cảnh và làm ăn phát đạt nhờ tài quán xuyến, đảm đang, giỏi dắng của thục nữ. Ộng Thành đi " cày” vất vả, nhưng  cuộc sống nơi đất khách quê người cũng dễ thở hơn, tự do thoải mái hơn ở quê nhà với nền kinh tế khó khăn nghèo khổ, dân đông, đất chật... làm quần quật cực khổ mà vẫn thiếu thốn nghèo nàn, không ngóc đầu lên nổi. Tại My, đi làm cực nhọc nhưng có đô gửi  về quệ hương giúp đỡ người thân. Bà Hoa vốn  là đứa cón chí hiếu như đa nĩi ở trên. Bà luôn luôn chuyển tiền về giúp đỡ cha mẹ và anh em. Ba con riêng của Bà hiện sống tại Quê nhà, hai đưa đã có gia đình. Bà và các con ở Mỹ làm đơn bảo lãnh chúng theo diện đoàn tụ. Bà cũng gởi tiền về cất nhà cho chúng sống thoải máỉ, có điều kiện làm ăn sinh nhai hơn. Ông Thành cũng là người con trai cả hết mực hiếu thảo với song thân. Ông đã chuyển tiền về để sửa sang lại nhà cửa. khang trang đồ sộ tại Tấn Tài và giúp đỡ các em. Cha Ông già bệnh và đã từ trần, mồ yên mả đẹp tại Cà Đú, đều do một tay ông lo liệu chu toàn từ khi phụ thân lâm bịnh nặng cho  dến lúc lìa đời , an táng  ma chay, làm tuần bảy thất, một trăm ngày...Mọi thứ  đếu do Ông  bảỏ trợ tài chánh. Bà cũng vậy. Thật là một cặp phu thê xứng đôi vừa lứa. Hai người đều nổi tiếng là “ hiếu tử” là rể hiền dâu thảo.       
          Khi ở xa thì họ gửi tiền về để phụng dưỡng cha mẹ trong  lúc già yếu, trong tuổi xế chiều. Các em Ông vì tranh ăn, tranh giành tài sản của  cha mẹ để lại mà  hùa nhau cô lập Ông. Ông đã dùng tình thương, lòng bao dung, lòng từ bi cao thượng, và hết lòng giúp đỡ cha mẹ, các em đã hóa giải sự hiềm khích, nghi kỵ, tranh giành gia tài cha mẹ của người anh. Ông Thành quả là người con hiếu đạo với song thân, một người anh tốt bụng , vị tha với các em. Còn Bà Hoa là một thục nữ chí hiếu vơi cha mẹ và tốt bụng với anh em ruột thịt của mình. Bà là người vợ đảm đang, một người mẹ hiền hết lòng thương yêu con và lo gầy dựng cuộc sống, tương lai cho con. Quả là một phụ nữ giỏi dang, tháo vát, yêu lao động. Ngội nhà của Bà hiện nay tại xứ Cờ Hoa thật khang trang, rộng rãi. Khu vườn phía sau và trước nhà Bà thật là đẹp mắt, xinh xắn vô cùng, đủ loại cây cảnh tươi mát, nhiều loại rau quả tùy theo thời tiết bốn mùa. Chính một tay Bà gây dựng san sóc  những khi rảnh rang  hay cuồi tuần nghỉ việc. Thật là một phụ nữ đáng nễ, đáng phục trong xã hội, trong Cộng Đồng VN tại xứ Cờ Hoa.
          Thắm thoát cuộc sống tha hương nơi trời Tây của họ cũng đã hơn mười năm trôi qua. Chàng- nàng đã thực sự hiểu nhau, thông cảm cá tính nhau, yêu thương, nuông chìu nhau, đùm bọc, gắn bó với nhau trong nỗ lực xây dựng hạnh phúc gia đình và chăm lo  nuôi dưỡng con cái. Ba  đưa con chàng cũng đã sang Hoa Kỳ từ lâu. Chúng ở riệng và làm nghề Nail cũng khắm khá lắm. Cả một đời ông Thành vất vả, khó khăn với cuộc sống. Bây giờ đang vui hưởng hạnh phúc phu thê bên nhau, thì chàng đã cởi hạc quy tiên. Chàng đang nằm đó! Thần hồn đã phưởng phất về đâu, hỡi đấng lang quân vắng  số!
     Đôi mắt vẫn mở he hé, bất động, ủ sầu như đang nuối tiếc một cái gì. Còn một chút gì chưa yên lòng khép lại, để ra đi về  Miền Miên Viễn, diệu vợi, ngút ngàn, thăm thẳm trong Cõi Mù Sương, Cõi Vô Cùng. Bất Tận của Linh Hồn khi kiếp nhân sinh đã chấm dứt và thân thể sẽ rã mục trong lòng đất lạnh hoang vu, héo hắt, mù khơi làm phân cho cây cỏ nơi đồng không mông quạnh.
     - Tại sao Anh không nhắm mắt lại như bao nhiêu kẻ lìa  đời khác? Đây là Cõi Tạm Bợ, Cõi Vô Thường, có gì vĩnh cửu đâu mà Ông ta  luyến tiếcỉụ, nhớ thương dằn vặc, không thể yên lòng khép “ Cánh cửa sổ của Linh  hồn” để ra đi vĩnh viễn?
        Bà Hoa khấn thầm mãi nhưng Ông Thành mắt vẫn mỡ he hé, không đóng lại được. Miệng lại méo xệch. Cái chết không thanh thản chút nào. Có lẽ Ông nuối tiếc gì đó. Ba đứa con Ông đang ở Mỹ không về kịp để dự đám tang  cha. Một thằng con giống Ông như đúc, với một người tình trước kia từ trong Nam, cùng vợ nó nghe tin thân phụ từ trần, vội ra nhà Bà Nội dự đám ma chay cho cha.
            Bịnh ung thư gan đã làm Ông  suy nhược rất nhanh. Ba tháng sau là tạ thế  y như lời BS Mỹ đã chẩn đoán.
     -Anh đã ra đi thực sự rồi ư?
Bà Hoa khó nức nở, khóc như chư bao giờ đươc khóc trước xác chồng hôm nay.
” Nhận sinh tự cổ thùy vô tử.”  Đời người  ai lại không qua cõi chết chứ? “ Anh  nở bỏ Em một mình  bơ vơ, trơ trọi  trong cõi đời đầy khổ đau và hệ lụy này sao Anh? Anh Thành ới! Em đau khổ quá đi! Nàng cứ sụt sùi, thút thít, ngậm ngùi kể lể, tỉ te,â khóc mãi bên  quan tài ngưởi chồng quá cố. Gần 15 năm chắp nối, vợ chồng đầu gối tay ấp, chung sống, cùng chia bùi sẻ ngọt, gầy dựng tương lai và hạnh phúc gia đình, thật đầm ấm, vui tươi hòa thuận bên nhau tại đất khách quê người. Con cái hai bên đã có nghề nghiệp vững chắc, cửa nhà khang trang, cơ ngôi vững chải, ổn định cuộc sống làm ăn phát đạt, tiến triển khả quan. Thế mà chàng lại nở ra đi. Bà Hoa  cảm thấy như băng  giá đang phủ ngập cõi lòng cô đơn trống trải của mình mặc dù bện ngoài trời oi ả của tiết hè nơi Thị Trấn Khô, quê hương nóng như ran của Bà. Rồi đây Bà sẽ một mình cô quạnh nơi xứ người, không còn người bạn tình chia sẻ khó khăn, lo âu đủ thứ, đối phó với mọi bất trắc trong cuộc sống sô bồ vội vã nơi đất khách trời Tây.  Nghĩ  thế Bà lại giọt châu tầm tã , thở ngắn, than dài. Bà cứ lấy chiếc khăn tay chấm nước mắt vẫn ứa tràn cả mi và má của người thục nữ.

 CHƯƠNG 17
              NỖI  BUỒN GÓA  PHỤ
                                       
      Lúc bấy giờ, thằng Hà nắm lấy bàn tay bắt đầu cứng đơ, da tái nhợt của ông anh vừa tắt thở. khóc òa. Y khóc nức nở, khóc ấm ức, khóc tỉ tê, tay vừa đập vào ngực, vào đầu mình, vừa bứt tóc. Y khóc mùi, khóc mẩn, khóc như mưa, như bấc, như chưa bao giờ được khóc. Y tỏ ra thương tiếc, đau khổ vô cùng vì mất mát người anh cả yêu quý nhất đời mình. Sau khi khóc đã rồi y đưa bàn tay mặt vuốt nhẹ nhàng đôi mắt chưa khép hẳn của người anh quá cố. Nhưng đôi thần nhãn kia vẫn không hề nhắm lại hoàn toàn. Y cũng vuốt nhẹ chiếc miệng vẫn còn hé mở,ê để lộ hàm răng trắng nhỡn, trông  khiếp thật. Tuy nhiên, chiếc miệng méo xệch của đại sư huynh vẫn trề một bên. Vẫn không chịu ngậm lại, trời ạ! Dường như anh mình còn nuối tiếc, còn lưu luyến cái gì với cõi trấn tục đầy khổ đau và hệ lụy này. Hay anh còn muốn trăn trối gì đó với người thân, nhưng không kịp thổ lộ thì con quỷ vô thường đến đòi mạng, đã giục anh ra đi gấp gấp. Ai mà bíết được,  phải không quý vị? Người chết, mắt còn hé mở, miệng chưa khép kín hẳn. Em mình đã ve vuốt nhìều lần nhưng nhãn quan vẫn nhìn trời hiu quạnh, vẫn lạnh lùng ngó vu vơ, như xót xa luyến tiếc, như còn vương vấn tiếc nuối một cái gì đó. Chiếc miệng vẫn cứ hé mở, như đang mếu máo, như hờn dỗi, như khổ đau, bi thảm,vấng vít, ảm đạm thê lương, chua xót một cái gì mà lòng ông không bình thản để an tâm về cõi vĩnh hằng xa tít mù khơi. “Cõi Vô Cùng” bên kia thế giới diệu vợi.  Quả là một hiện tượng khác thường về cái chết của người hùng Phan Rang.
                  Có lẽ ông Thành cõn luyến tiếc cái gì đây? Bà Hoa, vợ kẻ quá cố, khóc sụt sùi, khóc sướt mướt, khóc triền miên, khóc như mưa. Bà tỏ ra kinh ngạc, sững sốt và lo lắng về hiện tượnảg lạ lùng hiếm thấy ở kẻ từ trần như chồng mình. Kẻ chết nếu mắt mở, hễ có ai vuốt là khép kín ngay. Hay là ông Thành còn nuối tiếc chưa thấy mặt ba đứa con ruột của mình không về VN thăm ông kịp trước khi bố đẻ lìa trần. Ông đã báo cho các con ở khác tiểu bang ông cư trú trước khi về quê nhà vì bịnh trầm trọng nan y của mình.Tuy nhiên không đưa nào về quê Nội thăm cha cả. Thật là đáng tiếc. Gia đình ông Thành tuy đông anh chị em và hấu hết có mặt lúc ông bịnh nặng. Mẹ ông thì quá bát tuần từ lâu. Bà đã nhớ quên bất chợt như mưa náng thời tíết bất thường. Bà đã lú lẫn thật sự rồi. Chỉ có thằng con trai ngoại hôn từ Miền Nam ra thăm ông cùng vợ mình. Ông có tất cả ba con cũng dạng này trước đây. Vì tánh phong lưu của ngài Quan Ba Cảnh Sát cuộc trưởng, có chức có quyền trước kia, lại đa tình lãng mạn lai rai, chút chút. Tính hào hoa phong nhã, hay ưa đàn bà , nhất là phụ nữ kiều diễm và thường được các bà đáp tình nên mới có cảnh tình tang tâm sự giải sầu, dan díu phòng the, những khi rảnh rỗi, xa nhà. Thế là hịệp sĩ an ninh, bạn dân, đãá có con ngoại hôn với các người đẹp. Quả là bị quả báo. Bà xã ghen tuông, giận hờn nên ca sáu khúc vọng cổ Hoài Lang “Ôi nhìn trời hiu quạnh. Anh đã ưa chả thì em chuộng món nem.” Và nàng đã ca bài ô rờ lui sau đó;
    “ Anh đi đường anh, tôi đường tôi! Tình nghĩa đôi ta đã hết rồi!                       
      Anh thích chả ram thời cứ đớp Bây giờ nem nướng em lai rai” ( Nhại thơ Thế Lữ)                      
     Bây giờ, người chết còn nằm đó, mắt chưa khép kín, miệng còn hé mở méo xệch, trông dễ sợ thật! Nhìn mà khiếp đãm! Các em ông Thành cứ sụt sùi nhỏ lệ, nhưng không dám ngồi sát ông anh cả quá cố có hịện tượng khác thường. Riêng thằng Hà cứ ngồi gần vuốt tóc vuốt tay cứng đơ của anh mình. Y cứ than thở, tỉ tề như đọc kinh nhật tụng bên tai kẻ xấu số vừa đi xa:
     - Anh Thành ơi! Anh Thành ơi là anh Thành! Em biềt anh bị chết oan chết ức. Anh vì quá đau khổ nên không thể nhắm mắt, khép miệng được. Người ta muốn hại anh mà! Họ mong anh chết sớm mà, trời ạ! Anh chết đi thì họ sẽ lãnh tiền bảo hiểm nhân thọ bỏ túi xài thoải mái mà! Con người ta ác ghê lắm! Hoàng Thiên hữu nhãn có hay không, nè trời! Anh ơi là anh ới!” Dò sông dò biển dễ dò, Nàò ai lấy thước mà đo lòng người”
“ Thức lâu mới biết đêm dài Ở lâu mới biết là người có nhân”.
   Hà cứ nhai đi nhai lại các câu ấy, vừa khóc lóc thảm thiết, khóc tỉ tê. Y ám chỉ ai thì đã rõ mười mươi rồi. Cả nhà đông đen. Chỉ có Bà Hoa là con dâu, thằng Nam , con ngoại hôn của ông Thành và vợ nó.. Bà Năm , mẹ chồng  lú lẩn khờ khờ khạo khạo không biết gì ráo trọi. Còn các em ông. Nào thằng  Hạnh, mặt hầm hầm du đãng cùng  phe với Hà, các cô em ông Thành : Dung, Nghi, Út đều không ưa chị dâu giàu có nhà cửa mênh mông. làm ăn khắm khá ở xứ Cờ Hoa, về nuôi chồng bịnh nặng mấy hôm nay. Bà Hoa chỉ là kẻ chấp nối sau này với người hùng Quan Ba CSQG. Chàng cần địa để lo hồ sơ xuất cảnh sang HK diện HO. Nàng ưa thích Thiên Đàng Trần Tục, xứ  sở giàu mạnh nhất thế giới. Thế là hai bên sáp vô cái rụp. Và chàng nàng êm ả tang tình hạnh phúc một thì gian sau khi hợp thức hóa vợ chồng chánh thức và được Phái Đoàn phỏng vấn chấp thuận sang định cư tại Mỹ quốc.
         Thằng Hạnh tuy du đãng, nhưng còn chút tình cảm anh em ruột thịt, còn chút lương tri và lẽ phải ngồi nói chuyện tình cảm trong gia đinh. Có thể dàn xếp ổn thỏa trong tình cảm anh chị em thân thiết trong nhà. Còn thằng Hà thì mưu trí khó lường. Thông minh lanh lợi thủ đoạn và cơ trí, gian xảo không thể nào đoán biết được. Khó mà tin cậy tên gian hùng, tầm cở không thua gì Tào Tháo, Ngụy Diên haỷ  Himmler trùm mật vụ thời Hitler này được. Bà Hoa còn nhớ lời nói của Ông Thành trước đây  
   -Thằng Hạnh tuy du côn, bặm trợn, láo xạo, lường gạt, mánh mung, trục lợi.Á Dân dao búa, du đãng, hung hăng. Nhưng không đáng lo bằng thằng Hà, anh nó. Anh ngán nhất thằng này. Đúng là tên ngụy quân tử.” Nói ngọt gọt đến xương” “ Người hai mặt”” Lòng người nham hiểm khôn lường Ai mà biết được con đường họ đi”.  Thằng xảo quyệt mưu trí không thể dò bíếtă được. Em phải coi chừng Hà!”
     Bây giờ nó  muốn giở trò gì đây với người chị dâu đau khổ, nhiềuăă bịnh trong người, lại đang có tang chồng nữa. Chồng chết còn nằm sờ sờ ra đó. Nó muốn gì mà lại phun ra những lờì nói đầy chua chát, đắng cay, độcả ác như thế, hở trời?
    Hà đã làm tiền anh nó mấy tháng nay. Ông Thành đã cho bà bíết khi bà về VN thăm chồng cách đâý hơn một tuần lễ. Hồi còn ở Mỹ, ông Thành bị ung thư gan. BS cho bà biết chồng bà chỉ sống chừng ba tháng là cùng. Nhưng bà giấu ông. Bà đốc thúc ông về quê nhà dưỡng bịnh, mục đích là gưi nắm xương tàn tại nơi Cố  Quận. Tuy nhiên, ông về chưa lâu thì có điện thoại của em chồng gọi qua cho biết bịnh ông trở nặng. Họ yêu cầu bà qua săn sóc chồng và chuẩn bị  hậu sự. Thế mà bây giờ thằng Hà trở mặt tung ra những lời đầy bất mãn, nghi kỵ người chị dâu như thế. Bịnh ung thư gan thì y khoa trên thế giới đánh bó tay lâu rồi. Chuỵện này là hỉển nhiên sự thật. Chuyện cũ mèm và xưa như trái đất. Thế mà tên Hà, đứa em chồng xảo quyệt đầy mưu mô, định hãm hại chị dâu hiền lành này chứ. Nghĩ có tức không, bà con cô bác? Nghe tin chồng bịnh ung thư gan đến giai đoạn cuối, bà Hoa kinh hãi, tức tốc mua vé máy bay về VN. Bà săn sóc chồng tử tế tận tình cả đêm. Ban ngày, thỉnh thoảng bà về thăm cha mẹ, nhàỉ ở Tấn Lộc hay các con ở  Phan Rang. Bà mua sắm ti vi , đầu máy đời mới cho chồng xem phim Tàu giảỉ khuây vì lúc đó ông còn tỉnh táo, đi đứng nằm ngồi chưa có vấn đề gì khó khăn, trầm trọng. Ông thích xem phim kiếm hiệp Hồng Kông hay Trung Quốc mà. Bà Hoa cũng sắm tủ lạnh và cho đặt máy điều hòa không khí trong phòng ông cho mát mẻ thoải mái để chồng nghỉ ngơi , thức ăn đồ uống ngon lành. Bà Hoa an ủi ông Thành:
    -Bây giờ phòng anh đầy đủ tiện nghi. Anh tha hồ hưởng thụ, ăn uống, vui chơi giải trí. Em sẽ săn sóc anh tận tình chu đáo. Không sao đâu! Anh đừng lo. Bây giờ y khoa tiến bộ hơn nhiều, bịnh sẽ được chữa trị lâu dài. Anh an tâm nghỉ ngơi, ngủ cho khỏe. Khi thích, thì cứ xem phim truyện cho vui. Xin anh giảm hút thuồc lá.
     - Em yên trí. Anh sẽ nghe lời em. Em hãy nằm bên anh một chút, cưng ơi!
     Thực ra ông Thành cứ phì phà điếu thuốc lá ba số 5 lai rai. Khó mà cai được món độc được này cho những ai đã trót nghiện nàng Tiên Vàng ( chỉ thuốc lá, “ Thuốc thơmù rỉ rả phì phà Khói bay ngào ngạt tỏa ra nhẹ người”), cũng như “ Nàng Tiên Nâu” ( chỉ thuốc phiện, “ Hút vô tâm trí mơ màng Bồng Lai tiên cảnh cùngâ nàng dạo chơi”)” Nàng Tiên Ống Tiêu” ( Chỉ thuốc lào,” Khói thơm phun tỏa tung trời Lâng lâng nhè nhẹ, nghe thôi ệm đềm”ỉ “ Nhớ ai như nhớ thuốc lào Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên”
” Ngần ngừ phun khói lên  mây Nghinh ngang quân tư,ũ điếu cày thăng thiên”
( Nguyễn Duy) hay “ Buổi sáng đánh bệt xuống thềm. Ngần ngừ phun khói bay lên tận trời.”( Nguyễn Duy). Gần về chầu  Ngọc Hoàng Thượng Đế nơi tiên cảnh hay về Cõi Âm chầu Diêm Vương mà ông Thành vẫn còn nghịện thuốc lá. Ông cứ hút chất độc Nicotine vào cơ thể bịnh hoạn, vào buồng phổi của mình. 
      Thằng Hà đã lợi dụng ông anh bị bịnh, thỉnh thoảng anh mê man, cưỡm tiền ông khá nhiều. Nó khai mua này nọ, thuốc men. Tiền mua sắm linh tinh tả pí lù. Thấm thoát mà số tiền hơn mười ngàn đô của ông chi tiêu gần hết. Rõ ràng là thằng em trời đánh thánh đâm. Mẹ ông  bịnh già, lú lẩn nằm dó. Nó là đứa con bât hiếu vô cùng. Cha chết không về thăm . Mẹ bịnh không hề hỏi han, săn sóc chi cả. Nay anh cả bị bịnh về quê thì nó cứ lân la, lui tới, ghé lại nhà mẹ lai raiỉ. Thấy em mình đối xử tàn nhẫn với mẹ. Nó cứ nộ nạt, sừng sộ này nọ, đòi lòi tiền cho nó mua này nọ. Thật ra nó bỏ túi riêng hết mà. Ông Thành vốn thương mẹ vô cùng. Ông là người con chí hiếu nên phải xì tiền ra cho đứa em quá tham lam, lưu manh này. Cho gia đình êm ả. Cho Mẹ ông nghỉ ngơi yên tĩnh, không bị Hà quấy rày hành hạ,ỉ để làm khó dễ bắt anh mình xì tiền ra chi cho mẹ. Kỳ thực ông biết nó dớt tiền bỏ túi riêng. Trước đây nó đã từng  lén lấy ba ngàn sáu trăm đô của ông rồi. Ông Thành nói với Bà Hoa sau đó:
    -Em phải coi chừng Thằng Hà. Nó  bây giờ coi như bất trị rồi. Lanh nguy hiểm vô cùng. Không thể nào tin tưởng dù nó là em ruột của anh. Em phải thủ.
    Sau đo, ông Thành gửi em gái áp út mình số tiền còn lại năm ngàn đô. Ông chỉ giữ trong người một ít tiền. Chưa tớí ngàn đô. Tuy nhiên, khi ông trút hơi thở cuối cùng, thì trong túi quần, túi áo ông tiền không cánh mà bay mất tiêu hết ráo, trời ạ! Bà có hỏi cô em ông gửi tiền. Nó chối quay quảy:” Em đâu bíết gì. Anh Thành không gửi em đồng nào cả.” Thế là bù trớt. Con Dung tức mình, vì nó biết ông anh tin tưởng và thương cô em này hơn nó. Nó chất vấn cô ta. Nhưng cô này hỏi ngược lại một cách giận dữ hằn học:
     - Chị có bằng chứng nào anh Thành gửi em số tiền lớn như thế không?
  Thế là tiền mất tật mang. Người vẫn chết. Tiền không cánh mà bay hết trơn. Hơn chục ngàn đô, tiền mồ hôi nước mắt của hiệp sĩ Tấn Tài đã bay vèo theo xác thân tứ đại giả tạm của người con cả chí hiếu trong gia đình đông anh chị em mà toàn là cô hồn các đẳng. Toàn là Hạm Đội Bảy nuốt tiền quá lẹ, quá lanh và quá cở thợ mộc,  bà con ạỉ!
     Cảm động nhất và đáng nhớ đời nhất là đêm đó khoảng 12 giờ khuya, ông Thành cảm thấy bức rức khó chịu trong người vô cùng. Ông than với bà xã:
    - Em Hoa! Bây giờ, anh thấy mệt mỏi rã rời cả châu thân. Hình như chứng bịnh đang trở nặng. Anh không tài nào chợp mắt được. Anh thấy đau đớn trong người dữ quá.
    Thế là bà Hoa gọi điện thoại cho cô y tá trực đến tiêm thuốc giảm đau , thuốc an thần cho chồng( ngừời bịnh ung thư gan phải chữa trị theo lời dặn của BS). Cô y tá chích xong và ra về. Ôâng vào nằm nghỉ ngơi. Ông Thành lúc đó nói với bà Hoa, giọng âu yếm, chan chứa tình yệu thương như thường lệ,ả kể từ khi hai người chấp nối tơ duyên, tang tình mây nước bên nhau :
     - Em Hoa! Em hãy lại nằm yên bên anh cho anh âu yếm chút nào. Cho anh hôn em một chút nào! Nhanh lên cưng ơi!
   Bà Hoa ngạc nhiên nhìn chồng, dáng cao to, tay chân mặt mũi bọng nước sưng vù, da tái met, mệt mỏi, nhưng lại còn tình xuân. Vốn nhẫn nại chìu chồng từ lâu, bà lại nằm sát ông để phu quân ve vuốt âu yếm thỏa tình. Một chút kỷ niệm của người sắp đi xa. 
         Tuy nhiên, ông Thành đã rã rời mệt mỏi khi ôm lấy vợ. Ông chỉ hôn bà vuốt ve vài cái là ngã người và đi vào hôn mê bất tỉnh. Ông đã tắt thở lúc một giờ sáng hôm ấy.
    Bà Hoa không lạ gì tánh phong lưu tình cảm dạt dào của người chồng chấp nối. Ông hồi còn trẻ và khỏe mạnh, thật là cường trán phong độ và sung sức. Tình xuân phơi phới như trăng mới lên như hoa mới nở. Sau bao nhiêu năm chung sống xậy dựng mái ấm hạnh phúc hôn nhau, hai người tình cảm thật gắn bó keo sơn thắm thíết.” Bỗng nhiên buồn bã không gian Hiểm nghèo căn bịnh, chàng –nàng chia ly”.
 ( Nhại thơ Huy Cận)
    Lúc gần đất xa trời ông Thành còn quyến luyến người vợ trẻ thua ông cả giáp. Nhưng nhầm nhò gì ba cái lặt vặt ấy. Tình yêu làm gì tính hơn thua tuổi  tác, phải không quý vị?
     Lúc này thì thằng Hà làm dữ bà Hoa ra mặt. Bà biết nó muốn gì ở bà rồi. Nó muốn làm khó dễ bà, muốn bắt bí bà, muốn tống tiền bà ư? Khó lắm em ạ! Chị đã chi quá nhiều tiền hơn cả tuần rồi. Tiền đâu còn mà mày tính đớt ư? Bà Hòa thấy nóng mặt. Bà giận Hà muốn bủn rủn cả tay chân. Nhưng bà cố kềm giữ, cố đè nén lòng căm tức đến tạn xương tủy đối với đứá em chồng đa mưu, túc trí, gian xảo, chiũ mong thủ lợi, bất chấp cả mọi thủ đọan, chuyên ngậm máu phun người này. Trước mặt mọi người trong nhà, Bà hỏi vặn lại Hà:
    -Tại sao chú Hà nói gì kỳ lạ vậy?Ai cũng biết là anh của chú bị ung thư gan. Bịnh này chỉ sống một thờì gian ba tháng là cùng mà. Tây y đã chạy làng thì Đông y hay ngoại khoa cũng đành bó tay.
    Thằng Hà không chịu thua. Nó sừng sỏ nhìn trừng trừng chị dâu như muốn ăn tươi nuốt sống người Việt Kiều giàu có lắm đô la này. Nó nghe bà mua đất mênh mông để cất nhà tại VN cho các con và cha mẹ mình. Nó tỏ ra tức tối vô cùng. Nó gằn từng tiếng   vừa đỏ mặt tía tai. Nó nói to vu cáo chị dâu:
     - Chị Ba. Chính chị đã đầu độc anh Ba chết lẹ để chị cưởm sốt tiền 50 ngàn đô bảo hiểm nhân thọ của ảnh? Tôi  nói có đúng không nào? Anh tôi còn khỏe mạnh. tại sao chị bảo y tá chích thuốc mê cho ảnh chết nhanh? Tại sao? Tại sao? Chị hãy giải thích cho mọi người nghe đi?
     Thật hết ngõ nói thằng em chồng hồ đồ, bất chấp cả sự thật và lý lẽ phải trái. À thì ra nó ganh tỵ số tiền bảo hiểm này. Hèn chi nó diễn tuồng khá sành sỏi và mặt dày mày dạn của tên kịch sĩ chuyên nghiệp lừa đảo, chuyên môn đổi trắng thay đen. Bà Hoa vẫn giữ bình tỉnh khi thấy Hà ló đuôi chồn cáo to tổ bố ra sau lưng. Nó không còn che đậy dã tâm mình nữa. Chiềc mặt nạ đạo đức giả đã rớt ra. Bà Hòa vẫn bình tĩnh ôn tồn biện bạch : “ Chú Hà nói không đúng. Anh Thành đã chết. Chính tôi không rõ số tiền bảo hiểm nhân thọ do ảnh mua lên tới bao nhiêu. Vả lại còn con ảnh, ba đứa con ruột và một đứa con nuôi đang ở Mỹ. Tụi nó sẽ chia nhau theo luật pháp HK. Chú vội vàng kết luận như thế là quá võ đoán và hồ đồ. Vô căn cứ quá chừng. Chú là người có ăn học, sao nói việc gì cũng thiếu suy nghĩ. Thật buồn cười sao chú biết tiền bảo hiểm này là 50 ngàn? “ Hà bối rối lúng túng thấy rõ. Mấy người kia không ai có ý kiến gì cả để bênh vực chị dâu đơn thương độc mã như đang đứng giữa bày lang sói. Con người ta chỉ lo tranh cấp tranh giành tài sản tranh ăn. Thay ma còn đó, không lo ma chay mà chỉ cải nhau vu cáo nhau để kíếm ăn, để chia chát. Thật hết nói. Chợt Bà Hoa, nguyên là một cô giáo trước kia, nhớ đến mấy câu thơ của Mai Thảo nói về sự tranh ăn của con người đầy ganh ghét và tham làm, chỉ muốn thủ lợi cho mình thôi, bất chấp cả thủ đoạn dù là xấu xa tàn ác nhất.
           “ Bàn độc tranh nhau chó nhảy ngồi Mồ chiều xanh lạnh lửa ma trơi.
             Dậu chưa đổ, bìm đà chen lấn Huyệt chữa đào xong đã quỷ cười.”
      Sau đó anh Tấn, anh ruột của bà Hoa, đang ở Bắc CA, gọi điện thoại cho song thân ở Tấn Lộc( Sau khi ôngụ nghe bà đang bị mấy đứa em chồng gây khó dễ để đòi chia bạc). Ông nói với cha mẹ; “ Ba má bảo con Hoa phải tìm cách lẻn trốn gấp vào Sài Gòn sau khi xin được giấy khai tử của chồng mình.” Nhờ lời khuyên đúng lúc của ông anh tốt bụng, bà Hoa nài nĩ con Nghi vốn là đảng viên CS, cán bộ phường Tấn Tài lo hộ giấy khai tử cho anh mình . Bà phải tặng nó ba trăm bạc gọi là để quà cáp ụlo lót Phường ký khai tử, càng nhanh càng tốt. Lúc nào câu nói “ Đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn”” Có tiền mua tiên cũng được” “Đồng tiền là tiên là Phật, là sức bật của lò so, là thước đo của lòng người...” đều có giá trị. Thằng Hà tính chụp lấy khai tử của anh để buộc chị dậu phải chi tìền cho hắn mới đưa ra. Không chia tiền ư? Còn lâu mới có trong tay giấy này để lãnh bảo hiểm nhân thọ của chồng. “Nhưng mưu sư tại nhân, thành sự tại Thiên”. Thật vậy, âm mưu của y đã thất bại vì y không có nhiều tiền lo lót các ngã như chị dâu. Thế là khi có  giấy khai tử của chồng trong tay,  bà Hoà dọt le theọ chiếc xe đò nửa đêm vào Sài Gòn, do bà thuê. Bà bỏ vé máy bay cũ, còn lâu mới  cất cánh về Mỹ. Bà mua vé khẩn cấp dù giá rất cao hơn vé thường. Bàụ đáp phi cơ lẹ sang HK.ỉ” Rời VN càng nhanh chừng nào, càng tốt chừng nấy”. Như lờì căn dặn của anh mình .
          Thật vậy, sau khi làm lễ ang táng tại Cà Đú và cầu siêu cho chồng thật kỹ lưỡng trang trọng, chu đáo, đúng nghi thức Phật Giáo,ù có quay phim hẳn hoi, bà nhận giấy khai tử và dọt lẹ như kể ở đoạn trên.
      Bây giờ ngồi trên máy bay trở lại HK, bà Hoa mớí thấy nhẹ nhỏm, vui mừng vì đã thực sự thoát khỏi bàn tay ác hiểm cáo chồn, lang sói của bày em ông Thành. Nhất là thằng Hà và thằng Hạnh. Bà  phải hứa gửi tiền vễ giúp mẹ chồng hằng tháng. Mới êm chèo mát mái. Không dễ gì họ tha cho bà đâu, trời ạ!
            Bà đã chi tiền khá rộng rãi. Bà đã lo tang chế mồ yên, mả đẹp cho chồng mình, dù là  chồng chấp nối. Bà thấy mãn nguyện, lòng nhẹ nhàng, thanh thản và an lạc vô cùng. Ôâng Thành, một người con có hiếu với cha mẹ, tốt bụng bao dung với các em ruột thịt của mình, một người chồng tốt, một người bạn đường khả ái, một người cha làm tròn bồn phận với các con. Ông quả là người đàn ông lý tưởng của bà. Hai người gắn bó với nhau trong bao nhiêu năm.  Giờ đây, Ông bỏ bà bơ vơ và ra đi vĩnh viễn. Sự mất mát này quá lớn lao ngoài sức tưởng tượng của người phụ nữ yếu đuối, nhiều bịnh tật tại đất khách quê người như bà. Bà may mắn đã sang xứ Cờ Hoa êm ả. Nỗi buồn của người góa phụ giờ dây tuy cứ bàng bạc, như muốn nung nấu con tim. Nhưng bà là một người  hỉểu chút ít lẽ vô thường, giả tạm của kíếp nhân sinh, nên bà cũng luôn cố gắng sống vui vẻ, bình thản, an nhiên, tự tại của một con người quen chịu đựng quen cực khổ, quen bao dung và nhận nhục. Sống như ta phải sống. Sống có ý nghĩa. Sống vui, sống khỏe. Sống an bình, thanh thản. Bà chưa bíết tương lai của bà và gia đình các con bà sẽ ra sao ngày mai. Nỗi buồn của người góa phụ nhẹ nhàng man mác như mây bay gió thoảng ngoài song .
                                                 
                                Baton Rouge La  11/ 2007
                                         
                                       THANH ĐÀO