H) CÔ BÉ XINH ĐẸP
Trong số các học sinh trạc tuổi Nguyên khoảng 11, 12, có một cô bẻ cao ráo, sáng sủa, xinh đẹp vô cùng. Đó là giai nhân tại vùng duyên hải xa xôi, hẻo lánh này. Thục nữ của “Quê hương vùng nuớc mặn”. Cô Phong là hoa khôi trong lớp. Có thể nói cô ta đẹp nhất làng lúc bấy giờ. Cô ta quê ở Quảng Ngãi. Nàng theo gia đình vào đây. Cha nàng là thầy Tú, Thầy Ba nhà thương ( Khác với Thầy Ba Nhà Thưong, ngưòi Huế, đã bị VM giết lâu rồi). Thầy Tú còn trẻ và đẹp trai. Vợ thầy , mẹ cô Phong, tuy đã nhiều con, nhưng trông còn duyên dáng . Nhan sắc còn mặn mà , gợi cảm. Bà là phụ nữ xinh đẹp Quảng Đà. Gia đình thầy Tú ở chung nhà với gia đình ông Bộ Ấn. Quê họ ở Biên Hòa. Ông là thợ máy hạng nhất. Hai gia đình viên chức này, được Chủ Sở cấp cho một ngôi nhà sang trọng. Ngôi nhà đúc đồ sộ, khang trang, như một biệt thự rộng rãi, tọa lạc trên một khoảng đất mênh mông, nằm cạnh con lộ, nối dài Đồn Bằng lên tói đồn Cửu Thân. Ngôi nhà này bao gồm nhiều phòng và có dãy nhà sau cũng là nhà đúc và lát gạgh bông tráng lệ, bóng lừng. Mặt tiền ngôi nhà là khoảng sân rộng thênh thang, có trồng nhiều loại cây cảnh và hoa đẹp đua nở thoang thoảng mùi hương trong không gian. Đặc biệt, những cây phưọng nằm gần đường quan, hoa đỏ nở rộ rực rỡ vào mùa hè oi ả. Các cậu bé thường hái trái phưọng đập vỏ, lấy hạt ăn ngon lành. Hột cơm dày, bùi, beó và ngon ngọt. Các cậu khoái lắm! Cạnh nhà ông Bộ Ấn là nhà Ông Bà Lục. Họ cũng là công chức của Sở. nên ở nhà đúc rộng lớn như nhà các đồng nghiệp khác. Những viên chức của Pháp và Sở Muối được chủ cho xây cất những biệt thự đồ sộ, nguy nga, tráng lệ như các dinh thự doc theo bìa rừng, từ phía Đồn Cưu Thân chạy xuống tận vựa muối. Hai Vựa muối cao sừng sững, nằm sát khu rừng phía tận cuối thôn. Những ngôi nhà đúc gạch bông diễm lệ, có vưòn hoa, cây cảnh xinh đẹp nói trên, lúc bấy giờ thường vắng bóng chủ nhân, nhất là những biệt thự tọa lạc gần vựa muối. Ngoài ra, nhiều cơ sở to lớn khác, mọc rải rác khắp nơi, như Nhà Máy, Kho Gạo, Kho dụng cụ máy móc.. Đường sá mở rộng cho xe cộ đủ loại vào ra các cơ sở dinh thự nói trên.
“Đó đây dinh thự nguy nga
Cành xanh chim hót, hương hoa dịu dàng.
Chủ nhân lương hậu, nhà sang
Đa phần phu muối lầm than cả đời”.
Hàng ngày, Phong thưòng đi học ngang nhà Ngoại của Nguyên. Nàng thật diễm lệ. Nàng như một tiên nữ giáng trần.
”Người đâu xinh đẹp như tiên
Má hồng, măt biếc, tóc huyền bồng phiêu”
”Em bước khoan thai đến lớp,
Dáng đi uyển chuyển dễ thương
Bướm vàng lượn quanh cỏ mượt
Sương đêm còn ướt mặt đường”.
Chàng chết mê, chết mệt vì giai nhân. ”Nữ thập tam, nam thập lục”.Tuy hai đứa chưa đến tuổi này, nhưng tình cảm đã sớm nẩy nở. Tình yêu tuổi thơ đã chan hòa trong trái tim đa cảm của cậu Nguyên. Cứ sáng sáng, chàng ra sân ngắm ngưới đẹp đi học. Cô bé trông thật duyên dáng, dễ thưong chi lạ, trong bộ bà ba màu trắng trinh nguyên, đơn sơ, làm nổi bật nước da nõn nà. Thỉnh thoảng, nàng tiên ngước mắt nhìn anh chàng si tình đang ngớ ngẩn nhìn trân trối mình bằng đôi mắt say mê, đờ đẫn. Cậu đứng như trời trồng, y như Từ Hải chết đứng giữa trời. Thật là quê một cục. Quê hết ngõ nói. Nàng ban cho chàng một nụ cười tươi tắn, hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, như ánh bình minh đang nhuộm hồng khắp thôn làng duyên hải. Cậu cảm thấy vui sưóng vô cùng! Hai đứa thưòng đi gánh nưóc uống ở trên giếng đầu làng, cách đồn Cửu Thân khoảng trăm mét. Họ chỉ gánh chừng nửa thùng nưóc, vì thùng tôn nặng và đường xa. Được gánh nước cùng ngưòi đẹp, cậu khoái lắm! Cậu đâu có biết mệt. Hạnh phúc nhất là hai đứa cùng ngồi nghỉ bên sân vận động cũ, cạnh nhà Bà Xuân. Chính tại sân đá banh dã chiến này, Pháp đã xử bắn một cán bộ VM
Khu rẫy của Ba Má Nguyên cũng ở gần đó. Đến khi bắp già, sắp thu hoạch, Ba cậu cất chòi, ngủ đêm để canh giữ. Ông Hải đã kể lại gia đình nghe là một đêm nọ Ông đang ngủ say, thì thấy một ngưòi đàn ông mặt mày dữ tợn, tóc rối bù, gọi to đích danh ông:
-Hải! Hải!.
Ông khiếp đảm vì cơn ác mộng. Sau đó, Ông bình tĩnh, rửa mặt, súc miệng, niệm “Quan Âm Linh Cảm Chơn Ngôn”.
“Án ma ni bát di hồng. Ma hát ngô nha nạp....”. Bài chú ngắn có nhiều từ gốc Phạn trục trặc, khó thuộc lòng, khó nhớ cả bài. Tuy nhiên, Ông Hải đã thuộc lầu hết. Ông niệm chú Quan Âm nhiều lần trưóc khi đi vào giấc ngủ. Thế là từ đó, hồn ma ngưới chết oan đã không còn quấy rày ông nữa.
Phong và Nguyên thường gánh nước uống và hay ngồi nghỉ trên lộ canh sân banh này. Bấy giờ cô cậu nhìn nhau, mỉm cười, vui vẻ hồn nhiên. Nàng vân vê tà áo xanh nhạt. Đôi mắt long lanh, nhìn đàn bướm vàng lượn quanh đám bồn bồn bên đưòng. Hai má nàng gợn hồng hây hây trong ánh nắng vàng nhạt buổi xế. Những hoài niệm êm đềm, thơ mộng, hạnh phúc cậu được đứng cạnh giai nhân. Được ngắm nhìn nàng tiên diễm lệ, đang say sưa theo dõi đàn bướm, màu sắc sặc sỡ, bay lượn quanh chòm cây, đám cỏ ven đưòng. Cậu cảm thấy lòng mình phơi phới, vui sưóng khôn tả.
”Cái thuở ban đầu luyến ấy
Nghìn năm hồ dễ đã ai quên”(Thê Lữ).
Cậu mếch cô bé quá chừng.
I) CUỘC TẢN CƯ VÀO RỪNG
Nguyên còn nhớ, trưóc ngày Ba cậu ngã bệnh và chuyển ra nhà thương tỉnh điều trị. Có một đêm hinh như là thời kỳ VM hô hào tuyên truyền “Bảo vệ muà màng” . Họ kéo quân về làng và quấy nhiễu vài nơi trong Sở Muối. Lúc bấy giờ, Giặc Pháp từ Đồn Bằng và lưc luợng B/A ở Đồn CT nổ súng về phía làng. Dân chúng choàng tỉnh dậy, kinh hãi vô cùng. Theo lệnh của Kháng Chiến Quân, dân làng phải tản cư vào rừng núi gấp. Thế là cả nhà bồng bế, gánh gồng, băng mình vào rừng núi, lẩn trốn quân thù. Súng nổ, đạn bay tứ tung.Trận chiến quấy nhiễu, đang diễn ra ác liệt, dữ dội. Lúc gia đình cậu tới bìa rừng, thì đạn lửa bay rợp trời. Tiếng súng đủ loại nổ ròn tan khắp nơi, nhất là từ huớng Đồn Bằng. Có lúc, mọi ngưòi dừng chân, cúi mình rạp sát xuống cỏ dại mọc theo những lối mòn, dẫn sâu vào núi, để tránh làn đạn bay đỏ rực gần đó.
Cho tới lúc đã đến nơi an toàn, mọi người mới hoàn hồn, vừa được thoát nạn. Tuy nhiên, cũng có một số người gan lì, ở lại làng. Ho thí mạng cùi. Họ không chấp hành lệnh của VM đi tản cư lánh nạn. ” Cũng liều nhắm mắt trụ thân Thử xem con tạo xoay vần đến đâu? (Nhại theo Kiều)
”Ai đi thì mặc kệ ngưòi
Rủi may thì cũng số trời đã ban.
Ở nhà chấp nhận gian nan
Cuộc đời đã lắm lầm than, khổ sầu”.
Lúc bấy giờ, dân tản cư bắt đầu nấu nướng để dùng bữa vì đã quá đói. Họ quay quần ăn trưa trên những lán dưới vòm cây râm mát. Một số đại diện họp với Ủy Ban Kháng Chiến trong một hang đá lớn. Bữa cơm ăn với hột vịt luộc dầm nưóc mắm thắm mà mọi người thấy ngon tuyệt vời, vì họ quá đói bụng . Cả đêm chạy giặc rã rời chân tay, bao tử cồn cào, bủn rủn. Nguyên đớp ngon lành.
Buổi xế, họ được lệnh trở về làng, vì tình hình đã tạm lắng dịu . Khi kiểm tra hàng quán, Ngoại mới hay có kẻ gian lẻn vào nhà, lấy hết số đưòng thẻ và nếp đựng trong những ơ lớn cất tận phía nhà sau, trong phòng kín, tối om. Lợi dụng cuộc tản cư, một số ngưòi ở lại kiếm ăn khắm khá . Về sau, cậu mới biết kẻ vào lấy trộm thực phẩm để bán quán. Đó là anh B. dái bự. Anh này đặc biệt không những to con mà có bồ nhị lòng thòng khá đồ sộ. Sau này, anh miễn quân dịch, khi BS khám ở tại Trưòng Nam TH PR, phát hiện “Hai hòn to quá cở thợ mộc”. Làm sao có thể di hành, đánh giặc đưọc đây? Do đó, anh B được cấp giấy miễn dịch vĩnh viễn. Cũng trong đêm hai bên đánh nhau và dân tản cư vào rừng đó, gia đình Bà Bảy ở cạnh nhà ông Bộ Ấn có con trai tên Hắc, bị đạn từ Đồn Bằng bắn lên phía làng, lủng vách đất, xuyên qua hàm mặt. Hai má Hắc bị lủng lỗ to như hòn bi. May mắn, hàm răng không bị bể nát và vết thương không làm vong mạng.
Thật là kinh khủng! Cái đêm hôm lửa đạn bời bời. Chiến tranh đang lan tràn khắp thôn làng hẻo lánh, xa xôi, núi đồi heo hút.
Kể từ khi Ba Nguyên rời khỏi TD, thì gia đình chỉ còn có Ngoại , Má và anh em cậu. Dì Thạnh, vợ Dượng Mai, thì đã giã từ trần thế từ lâu. Dì Tám thì đi kháng chiến. Gia đình gặp nhiều khó khăn, vất vả.
K) THỦ TẠ VIẾNG NHÀ
Một hôm, Quan Thủ Tạ chống baton mây, kè kè súng lục bên lưng, hùng hổ, khệnh khạng, tiến váo nhà cậu. Tên tà lọt theo sau y. Má cậu khép nép, kính cẩn, mời Quan ngồi vào bàn dùng nước. Y vừa nói chuyện với Má cậu, vừa đảo mắt, soi mói liếc xung quanh nhà. Y đề nghị Má cậu tham gia dạy học trò ở TD , vì nhà trường đang thiếu thầy, cô giáo. Thầy Hưng trông coi ba lớp không suể. Má cậu cảm ơn hảo ý của Quan lớn và tìm cs2ch từ chối khéo. Bà viện lý do phải săn sóc các con còn nhỏ dại và trông nom , giúp đỡ mẹ già neo đơn. Y tỏ vẻ không hài lòng. Bỗng y đứng dậy, xăm xăm bước vô buồng trong mà không nói một tiếng nào cho gia chủ biết. Thật la thái độ kẻ cả, khiếm nhã, ỷ quyền, ỷ thế và trịch thương. Gian nhà phía sau nối liền tấm màn ngăn cách phía trưóc là hậu liêu, dùng để thờ phượng và có môt phòng ở bên hong trái, tối om, chứa đưòng, bột, nếp... dự trữ cho khách hàng. May mắn làm sao! Dì Tám hôm đó, không có ở trong nhà. Dì đang ở nhà hàng xóm, nhà Ông Tám Xe Bò, nằm chênh chếch phía trưóc nhà Ngoại. Ông này quê ở Cà Ná ra lập nghiệp tại đây. Ông chuyên nghề chở thuê, chở mướn bằng xe bò. Những lúc rảnh rỗi, ông ta đi vào rừng đốn củi, bán cho bà con hàng xóm. Ngoài ra, ông cũng rành môn thuốc võ và chuyên nắn bóp, sửa tay chân bị bong gân, bị trặc, hay bị gẫy. Chuyên đắp thuốc, băng bó bằng thuốc nam, thuốc gia truyền, các trưòng hợp nói trên.
Lúc Thủ Tạ viếng nhà Nguyên, thì Dì cậu đang ở nhà ông Tám. Dĩ nhiện, Dì trốn phía phòng sau, kín đáo. Dì đang đi công tác về làng. Thật hên, Dì không trốn ở hậu liêu nhà mình như thưòng lệ. Hậu quả sẽ ra sao, nếu Thủ Tạ bắt gặp Dì tại buồng trong? Chắc là thê thảm, phải bị tù đày, đánh đập, tra khảo. Bị làm tình, làm tội đủ thứ. Lúc đó, Ba câu ở xa. Má cậu vắng chồng mà y bất lịch sự xông vào phòng sau của nữ nhân, lục soát, không thèm đếm xỉa gì đến chủ nhà. Y không thấy ngưòi y định truy tìm. Y thất vọng, chống baton lộc cộc, bực tức, cúi gầm mặt, bước ra khỏi nhà cậu. Mặt vẫn vênh váo, lầm lì, lạnh lùng, hầm hầm. Tên hầu theo bảo vễ Trưởng Đồn, thấy Chủ không vui, nên hắn im thin thín như hạt thóc, hòn sỏi. Y lon ton theo sau như hình với bóng. Trước đó, có mấy phút, Nguyên trông thấy Ông Gộc, quê Cà Ná, cũng đang về công tác tại TD. Ông mặc bộ đồ bà ba đen, cũ mèm, nhầu nát, vá lóm đóm nhiều chỗ, trông thảm hại như một cu li, quá ư nghèo khổ. Đầu đội nón cời, màu nâu sậm. Chiếc nón cũng tàn tạ te tua nhiều chỗ. Ông cũng chống một cây gậy đen đủi, giống như da mặt rám nắng, phong trần của mình. Ông trông y chang một phu muối cần cù lao động, quanh năm , suốt tháng, ngoài nắng gió. Dầu cho Thủ Tạ có gặp ông, cũng không thể ngờ đó là mỗt cán bộ VM trọng yếu, thường xuyên về làng, hoạt động chống phá quân Pháp. Tuy nhiên, không lâu sau đó, ông bị Tây phục kích ở con suối, nơi mẹ ông Mai bị cọp vồ trước kia. Ông bị bắn lọi hai dầu gối và tử thương tại nơi cách xa xóm trên vào khoảng trăm thưóc. Thân nhân của ông ở Lạc Nghiệp, không dám đến nhận xác . Nghe nói, mãi đến chiều tối, mới có người lén lút khiêng đi chôn. Nhiều cán bộ VM về làng hoạt động, thưòng bị Pháp phục kích bắt sống, bắn bị thương hay hạ sát tại chỗ.
Dì Tám của Nguyên, sau này, cũng gặp nạn, y như ông Gộc. Lúc Má cậu đưa gia đình ra sống với Ba cậu ở PR, Dì vẫn thưòng xuyên ban đêm đi công tác, về hoạt động ở làng. Dì bị Tây phục kích, bắn chết ở phía sau nhà Bà Xuân và nhà ông Bộ Ấn. Chính cái đêm Dì bị sát hại, Nguyên ở PR đã nằm mơ thấy Dì về mặt mày ủ dột , buồn bã, đầu tóc rối bù, tay ôm chiếc cổ nõn nà, máu chảy đầm đìa. Thật là một cơn ác mộng khủng khiếp! Cậu sợ hãi, khóc ré lên. Ba Má hỏi con lý do vì sao lại thế. Khi nghe cậu kể lại giấc mộng hãi hùng này, mọi ngưòi kinh ngạc, lo lắng cho số phận của Dì. Lúc ấy, Ba câu nói để an ủi cho cả nhà yên lòng :
-Mộng mị đâu phải là sự thật. Tự nhiên chuốc lấy lo âu vô cớ. Con nhớ Dì , quá lo lắng cho sự an nguy của Dì, cho nên, con mơ thấy Di như thế.
Quả nhiên, hôm sau, tin từ Bà Ngoại ở TD nhắn ra. Dì đã hy sinh vì kháng chiến. Ngoại không dám nhận di hài của con . Mãi đến tối mới nhờ ngưòi chôn cất Dì tại khu rẫy cũ của gia đình, gần nhà Bà Xuân. Thật tôị nghiệp cho người Dì bất hạnh. Hôm trước đó, Ba Nguyên, lúc bây giờ là cảnh sát của lưc luợng Quôc Gia, theo phái đoàn làm căn cuớc cho dân hai làng CN –TD. Ba gặp Dì nhiều lần tại nhà Ngoại lúc Dì về làng công tác, Dì tỏ vẻ chán nản. Hơn nữa, nhiệm vụ quá nặng nể nhiêu khê. Ban đêm, Dì thương lén lút về làng hoat động. Dẽ bị Tây phục kích, bắn chết như chơi. ”Đi đêm có ngày gặp ma”. Dì là ngưòi ngòai Đảng, không đưọc tin cậy, mà công việc thì quá ư nguy hiểm, thường xuyên gần gủi với Tử Thần. Dì nhờ anh rể bảo lãnh . Dì sẽ về đầu thú, sống đời bình thường. Ba cậu đã trình lên Cấp Trên. Họ chấp nhận và bảo đảm cho sự an tòan của Dì khi về vùng Quốc Gia. Tuy nhiền, Ba cậu đợi mãi mà Dì không trở về. Dì bị bên kia biết ý địnhrời bỏ hàng ngũ kháng chiến, nên giam lỏng, quản chế chặt chẽ người Nữ Cán Bộ, bị chao đảo tinh thần tranh đấu, chịu hy sinh , gian khổ chống Thực Dân Pháp. Khi đoàn công tác của Ông Hải rời khỏi TD, Dì lại được lịnh của Thượng Cấp, trở về làng hoạt động như trước. Bây giờ thì Dì đã ra đi vĩnh viễn.
”Dì nằm đó, bên núi đồi bát ngát
Có hoa rừng dệt lối, ánh trăng soi
Những năm tháng trôi dài theo dĩ vãng
Con nhớ Dì, nụ cưòi sáng đôi môi
Tìm kỷ niệm, con nghe lòng hoang vắng
Con nhớ Dì, Con nhớ lắm, Dì ơi!”
L) KẺ SI TÌNH
Những kỷ niệm êm đềm của Nguyên ở Quê Ngoại vẫn in hằn trong vùng trời ký ức tuổi thơ của cậu. Cậu thương cô bé xinh đẹp, con Thầy Tú mất rồi! Một nghệ sĩ tài ba của Mỹ Quốc, đã yêu cô bé hàng xóm, lúc nàng mới bảy xuân xanh, còn chàng có mười nắng hạ. Ông ghi lại tấm tình si của mình trong hồi ký nỗi danh của ông. Còn cậu yêu cô bé quê Quảng Đà khi nàng mới trổ mã. Cũng má hồng, da trắng, tóc huyền óng ả, môi đỏ chót như thoa son.
” Em mười một , Anh mười hai
Anh yêu tha thiết dáng người thướt tha”.
Lúc Thầy bị VM điều lên núi công tác, thì gia đình nàng sa sút. Nàng phải nghỉ học và đi làm công nhân muối, dù còn nho, để giúp mẹ nuôi các em dại. Nguyên không thấy giai nhân cắp sách đên trường nữa. Một hôm, cậu gặp nàng gây gò, da rám nắng. Thân hình tiều tụy, ra dáng phong sương. Nàng trông thật tội nghiệp! Nàng đẹp như thế mà dãi nắng, dầm sương, gánh đất làm phu lục lộ, thì còn gì là nhan sắc của người thục nữ nữa đây! Cậu thấy lòng gợn lên môt cảm giác thưong yêu má hồng vô hạn. Cậu quyết định đi làm đưòng như nàng vậy. Cậu nài nĩ mãi, Má cậu mới chìu con. Nhờ gia đình quen với ông cai Trực, ở xóm trên, cậu được nhận ngay . Cậu làm y công tác Phong đang làm. Gánh đất bùn sình dưới mương lên, đắp con đưòng cái quan nối dài Sở Muối ra Quốc Lộ 1 và bồi đắp con đê nối từ Cầu Hoằng chạy dọc theo Sông Cà Ná(CN) , vào tận đầu làng này. Thế là sáng sáng, sau khi ông Tư Bò đánh hồi kiểng thứ hai, báo cho công nhân Sở Muốt biết đã đến giờ đi làm, cậu xách gà mèn cơm lên đường. Cậu xăng xái cuốc bộ băng qua chiếc cầu gỗ bắc qua con mương trước làng, để tiến ra đường quan. Con lộ rộng lớn, lát đá sỏi , trải cát trắng nhờ nhờ, chạy song song với cánh đồng muối phẳng bằng và con đê làng dài hun hút, uốn khúc lê thê, bò lên tới gần Quốc Lộ 1. Chim chóc ca hót líu lo, rộn rã, vang lừng, bên phía rừng cây, dọc theo mương nước cạn xớt vào mùa khô hạn. Xa xa, là biển cả xanh rờn. Sóng vỗ rì rào, bất tận. Cậu thấy lòng dâng lên cảm giác thoải mái, sung sướng vô cùng khi được ganh đất cùng nàng.
”Nắng chói chang, nóng nung người
Đôi ta gánh đất ngoài trời thật vui.
Đường quang lồi lõm đáp bồi
Chim ca rộn rã trên đồi rừng xanh”.
Vào giờ nghỉ trưa, cậu thường đi theo anh Quý, tìm nhặt trứng chim đủ loại, đẻ trên những bãi hoang, gần rừng chồi, hay những vùng khô ráo của đầm sình gần đó. Họ bắt được môt con sáo lông đen tuyền, mỏ chân vàng óng ả, đẹp tuyệt. Anh đem về nuôi tại nhà anh. ngay phía sau nhà Ngoại cậu. Hai người thường bắt dế, cào cào, châu chấu, để chiều về cho sáo ăn. Một hôm, họ đi làm về , thì thấy chiếc lồng trống trơn. Con sáo thân thuơng đã bay mất tiêu. "Sáo buồn sáo đã bay xa”. Cậu rầu lắm! Cậu muốn khóc. Lúc đó, Dì Tám chưa bị truy nã, chưa thoát ly. Dì an ủi cậu, khuyên cậu nhẹ nhàng;
–Đừng buồn con ạ! Coi như con phóng sanh nó đi. Nó cũng cần tự do, hạnh phúc, bay nhảy như con. Coi như con đã làm phước tha nọ Tốt thôi con ạ!
. Cậu đã học bài hoc đầu tiên về Tâm Từ Bi: Đức phóng sanh. Tôn trọng sự sống của muôn loài. ”Nuôi dưỡng tình thương hết mọi loài”. Sau đó, đám công nhân không còn đi bắt dế, cào cào, châu chấu, côn trùng cho chim ăn nữa. ”Khỏi phạm tội sát sanh”, như Dì Tám dạy .
Thế là giờ nghỉ buổi trưa, cả đám công nhân rủ nhau xuống tắm ở Sông CN . Họ tha hồ bơi lội, lặn hụp, tắm mát, vào những buổi trưa nắng gắt. Riêng người đẹp, ngại không tham dự. Nàng ngồi bên mé sông, vộc nước. Mái tóc huyền lòa xòa trước vầng trán rộng. Đôi mắt to, đen láy, long lanh như hai hột nhãn lồng. Đôi má nàng phơn phớt hồng qua ánh nắng vàng nhạt, chiếu lấp lánh, xuyên qua cành cây la đà gần tới mé sông. Em đẹp lắm! Em thật diễm tuyệt! Hai đứa nhìn nhau, thật sung sướng, hạnh phúc. Tình cảm trẻ con thật trong sáng, thật đẹp như thơ. Tuy nhiên, chỉ một thơi gian sau, nàng cùng gia đình lên núi với cha nàng đang làm y sĩ trên đó. Cậu không còn dịp gặp lại người đẹp nữa.”Phong ơi! Bây giờ em ở đâu?”
M) ĐI THĂM CHÚ TÁM
Lúc bấy giờ, chiên tranh vẫn tiêp diễn, càng ngày, càng lan rộng khắp nơi, VM tổ chức kinh tài rất khéo léo , tài tình. Vào những ngày Tết, những ngày lể lớn như ngày Quôc Khánh Pháp “Quatoze Juillet” 14/7, Tây cho phép dân chúng ăn mừng, tổ chức hát xướng, vui chơi, như ca bài chòi, cờ bạc, chảng hạn’. Thế là chiếc rạp dã chiến đưọc dựng cạnh nhà Thầy H . Dân chúng đến xem cổ vũ , thưởng tiền hào phóng cho Ban Tổ Chức cuộc vui chơi, gây quỷ. Tiền cho của Mạnh Thuơng Quân có thư ký, kế toán, ghi vào Sổ Vàng công khai. Có Dại diện Ban Hát đứng lên xướng danh họ tên người ủng hộ, ca tụng những tấm lòng vàng . Ai mà chẳng mát dạ, mát ruột, mát gan. Họ hài lòng về nghĩa cử hào phóng của mình , đưọc bàng quang thiên hạ đều nghe biết. Vì vậy, khách thuờng lãm, vừa ngồi nhắm nháp món ăn ngon bia ruợu, do ban tổ chức bán tại Rạp, với giá thân thương, yểm trợ của quý khách, vừa xem tuồng bài chòi, hát bộ như “Lâm Sanh Xuân Nuơng”, “Đào Tam Xuân” " Lữ Bố hí Điêu Thuyền”... Các quan Pháp, các quan lớn trên Đồn Cửu Thân, các chức sắc Sở Muối, thi đua thuởng tiền, ủng hộ Ban Tổ Chúc TD-CN. Thế là VM có ngân quỷ để mua thưc phẩm, thuốc men cho kháng chiến trường kỳ.
Cũng vào ngày lễ lớn như thế, nhất là lễ Cách Mạng Pháp 14/7, Tây phát quà bánh cho trẻ con trước Nhà Bằng, ngay trên sân đá banh. Họ rải quà tặng, nào kẹo, bánh, đồ chơi, khăn, áo thun, kem đánh răng, quần đùi, mũ, nón, bê rê . trên sân cỏ Các cậu cao to chụp hết, dớt hết. Nguyên nhỏ con hơn, chậm chạp hơn, chỉ nhặt đươc vài cục kẹo, khăn mặt là mừng, Riêng anh Nuôi , em anh Đại, ở đợ chăn bò cho nhà Bà Cửu, xóm trên, gần Đồn CT, giựt được cái bê rê màu đỏ chói. Anh mừng quýnh, vì có nón che mát trong khi đi chằn bò trong rừng xa. nắng gắt.
Vào thời gian đó, Ba Nguyên đã ở PR. Chú Tám đang hoạt động tại CN –TD. Một hôm, Má cậu dắt cậu đi thăm chú đang công tác trên đầu xóm, gần ngôi đình làng. Mùa mưa lũ, nên nước trên nguồn đổ xuống đầy mương. Hai mẹ con phải lội qua mương nước cao tới ngực cậu bé . Nước đục ngầu, chảy cuồn cuộn. Rong, rêu, cỏ mục, rác rưởi, lục bình, trôi từng dề. Con mương nhòa dần trong bóng tối. Khi hai me ỉcon lội qua phía bên kia bờ, thì thấy lố nhố dăm bóng người, đứng trên con lộ, nằm ở đầu xóm, cạnh ngôi đình. Chú Tám trông hơi gầy và xạm nắng. Nét phong sương in rõ trên người thanh niên thoát ly. Họ giấu súng đâu đó. Chỉ có băng đạn bên hông. Đa phần là ngưòi ở CN. Chỉ có Chú là dân PK. Chú vui vẻ nhận quà và tiền của chị dâu trao. Quà thì sẽ phân phát trong đám anh em du kích. Có tiếng súng nổ lác đác xa xa. Họ vôi vã chia tay. Hai người chúc Chú khỏe mạnh, bình an, nhiều may mắn.
Về sau, nghe tin Chú đã chuyển về hoạt đông vùng núi rừng gân Quê Nội. Ông Hải đã diều trị lành bệnh. Ông không trở lại TD nữa. Ông đăng vào lực lượng Cảnh Sát Quốc Gia tại PR. Rồi Ông đưa Chú Tám về thành phố. Chú gia nhâp quân đội. Chú thuyên chuyển nhiều nơi, toàn là đơn vị tác chiến. Đụng trân liên miên. Chú chiến đấu can trường, có nhiều huy chương. Đươc đi học khóa SQTBTĐ. Tuy nhiên, vì trình độ văn hóa bị hạn chế, nên người hùng ra trường với cấp bậc Trung Sĩ. Chú lang bạt, kỳ hồ với cuộc sống, dạn dày phong sương, hiểm nguy, gian khổ của người cầm súng chiến đấu không ngừng.
N) CHÂU VỀ HỢP PHỐ
Chiến tranh vẫn kéo dài. Chiến tranh càng ngày, càng sôi sục, càng ác liệt. VM -Pháp đánh nhau liên tu, bàt tận. Má Nguyên cho biết, bấy lâu nay Ba câu đã có phòng Nhì. Thục nữ quê quán Thuận Hòa. Còn anh hùng, lãng PK. Bà H gái sồn sồn, chưa có chồng.
“Giai nhân quê ở Thuận Hòa
Người Hùng Phước Khánh hai ta chung phòng” .
Tuy nhiên, Má cậu cho biết, bây giờ phu thê đã “Châu về Hiệp Phố”, ”Tình cũ không rũ cũng tới”. Lúc đầu, Bà giận ghê lắm ! Quyết xa lánh con người thiếu thuỷ chung, ưa phong tình, trăng hoa, khi xa vợ. Bà thường ra PR mua hàng hóa về bán. Ban đêm Bà ở lại nhà người quen, cũng cùng quê Quảng Nam. Nhà họ ở sát Chợ Dinh. Ông Hải là Cảnh sát. Lúc đó, thường ghé lại thăm Phòng Nhất. Dĩ nhiên, Ba Lê đâu có OK. Ông Hải phải nài nĩ, ỷ ôi. Một hôm, Ông mời bà quang lâm tệ xá, tức là cái Bót Tấn Lợi, ngoại vi thành phố PR , nơi Ông đang đóng đô.
”Tình xưa lai láng bồi hồi,
Đám con không bố , nàng ôi! Thương tình!
Đem con về ở vơi anh
Vợ chồng hạnh phúc, con mình gần cha”.
“Vơ nào giận mãi với chồng
Khi chàng trở gối, mặn nồng tình xưa”
Một buổi sáng, Bà H đến thăm Ba cậu ở Bót cảnh sát này, như thuơng lệ. Bà đứng dưới đất nhìn lên tầng trên, tìm kiếm bóng người tình yêu quỵ Hai người đã từng kỳ ngộ, yêu thuơng nhau. Từng đầu gối, tay ấp, bấy lậu nay, khi chàng tạm xa chánh thất. Chàng sống độc thân tại chỗ. Bà ra dáng nôn nao, vừa nũng nịu, vừa nhỏng nhẻo, tỏ vẻ trách móc, hờn giận vu vơ, gợi báo lang quân rằng người đẹp đã đến cửa Động Thiên Thai.
-Anh Hai ơi! Anh Hai ơi! Em đây này! Hãy ra đưa em lên! Anh Hai ơi!
Ông Hải nghe rõ tiếng gọi của Phòng Nhì. Nhưng ông không dám lên tiếng.”Ông nín thở qua sông” . Bà Lê bước ra dòm xuống. Hai thục nữ “nhìn nhau trào máu họng” Bấy giờ Bà H. đỏ mặt, tía tai, thẹn thùng, khi nhận ra Bà Lớn từ TD đã tới nơi phòng the của hai người lâu nay. Bà cúi đầu, vừa xấu hổ, vừa tức giận. Bà chỉ muốn độn thổ tức thì. Bà lủi thủi bước nhanh ra khỏi sân Bọt Từ đó, Bà H không còn gặp Ba cậu nữa .
”Châu Về Hợảp Phố từ đây
Phượng Loan giờ lại vui ngày đoàn viên.”
Bây giờ, gia đình Má cậu đã từ giã Sở Muối CN . Từ giã Ngoại. Từ giã hai vựa muối cao ngất nghễu, đứng sừng sững bên núi rừng bao la, bát ngát. Từ giã biển xanh. Từ giã ngôi làng thân yêu. Từ giã ngôi nhà thân thuơng, chung quanh có nhiều cây ăn trái như mãng cầu, đu đủ, trái chín thường xuyên. Từ giã Dì Tám thân yêu đang thoát ly theo kháng chiến, trực diện với hiểm nguy ban đêm lẻn về công tác và Di đã ra đi vĩnh viễn, sau đó không lâu:
“Hồi còn nhỏ, con thường về thăm Ngoại
Vùng Thương Diêm , đất cằn cỗi, núi rừng
Quanh nhà rộng, có trồng cây ăn trái
Đu đủ, mãng cầu rải rác đâm bông.
ooo
Ngươi bán quán, con vỡ lòng sổ sách
Ngoại nhớ thật tài, một khách không quên.
Cứ chiều tối, khi đèn dầu sắp thắp
Bày muỗi vo ve, trổi nhạc khắp thềm.
ooo
Lá Sầu Đâu, Dì đem về un khói
Mùi hăng hăng, ngan ngát, muỗi tan hàng
Miền duyên hải, gió trùng dương mát rươi
Bầu trời đầy sao, sáng mãi thâu đêm.
ooo
Dì cháu mình làm nương bên đồng muối
Nơi gò cao , đất sỏi, trộn san hộ
Thời tiết bốn mùa, nước mưa ít tới,
Khoai vẫn ra dây, đợi bắp trổ cờ
ooo
Con còn nhớ, trước sân nhà khô hạn
Mấy hàng ngô bụ bẫm, quả no trọn
Thân ủ rũ, héo hon dường chết đứng
Khiến cả nhà gánh nước những đêm trăng.
Mùa tàu ăn muối, cả làng nô nức
Gió bấc vi vu, lạnh buốt da người
Đôi quang gánh trĩu vai Dì kĩu kịt
Con đưòng quê cỏ ưót đẫm sương mai.
PHẦN II: ĐỊNH CƯ TẠI THỊ TRẤN KHÔ:
1) ĐI HỌC THẦY LÔ
Lúc đó, khoảng cuối năm 1950, gia dình Nguyên đã dọn về môt ngôi nhà, gần khu chợ Dinh. Nhà thuê của Ông Giáo Hòa, tại Ấp Long Bàng. Chủ nhà ở căn mặt tiền, nhà đúc có bậc thềm cao, tráng xi măng. Nhà Ba Má cậu ngụ, vách đất, mái tranh, vừa cho một gia đình có bốn, năm người ở. Hai ngôi nhà nằm cách biệt nhau. Nhà chủ, sân gạch. Nhà cậu, sân đất. Nhà cậu nằm cạnh mương nước, bẩn thỉu, đục ngấu, vì đây là nước phế thải, từ khu phố phía trước, chảy ra ruộng nằm đằng sau nhà cậu. Một vài cây vú sữa, dừa xanh um, tỏa bóng mát mặt tiền và sau hè. Bây giờ, cậu đúng 11 tuổi Tây, tức 12 tuổi ta ( tuổi ta hơn tuổi Tây một tuổi, người ta nói thế). Ba câu dẫn cậu lên gởi cho thầy Lô, dạy tư ở đường Ngô Quyền PR. Trường này chỉ có từ lớp Năm đến lớp Ba. Vì cậu biết chút ít chữ nghĩa, biết làm bốn phép tính đơn giản , cộng, trừ, nhân, chia, nên đưọc xếp vào lớp cao nhất. Tuy nhiên, vì không được đi học ở trường, nên cậu không rành về môn toán đố. Cậu học kém, vì học nhảy lớp, nên chỉ hiều lơ mơ, mất căn bản. Đã lớn tuổi, đáng lẽ phải học lớp cao hơn. Chả lẽ cao nhòng nhòng, già đầu như thế, mà học lớp bét nhất ở đây sao? Trong lớp học này, cậu còn nhớ một số bạn cùng lớp, cũng đi học trễ như cậu. Như Anh Lục, Anh Sách là hai anh em người Hoa, ngồi bên nhau. Anh Lục lớn hơn cậu, còn Anh Sách có lẽ ngang tuổi cậu. Cô Thích , cô Gái, Cô Thiện (Sau này cô đi tu chùa áo vàng), Anh Bi.... Tuy nhiên , vì nhà nghèo, đông anh em, nên cậu chỉ được đi học có mấy tháng, rồi Ba cho nghỉ ở nhà luôn. Cậu buồn lắm, khóc thầm vì không đưọc tiếp tục cắp sách đến trường. Cậu phải xa bạn bè, nhớ thầy, nhớ bạn, nhớ lớp học, nhớ những buổi liên hoan cuối tuần, được ăn kẹo, bánh ngọt... Thật là vui vẻ. Đôi khi, Thầy nấu chè đãi học sinh. Cậu vốn thích ăn ngọt. Cậu khoái lắm! Các học sinh được bồi dưỡng, rất phấn khởi, thoải mái. Bây giờ, cậu phải từ giã con đường Ngô Quyền và ngôi trường thân yêu mà mình đã có nhiều kỷ niệm êm đềm của thời hoc sinh, dù là không lâu lắm.
“ Giã từ sách vở, bạn bè
Nỗi lòng cậu bé ủ ê, héo sầu.
Bán kem, mưa nắng dãi dầu
Phong trần đã nhuốm mái đầu hoa niên”
2) BÁN CÀ REM
Thôi học, cậu ở nhà bán cà rem, để giúp đỡ gia đình Ba Má. Lương CS, nghe Ba nói không bao nhiêu. Lúc đó là 28 đồng mỗi tháng. Má lại bận rộn săn sóc con nhỏ. Tiền thuê nhà, tiền chi phí ăn uống, trăm thứ tiền đều trông cậy vào đồng lương của Ba cậu. Cho nên, con trai trưởng phải nghỉ học phụ giúp cha mẹ. Thế là cậu giã từ bút nghiên. Giã từ sách vở. Tuổi thơ thật lao đao, lận đận, phải ra đời vật lộn với cuộc sống đa đoan, phức tạp. Cậu đi bán kem . Cậu mua kem tại Tiệm Bang Gia, nằm phía sau Chùa Ông ( Một ngôi Chùa lớn nằm ngay trung tâm thành phố của người Hoa). Trường Tàu cũng nằm trong Ngôi Chùa khang trang, đồ sộ, có lầu phía hong Chùa này. Tại Ấp Long Bàng, cũng có ngôi trường của Người Triều Châu. Nhiều giáo viên dạy tại đây. Trong số này, có hai vợ chồng Tàu trẻ măng. Anh chồng thì lùn tịt . Còn cô vợ thật xinh đẹp, cao dong dỏng, hơn trượng phu cả môt cái đầu. Trước sân trường, có cây cổ thụ tỏa mát cả môt gốc trường . Cạnh đó là phòng học, chi nhánh của Trường Nam TH PR. Ty Học Chánh NT mượn tạm Đình Làng để dùng làm nơi dạy HS vì thiếu phòng ốc. Trước Đình, có cây me ta, cành lá sum sê, trái sai quặt. Nguyên và các bạn thường tụ tập, vui chơi tại đây, vào ngày nghỉ học, lúc cậu còn cắp sách đến Trường Thầy Lô. Nhà Ba Má thuê nằm gần đó. Bây giờ, thỉnh thoảng xách thùng kem về đây bán, cậu chỉ đứng nhìn họ vui đùa, chạy nhảy, trong giờ ra chơi. Dĩ nhiên, cậu phải đi khắp nơi suốt ngày mới bán được nhiều thùng kem. Bán nhiều, lời nhiều, thì Má vui. Cậu thích nhìn nét mặt tươi vui của Má, mỗi khi cậu có nhiều tiền lời đem về vào buổi tốí. Những lúc ấy, cậu cũng thấy lòng mình sung sướng ghê lắm! Cậu thấy thương má quá! Cả một đời má vất vả vì chồng con.
Trong số những bạn trẻ đồng nghiệp, rao bán kem hằng ngày, có Lan, một thiếu nữ thật xinh đẹp. Giai nhân da trắng, má hồng, mà phải dan nắng cả ngày bán kem. Thật tội nghệp! Còn gì là nhan sắc của Nàng Tiên. Nàng gốc Quảng Nam. Nhà nàng ở phía cuối Chợ Dinh. Hai người thường đi bán quanh quẩn trong Thị Xã PR. Có khi họ phải đi xa hơn. Đi về các vùng thôn quê hẻo lánh, hay la cà đến các trường học mới hy vọng bán được nhiều kem. Đặc biệt, tại khu vực”Bọt Đền”, một Nhà Thỗ công khai, lớn nhất Tỉnh lúc đó. Khu Chị Em Ta, Ngôi Nhà Bình Khang nằm gần Chateau D’Eau, phía bên kia Công Xi Rượu Nhiêu Bá. Tại đây, các nường son phấn lòe loẹt, áo xanh, vàng, đỏ, đủ màu sắc sặc sỡ. Các người đẹp, tóc uốn quăn, móng tay, móng chân đỏ chót, tha thướt lượn qua lại. Các Kiều Nữ ra vào tấp nập, tiếp khách liên tục. Tiếng nhạc dâp dềnh, văng vẳng từ bên trong vòng tường rào, vọng ra tận ngoài đường. Các ông Tây, mắt xanh, mũi lõ, tóc quăn tít, khệnh khạng ra vô, liếc mắt đưa tình với các ả mày ngài, mắt phượng, thu ba dợn sóng lóng lánh. Cũng có những gã, gốc Phi Châu, da đen như cột nhà cháy. Có những tên mặt rạch dọc, trông thật dễ sợ! Mấy ả làng chơi, các nàng kỷ nữ công cộng này, được BS bệnh viện PR, khám bệnh hàng tuần, để điều trị các bệnh phong tình, hoa liễu, nếu cô nào mắc phải. Cũng để tránh hiểm nghèo cho khách làng chơi .
Một hôm, Lan và Nguyên xách bình kem lang thang trên đường Thống Nhất, cạnh gốc cây phượng, thì thấy một ả, môi thoa son dỏ chót, mặt dồi phấn trắng nõn, má hồng phơn phớt. Đôi mày kẽ bút chì đậm, làn mi thẩm đen, cong vút. Người đẹp, da trắng, tóc mây, cao ráo, xinh đẹp, tay xách bóp đầm, đang đi trên lề đường TN. Bỗng một SQ người Pháp đi ngược chiều với giai nhân. Hai người gặp nhau, đứng đối diện, trò chuyện thân mật, vui vẻ. Họ nói tiếng Tây ríu rít, líu lo, ba xí, ba tú, vồn vã như cá gặp nước, như rồng gặp mây. Nguyên và Lan chả hiểu ất giáp gì cả. Bỗng gã Phú Lang Sa đá nhẹ mũi giày vào gót chân người đẹp, trước khi hai người chia tay. Nguyên lúc đó, không hiểu gì cả. Tại sao y lại đá vào chân thục nữ ? Là ý gì vậy? Lan tỏ ra rành sáu câu hơn. Cô ta nói nhỏ vào tai Nguyên:
-Đó là dấu hiện hẹn hò bằng mũi giày!
Đúng là con gái thường nhạy bén và khôn ngoan hơn con trai đồng lứa. Nguyên liếc nhìn Lan. Mắt nàng lonh lanh, ranh mảnh chi lạ! Nàng tủm tỉm cười thú vị, nhìn cô kiễu nữ và gã mắt xanh, mũi lõ, có bô râu rìa lởm chởm, bóng mượt, nỗi bật trên khuôn mặt khôi ngô, tuấn tú của y. Cô bé tỏ ra hiểu biềt chuyện tình cảm, chuyện thị phi, sớm hơn bạn trai cùng tuổi. Nàng cũng thông minh, lanh lợi đấy chứ!
“Em mắt biếc, má đào môi thắm
Một Nàng Tiên, Trời giáng xuống bán kem.
Em thông minh, Anh vô cùng yêu mến,
Tình tuổi thơ tỏa lấp lánh tâm hồn”
3)THỊ XÃ PHANRANG
Gia đình Nguyên trú ngụ tại Thị Xả PR khá lâu. Ngôi nhà thuê của Ba Má chàng, lúc này có nhiêu người lần lượt đến “Share Phòng”. Trước hết là Chú Năm C. Chú này gốc Quảng Nam, có vợ ở TD. Vợ là Cán bộ VM, bị Pháp bắt bỏ tù. Thím bị giam giữ lâu năm tại Lao Xá PR. Nhà Lao lúc đó, nằm gần Tòa Sứ Pháp ( Tòa Hành Chánh Tỉnh NT sau nàỳ. Nhà Tù bị phá đi làm Nhà Thờ dưới thời TT/NĐD). Dì Hoa, con Ông Bà Mười Hườn ở TD, bà con bên Ngoại của Nguyên, cán bộ VM, cũng bị Pháp nhốt tại đây. Dì Hoa ngang tuổi Dì Thạnh. Dì Hoa là giai nhân nổi tiếng ở TD. Nghe đồn gã Ách L. mê săc đẹp của Dì. Y gạ gẫm, tán tỉnh Dì, ép duyên người đẹp. Dì nhất quyết thà chết, chứ không chịu nhục. Nghe nói, y đã sai thuộc hạ, tra khảo, đánh đập, vùi liễu, dập hoa tơi bời. Dì chịu không nổi những đòn thù tàn bạo, hành hạ trong lao, nên ngã bệnh và bỏ mình trong tù ngục. Thật là “Hồng nhan bạc mệnh”,” Hồng nhan đa truân”. “Giai nhân tự cổ như danh tưóng, Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu”. ( Triệu Diễm Tuyết)
Vợ Chú Năm, lúc ở tù, cũng còn rất trẻ. Bị giam quá lâu trong bốn bức tường chật chội, bít bưng, âm u, tối thui như địa ngục. Thím ngã bệnh gần chết, mới được tha về để gia đình lo hậu sự. Chú Năm lãnh vợ về, đặt nằm ở một góc phòng. Da mặt Thím xanh xao, vàng vọt, như tàu lá héo úa. Thân hình gầy gò, lòi xương, ốm tong, ốm teo như cây sậy. Tuy nhiên, mặt mày còn phảng phất nét duyên dáng, thùy mị của cô gái quề, vùng duyên hải. Thím bị bệnh trầm trọng. Bán thân bất toại. Thím nằm ngữa mãi, không thể nghiêng qua lại được. Thật là tội nghiệp! Thật là đau khổ. Quả là địa ngục trần gian! Thật là thê thảm cho một kiếp má hồng bạc phận !
“Đoạn trường ai có qua cầu mới hay”(Kiều)
Thím Năm nằm xụi lơ như thế trong tù lâu ngày, nên lưng bị lỡ và nhiễm trùng nặng. Thím không thể mặc quần áo, vì vết thương sâu hóm sau lưng, đã có dòi lúc nhúc. Thím chỉ đắp một miếng vải mỏng che ngực thôi. Chú Năm săn sóc tận tình người vợ yêu quý của mình. Tuy nhiêu, Thím bệnh quá nặng và trút hơi thở cuối cùng, chỉ sau một thồi gian ngắn về nhà. Chú vốn là đứa con chí hiếu. Chú hầu hạ, săn sóc mẹ già, rất mực tận tình. Gương hiếu thảo của Chú thật đáng nể. Chú luôn luôn thương yêu, chìu chuộng Mẹ hết lòng. Chú Năm cùng tuổi Hợi với Ông Hải (Sinh năm 1911. Ông Hải lớn hơn Bà Lê một giáp. Bà tuổi Hợi nhỏ (Sinh năm 1923). Sau đó, Chú Năm mua nhà và đưa mẹ lên khu Sân Banh, giáp ranh Mỹ Hương và Đạo Long ở. Chú Năm dọn đi có mấy hôm đã có người quen khác từ TD ra xin tá túc. Bà Sáu Trọng, một thân một mình, ở một góc phòng. Giường Bà kê ngay sát cửa sổ, trông ra mái sau nhà Ông giáo Hòa. Một tấm màn che phía ngoài. Giang sơn thu hẹp trong tấm vải màu xanh hoa cà, cũng là phòng loan tiếp khách của giai nhân, cô em họ Bà. Nàng khoảng 25, 26 tuổi, xinh xắn, duyên dáng, chưa chồng. Những khi Ba đi bán cơm ngoài chợ PR, vào buổi sáng sớm ( Bà bán cơm sườn heo nướng, nước mắm thắm ngon tuyệt, giá 5 đồng một dĩa) hoặc Bà vắng nhà, là anh chàng khôi ngô tuấn tú, cao ráo, hào hoa, phong nhã, đến thăm người đẹp ngay. Họ đã hò hẹn nhau rồi. Hai người thường nỉ non “tâm sự” trong Động Thiên Thai suốt buổi. Thỉnh thoảng, tấm màn che quanh giường, rung rinh, lay động. Mùi hương nhè nhẹ lan dần trong không gian êm ả, vắng người.
” Muì hương thoang thoảng trong phòng
Tấm màn dường cũng phập phồng gió bay”.
Về sau , để được tự do, vui thú lứa đôi, hủ hỉ, tỉ tê, giữa trai tài, gái sắc, họ đã lập tổ ấm đâu đó. Bà Sáu cũng dọn theo ở chung với cô em họ. Thời gian trôi qua nhanh chóng .
” Thời gian thắm thoát thoi đưa,
Nó đi, đi mãi, có chờ, chờ ai.”.
Rồi Bà về lại TD, mở quán, buôn bán như xưa.
“Ra đi rồi lại quaỷ về
Nơi nào cũng chẳng là Quê Hương mình”.
Có thể nói, ngôi nhà Ông Hải thuê, khách vãng lai lui tới rất nhiều. Ông vốn hào hiệp, hiếu bạn, mến người quen biết, dù là sơ giao. Ông cũng thường giúp đỡ kẻ nghèo khổ, neo đơn hay hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn. Bà Sáu vừa dọn đi, Ông Quang gốc Quảng Bình hay Quảng Trị, gì đó. Ông nói tiếng trọ trẹ, cũng làm muối ở TD/CN, ra xin ở trọ. Ông Bà cho khách ăn ở trong khi tìm việc làm. Ông vốn khéo tay, có thể làm các vật dụng như gầu múc nước, thau bạc ... Sau đó, ông tìm được việc làm ở Hải Chữ và lập gia đình tại đây luôn. Không bao lâu, gia đình Ông Hải mua được một căn nhà lá dừa ở Xóm Ngô Quyền. Ngôi nhà nằm trong một đường hẻm. Ngôi nhà không rộng lắm, nằm dưới môt chỗ trũng. Lúc này, Nguyên hết bán kem. Cậu còn nhớ trước đó, hồi còn ở Ấp Long Bàng, cậu bất cẩn làm bể bình cà rem. Cậu đã đặt tiền cọc 250 đồng cho Chủ Hảng Kem Bang Gia. Một hôm, cậu mặc bộ pyjama, vải sọc rằn, ống quần hơi dài, đi lãnh kem để bán, khác với thưòng lệ, chỉ mặc quần cộc, aó sơ mi ngắn, cũ kỹ, bạc màu. Trong khi cầm quai, xách bình kem, bước vội ra khỏi Hảng, thì cậu bị vấp ống quần, ngã chúi người xuống nền xi măng. Chiếc bình thủy tinh của Chủ bị vỡ tan tành. Tam Đầu Chế làm Chủ Hảng Kem nằm sau lưng Chùa Ông lúc đó, là Ba Chàng Hiệỉp Sĩ/ Sính Sáng /Sì Thẩu: Anh on, Anh Bớt ( Không nhớ tên, vì anh có cái bớt to tổ nái, màu tím hoa cà, bao trùm nửa má bên trái, lan tận xuống cằm). Anh Thanh trắng trẻo, nhỏ con như con gái. Anh on là cao thủ cờ tướng, nổi tiếng tại PR lúc bấy giờ. Cậu phải đền tiền chiếc bình đựng kem giá 250 đông. Xót của, Ông Hải đánh con một trận tơi bời, hoa lá, tơi tả, rách mướp như cái mền. Trận này, Ộng đánh con quá nặng tay. Nhiều vết rướm máu, tràn lan trên lưng và mông cậu. Trận đòn này làm cậu đau đớn ê ẩm thân người hơn trận đòn ở PK trước kia khi Ông buộc câu về sống với Ông. Nhiều chiếc roi đã gẫy vụn, mới hả cơn giận cửa Ông. Mặc cho con khóc la, rên xiết, Ông cứ bắt con nằm dài trên phảng cho Ông quất lia lịa, quất túi bụi. Lối giáo dục của Ông Hải nặng về roi vọt, trừng phạt những sai phạm lối lầm của trẻ thơ, dù là vô ý không cố tình.
“Thương con cho roi cho vọt, Ghét con cho ngọt cho ngào”. Ông chỉ áp dụng biện pháp võ lực khi con còn nhỏ. Khi chúng lớn khôn, Ông không còn đánh đòn chúng nữa. Hễ còn bé là cứ quất. Má cậu không can gián khi Ba nóng giận đánh con. Sau trận đòn, Bà xức nghệ những chỗ bị trầy trụa, chảy máu. Bà thoa dầu những chỗ sưng vù, tím bầm. Bà cũng xót thương con vô cùng. Bà mặt mày bơ phờ, bưồn bã vừa tiếc của, vừa thương con vô ý, làm tốn kém tiền bạc trong thời buổi khó khăn. Thật ra, là vì lúc đó, cậu vội vã đi nhanh cho kịp bạn bè đồng nghiệp. Từ đó, cậu rất cẩn thận, khi xách bình kem đi bán. Cậu chỉ mặc quần đùi, áo ngắn khi đi bán cà rem. Cậu không buồn và giận Ba, nhưng ẩn ức trong lòng lắm. Phải nói, Ngưòi Hoa đa phần có tài kinh doanh, làm ăn, buôn bán. Họ ở rải rác khắp nơi trên thế giới. Nơi nào họ cũng phát tài, nổi tiếng trong thiên hạ về ngành thương mại, nhất là nhà hàng, tiệm ăn, khách sạn, thì họ ưu thế, giàu có vô cùng. Lúc bấy giờ, Chủ Tiệm Bang Gia khôn quá đi chớ! Họ biết tính toán, khéo léo, hấp dẫn bọn trẻ. Họ khuyến khích đám lãnh kem “Ba cắc” “Năm cắc” (1 Kem cây) ”Một đồng” ( Kem gói) thi đua bán nhiều kem, để được lãnh thưởng mỗi cuối tháng. Họ thống kê số kem lãnh bán của mỗi ngươì và lập thành danh sách yết bảng công khai. Bán nhiều thì thưởng nhiều, bán ít, thưởng ít. Ai cũng được phần thưởng và lời khen tặng của Ban Giám Đốc Hảng Kem lớn nhất Tỉnh lúc đó. Phần thưởng cũng là cà rem nhưng “Free”. Ai ai cũng hồ hỡi, phấn khởi, nô nức thi đua lập công, để được phần thưởng lớn. Nhanh nhẹn hơn! Lẹ làng chân tay hơn! Chịu khó lang thang khắp hang cùng, ngõ hẻm, quên cả ánh náng chang chang, sức nóng nung người của tỉnh lỵ “Gió bụi mịt mu nắng khô cây cỏ”. Vì Nguyên còn bé và nhỏ con hơn nhiều anh chị khác, nên câụ và Lan thường xếp hạng trung binh, tên họ thường nằm giữa danh xách thi đua.
+ THI ĐUA BÁN KEM
Cậu rán hết sức quên mệt mỏi, cực nhọc, cuốc bộ đi rao bán cả ngày. Rao rát cổ họng. Rao khản cả tiếng. Cậu chịu khó lội qua dòng nước cạn, dẫm trên bãi cát vàng, nóng bỏng của Con Sông Dinh, để qua bên kia bờ. Cậu lùng sục các hang cùng, ngõ hẻm của thôn làng Gò Đình , PK, TH (Thuôn), Vạn Phước, TC, Cầu Mống. Dĩ nhiên, cuốc bộ rất xa. Cũng như các thôn làng ngoại vi thành phố PR và vùng duyên hải như Mỹ An, Mỹ Phước, Mỹ Nghĩa, Xóm Cồn, Phú Thọ, Tân Thành, Hải Chữ, Đông/ Tây Giang, Thành Hòa... Rồi quay trở lại các nơi khác như Phủ Hà Thuyền Cũ, Xóm Bánh , Văn Sơn. Nhưng cậu không địch lại mấy trự cồ lô, cao lớn, dềnh dàng, mặt mày bặm trợn, trông thật dễ sợ! Ác một cái, là các Đại Hiệp Sĩ này, hễ thấy đàn em bén mảng đến gần các nơi đắc khách như chợ búa, học đường, trường đá gà, sân banh, nhà ga, bến xe đông người, là đàn anh, tức thì theo sát, bám không tha. Họ nhìn các cậu bé, vừa khinh bạc, vừa đe dọa đồng nghiệp tí hon của mình, vừa chế riễu, vừa mở chiếc miệng rộng hoác như cá mập, cố gắng rống to như sư tử hống, rao oang oang như la làng la xóm:
-Cà rem. 3 cắc 5 các cây đi! Cá rem đồng gói đi!
- Nếu có ai đó gợi mua, thì Đại ca lẹ chân chạy đến, giành khách hàng ngay.
Thế là cậu bé buồn bã thui thủi bỏ đi bán nơi khác, nếu không muốn ế ẩm, kem sẽ chảy ra nước hay mềm xèo bị lỗ vốn.
”Nghĩ đời mà ngán cho đời!
Bán kem mà cũng có ngưòi kèm theo.
Lớn mà hiếp nhỏ thế sao?
Mạnh mà hiếp yếu trời cao ngó gìùm” .
Bái bai nghề bán kem từ đấy. Nguyên xin đâu hàng vô điều kiện nghề này.
.............................................................
