4) HỌC MAY
Ba Má Nguyên đã cho con đi học may. Gọi là có chút nghề nuôi thân, khi lớn khôn . “Ruộng bề bề không bằng nghề trong tay”, như Ông Bà thưòng nói. Nhà đã có sẵn bàn máy may. Lúc đầu, Ông Hải cho cậu học may với Ông Huế. Huế là tên mọi người gọi Ông vì quê Ông ở vùng Sông Hương, Núi Ngự. Nguyên không biết tên Ông là gì. Ông Hải đưa bàn máy may của mình cho Ông sử dụng, may lấy tiền xài, miễn là Ông chịu dạy con thành nghề .“Thợỉ may ăn vải vóc. Thợ mộc ăn dăm khô. Thợ hồ ăn gạch ngói . Thầy bói nói ra ma. Quét nhà là có rác”, như ngưòi ta thưòng nói. Ông Hải, Bà Lê đều có nghề may trưóc kià. ụ Trong khi vui miệng, Má cậu kể lại chuyện Ba cậu sáng dạ, thông minh vô cùng, lại có trí nhớ tốt. Hồi còn tre,ũ đi học Chữ Nho Trưòng tư, do một Ông Đồ mởà dạy chữ “Thánh Hiền”. Lớp học có lệ, mỗi cuối tháng, học trò thi bài viết ôn tập những chữ nghĩa, thơ phu, ù đã học qua. Mỗi học trò phải đóng 5 cắc. Phần thưỏng chỉ trao tặng cho một thí sinh thủ khoa. Dĩ nhiên, có quà cuả Thầy cho nữa. Điểm cao nhất, thưòng dành cho người thuộc bài nhất và chữ viết cũng đẹp nhất nữa. Thiếu một trong hai yếu tố đó, khó mà đoạt giải, trừ phi ngưòi viết chữ đẹp nhưng không làm trúng hết bài luân văn Chữ Hán, thì ngưòi làm bài văn hay đạt tiêu chuẩn mà chữ viết, dù không đẹp, nhưng ngay ngắn , rõ ràng, đủ nét, dễ coi, cũng đoạt giải. Ông Hải vốn mê xem cải lương. Vì thế, dù sáng mai dự thi giải này, dêm đó, hễ nghe nói có gánh cải lương mới đến, hát tuồng hay ở PR, là Ộng vội vàng lội Sông Dinh, sau bữa cơm chiều, đi xem tuồng đo, ù đến khuya mới mò ve.à Thế mà, sáng Ông thức dậy sớm, học thuôc hết bài, cố gắng nhớ mặt chữ các từ khó.ù Dự thi bữa đó với các bạn, Ông luôn luôn đoạt giải nhất lớp mình. Một số bạn chăm chỉ, học cần cu,ụ siêng năng gạo bài, nhưng trí nhớ không khá nên đành chịu thua Ông. Ông lại có hoa tay, viết Hán Tự rất đẹp, chữ viềt bay bướm như rồng bay, phượng múa. Rồi Ông cưới thục nữ vùng quê duyên hải. Vơ chồng sống hạnh phúc ở PK. Nguyên là con trai đầu lòng. Nghe Má kể lại sự chào đời của con trai cả như sau:
Cậu sanh vào buổi sáng, nhằm hôm nưóc lụt ngập dến thềm nhà. Cả môt vùng thôn quê bên sông, nưóc dâng cao, trắng xóa. Nước mênh mông ngập khắp đưòng sa, ruộng đồng, vườn tược. Lúc cậu chừng 7,8 tháng tuổi , Ông Hải may chung với một ngưòi thợ tên là Bảy. Ông ta vốn mê ca vọng cổ. Ông vừa may, vừa cầm cuồn sách mỏng in sáu câu vọng cổ mà ông ưa thích. Ông cố gắng học thuôc lòng cho tiện bề, vừa làm, vừa ngăm ngẩ cho khoái lỗ nhĩ. Còn như vừa cầm sách coi, vừa hát, lại đang bận may, thì quả trở ngại, coi sao đưọc! Nên Ông cố gắng học thuộc lòng bài hát mấy tháng trời ròng rã mà than ôi! Cứ nhớ trước, quên sau. Không thể nào thuộc hết, nhớ hết. Ông Hải thấy the, á mới nói khích bạn mình;
“Sao học lâu thế, Anh Bảy? Gần nửa năm mà không thuộc hết 6 câu vọng cổ Hoài Lan vậy? Yếu the,á Ông Anh?”. Ông Bảy vốn nóng tính, lại bị chạm tự ái. ả Vả lại, dù chỉ có sáu câu, nhưng dài gần 4 trang giấy, lại in khổ chữ nhỏ, đâu có ngắn ngủi gì. Ông nổi giận, mặt đò rần như Trương Phi vì Ông vừa lai ri ba xị đế với khô mực. Ông Bảy nói to:”Anh giỏi thì Anh học thuộc lòng đi? Trong một tháng , nếu Anh thuộc lòng bài vọng cổ này, tôi sẽ đãi Anh một bữa nhậu đó!”, Chắc không Anh Bảy?”-“ QuânTử nhất ngôn. Bảy Xị Đế này nói ra một là một. Hai là hai. Không hề sai lời hứa bây giơ!”. Thế là họ đánh cuộc. Nếu Ông Hải không thuộc, trong thời gianụ qui định, thì phải đãi bạn y như thếụùâũ. Ông Hải vừa ru con, vừa nhìn sách. Ông lẩm nhẩm học thuộc lòng từng câu, từng đoạn. Chỉ trong vòng hai giờ là Ông thuộc lòng hết 4 trang giấy in chữ nhỏ. Ông đọc vanh vách, từ đầu đến cuối, hết Bài Vọng Co. ă Ông Bảy phục bạn từ đấy.
Bây giờ, Nguyên đi học may. Bị bắt buộc nghề cầm thước đo vải, đạp máy xành xạch, rè re, ụ ngồi đơm khuy nút, liên lu bất tận . Ba cậu nói:
-Con cần có môt nghề để kiếm sống với thiên hạ.
Ông không cần biết con yêu thich nghề gì. Ông muốn con nối nghiệp cha trưóc kia. Thế thôi!
”Con ôi! Nên nối nghiệp cha,
Nghề may quần áo để mà nưôi thân”.
Cậu không ham nghề này lắm. Cậu chỉ ao ước được cắp sách đến trưòng thôi. Thày dạy may chê cậu chậm lụt, tiếp thu không lanh lợi, nhanh chóng. Ba Má cậu lại cho học Thày khác, là cháu ho,ỉ bà con bên Ông Nội Chú của Nguyên. Chú Hai Đủ gọi cậu bằng anh, dù lớn tuổi hơn cậu nhiều. Má Đủ gọi Ba cậu là anh, vì cha bà là chú ruột của Ba cậu. Chú Đủ đẹp trai, khôn ngoan, khéo tay, cũng tận tình dạy cậu . Tuy nhiên, cậu vẫn không tiến bộ gì lắm.ỉà Cậu chỉ may đưọc quần đùi, áo sơ mi , áo bà ba, nam nữ, áo cổ bà lai, áo phồng tay phụ nữ. Tuyệt nhiên, cậu chưa biết cắt vì ông thầy chưa dạy đến khâu này. Sợ cậu vụng về tay chân, có thể cắt hư vải, phải đền cho khách hàng, thì phiền lắm! Cậu còn nhớ, một hôm, cậu vô ý đạp chân, trượt vỏ dưa, rớt xuống mương nước, xây bằng xi măng quanh khu chợ có lợp mái. Bàn máy may của chú Đủ không xa đó.
Cẫu ngã bất tỉnh và được đưa về nhà ở hẻm NQ. Ba cậu cho cậu uống rượu, có pha thuóc võ, làm tan máu bầm trong người. Cậu say vùi, ngủ đến xế chiều mới đỡ ê ẩm, đau đớn châu thân. Sau đó Ba cậu cho cậu học may tại môt tiệm may Người Hoa, ở gần Phòng Ngủ HuêSơn, cạnh Công Viên Con Cóc. Ông Hải quen biết chủ tiệm may. Ông này lớn tuổi, cao lòng ngòng, lừng lum khum, cong như con tôm. Nhưng bà vợ thật trẻ và xinh xắn như con gái. Ông bà có một bày con nhỏ, hầu như chào đời năm một. Gia đình, sáng nào cũng dùng điểm tâm cháo trắng, cá kho mặn . Ông thàày chẳng dạy gì khá hơn, ngoài những thứ cậu đã học và may rành. Đơm khuy nút là chính yếu. Nhân ngày giáp Tết sắp đến, khách hàng đặt may quần áo mới đón xuân cũng như các thứ y phục bày bán trưóc thềm tân niên, đủ loại, rất nhiều. Cậu phải may và đơm nút đêm ngày. Thật vất vả! Thật ê ẩm, mỏi mệt. Nhưng hể rổi rảnh, nhất là ban đêm, cậu lại vùi đầu đọc sách.
Lúc nào, cậu cũng say mê sách báo vô cùng. Lại mua đưọc một cuốn sách Pháp Văn, có tên nghe thật hấp dẫn, quyến rũ người ham học ngoại ngữ vô cùng:”60 ngày biết tiếng Pháp”. Nhan đề cuốn sách làm say mê những ngưòi hiếu học chữ Tây,õ để có thể nói chuyện ba xí, ba tú với ngưòi Pháp, gốc dân Gaulois, chính hiệu con nài vàng. Lúc này, gần hẻm cậu ở, có vài ba nhà chứa gãi mãi dâm . Một số me Tây cũng lén chồng, xuống Khu Bình Khang tiếp khách kiếm thêm.tiền. Các co, â các nàng son phấn lòe loẹt, ra vào tấp nập trong xóm. Khách làng chơi lui tới không ngớt. Có hai chị em nọ ở phía sau Nhà Thổ mặt tiền, cũng mở phòng tiếp khach công khai, về phía hậu. Cả hai nàng đều là giai nhân, da trắng, má hồng, môi son, mắt biếc. Nghe Nhị Kiều xinh đẹp như thế, nên cho giá đặc biệt, giá cao hơn “Động Đào”phía trưóc.
”Lầu Xanh mời rũ trướng đào,
Càng treo giá ngọc, càng cao phẩm người.”(Kiều)
Nguyên đâu có chuyên tâm trau giồi nghề may. Đã ba Thầy dạy, mà chưa thành nghề. Cậu chỉ ham đọc sách thôi, Không quan tâm, chăm chú học nghề. Không quyết lòng nối nghiệp cha mẹ. Sách truyện gì vớ đưọc, là đọc ngấu nghiến, đọc say sưa, quên ăn, quên ngu, xemũ cho xong mới thôi.
”Học may dang dở chữa thành
Bây giờ đất nước chiến tranh lan tràn”
5)ĐI HỌC LẠI
Năm 1953, vào khoảng tháng 2, 3 gì đó, chiến tranh giữa VM và Pháp đã tới hồi ác liệt. Cảnh sát và Hiến Binh đi lùng bắt quận dịch, lùa thanh niên, trai tráng đi lính cho lưc lượng Quôc Gia khắp nơi. Chính phủ cần quân đội để tiêu diệt VM trên khắp các chiến trường. Lúc bấy giờ, Nguyên đã “cồ”, nhổ giò rồi. Giấy tờ tuy mới 15 tuổi, nhưng tác cao lớn như 17,18. Thấy trai trẻ to con thì họ tóm thôi. Có gì khiếu nại sau. Giấy tờ chưa chắc họ tin. Có thể khai man, sụt tuổi, hoặc khai sanh giả mạo. Trong thời buổi loạn ly, thấp cổ, bé miệng, khó lòng kêu oan. Nghề thợ may không khá cho cậu. Hàng ngày, cậu cứ miễn cưỡng, ngồi đạp rè rè, may quần áo, đã được Thầy cắt sẵn, hay đơm khuy nút. Thỉnh thoảng, mặt cứ lơ đãng, liếc nhìn trang sách đang đọc dở dang, trưóc mặt. Hoặc ngắm nhìn nắng vàng lấp lánh trên cành lá me tây phía trước. Nắng rực rỡ ngoài song. Nắng loang loáng từng vạt trên công viên, bên kia đưòng lộ. Tâm hồn để đâu đâu, không chú tâm vào nghề may lắm. Đến bao giờ mới thành nghề đây? May làm sao, Bác Chín M., bạn cùng Sở với Ba Nguyên (Lúc này, Ba cậu là CS, biệt phái làm Tùy Phái cho Tòa Hành Chánh, VP Tỉnh Trưởng) đến nhà chơi. Thấy Nguyên lớn xác, mà học may chưa thành nghề, tương lai thật bấp bênh. Dễ bị bắt lùa đi lính quá! Bác hỏi ra, thì mới biết cậu “Dốt đặc cán mai”. Chỉ biết đọc, biết viết và làm tính đơn sơ . Thế thì, tại sao không cho đi học lại, ngõ hầu, trước tiên, tránh bị bắt quân dịch, bằt đi lính, sau là có chút chữ nghĩa cho đỡ tấm thân trong tương lai. Dốt nát bị thiệt thòi đủ thứ, lại bị ngưòi ta coi thường, khinh dễ nữa. Nhờ Bác Chín mà cuộc đời cậu đã xoay chuyển, đã rẽ bước ngoặc quan trọng. Ba Má nghe lọt tai, nên làm khai sanh, sụt 3 tuổi, để cậu đưõc nhận vào trưòng công lập. Lúc đó là tháng 3 /1953 nghĩa là còn 2 tháng nữa hết niên hơc Trưòng Long Bàng một chi nhánh của Trưòng Nam THPR. Nằm cạnh Sân Banh Tennis, gần Rạp Xi Nê Việt Tiến, cũng cò 2 lớp Nhì, thuộc TNTHPR. Thầy Trần Thế Sô . bạn cờ tướng và chỗ quen biết với Ba cậu , nhận cậu vào học lớp Ba. Em cậu, thằng Hòa, cũng đang học tại lớp này. Nó cũng mới vô học không lâu.
Phòng học nằm gần nhà Ba Má cậu thuê trước kia. Cậu đã kém mà em còn tệ hơn, vì nó mới vào học, chả biết gì hết. Cậu hầu như không hiểu gì ca. ũ Nhưng, nhờ ham học. Đưọc đi học lại là hạnh phúc biết bao! Cậu hớn hở, vui mừng như “Cá gặp nưóc, rồng gặp mây”. Như dân nhậu gặp mồi ngon và thức nhắm hiếm ,quý. Trong 2 tháng, cậu không đủ tiêu chuẩn lên lớp. Nhờ cố gắng hết sức, học ngày đêm, nênThây thưong tình cho cậu thi lên lớp Nhì. Còn Hòa phải học lại lơp Ba. May mắn cậu thi đủ điểm để học lơp Nhi, cũng tại Trường Long Bàng do Thầy Sô phụ trách, niên khóa 1953/1954. Bốn bạn trong lớp tỏ ra xuất sắc hơn, nên cậu chỉ lãnh phần thuởng hạng 5 vào cuối niên học, sau Nguyễn Ngọc Cơ , Nguyễn Kỳ Hải, Trần Bá Lang, Nguyễn Văn Thạnh(?). Thế là vui rồi! Mới học lại, nhảy ba lớp, sao bằng các bạn đã theo học 4, 5 năm. Lên lớp Nhất, Cô Tôn Nữ Thị Đương, người Huế, tốt nghiệp SPNT , vô day . Trưòng Nam duy nhất có một cô giáo đến thay Thầy Thọ, cũng gốc Huế, đang dạy dở dang. Thầy này được thuyên chuyển về Quê nhà. Thầy có tật, chân Thầy đi không bình thuờng. Ông Bùi Dương, gốc Huế, làm HT Trường lơn nhất tỉnh lúc đó. Thầy Bùi Quang Hi, Huế, dạy lớp Nhất B. Thầy Dương Văn Mạnh dạy lớp Nhất C. Thầy Cầm, Huế , Nhất D, Thầy Chút dạy Nhất E (Sau Thầy Hanh , Bắc thay khi Thầy Chút vê VP Ty THNT). Lúc chưa có giấy tờ đổi về Huế, Thầy Thọ dạy Nhất A thật tận tình, giảng bài kỹ lưỡng. Thầy cộng điểm hàng cuối tuần, mặc dầu xếp thứ hạng mỗi cuối tháng một lần. Nghe đồn, Thầy mê ngưòi đẹp , con gái cưng của Ông HT, xếp mình , về sau, Ông này lên làm Trưởng Ty THNT.
Cô Đương, cao ráo, duyên dáng, nói tiếng Huế ngọt xớt. Cộ giảng bài tận tâm, dễ hiểu. Cô tỏ ra có kiến thức, có trình độ, thông minh và hiếu học. Cô tự học thêm, sau này, đỗ TT2 ban C và chuyển lên dạy TH, môn Pháp Văn. Đó là chuyện về sau. Tại lớp Nhất A, niên khóa 1954/1955, thĩ Nguyên đứng hạng nhất từ đầu đến cuối năm học . Trong lớp học có Thung Hà, quê Long Hương, ra ở trọ nhà chị Giỏi, trên Đưòng TNPR, nhà bà con, sát trường. Hà cũng học xuất sắc. Kỳ thi Tiểu học năm 1955 Nguyên đậu hạng Nhì (88 điểm , 60 là điểm tối thiểu để được cấp bằng TH). Cô Đương có treo giải trước kỳ thi: “ Em nào đậu bằng Tiểu học, từ hạng nhất đến hạng năm, là Cô sẽ có phần thưỏng riêng “. Hà cũng đậu cao trong năm hạng trên . Cả hai được Cô giáo tặng quà như đã hứa. Nguyễn Văn Lập, lơp Nhất C, đậu thủ khoa (90 điểm hơn Nguyên 2 điểm). Khi trao quà tặng, Cô Đương nhìn cậu bâng đôi mắt thoáng chút bâng khuâng, tiếc rẻ:
- Tiếc quá, em vẽ không đẹp! Em chỉ có 3 điểm môn này , trong khi Lập được 8 điểm, hơn em 5 điểm. Em chỉ thua Lập có 2 điểm tất cả điểm thi. Điều đó chứng tỏ em hơn nó 3 điểm các môn toán và luận văn. Thật uổng quá đi thôi!.
Phần thưởng Cô cho gồm một hộp bút chì màu, một cồm pa. bút viết đủ loại, rất đẹp. Cậu rất cảm động trước sự thương mến, khích lệ học hành thi cử của cô giáo trẻ.
Sau đó, có kỳ thi tuyển vào lớp Đệ Thất THDT. Thí sinh tât cả các trường Tiểu Học toàn tỉnh , về Thị Xã PR tham dư.ỉ Hai bài toán đố gồm một bài về động tư, một bài toán cổ phần. Cô Đưong mới ra trưòngõ SP, cứ dựa theo chương trình hạn chế cuả Bô GD năm đó, bỏ qua, không dạy toán cổ phần. Cô chỉ dạy các chương bắt buộc thôi. Cô không ngờ toán thi tuyển vào TH lại có cổ phần. Đa số HS lớp cô chỉ làm được một bài. Nguyên cũng thế. Sau này, Cô coi điểm cho Nguyên, bảo cậu được 11/20 điểm toán (Bài toán cổ phần cậu chì làm được phần toán, không biết cách làm lời giải. Tổng số điểm 3 môn Toán, Luận Văn, Khoa học Thường Thức là 30 điểm. Thủ khoa 40 điểm. Hạng 150 chót có điểm 25. Cậu đứng hạng 48) . Hà và một số bạn khác cũng đậu vào DT. Tổng số thí sinh thi lúc ấy khoảng 500 . Trường lúc đó gồm có 1 ĐN, 2 ĐL và 3 ĐT . Đầu tiên, học tại dãy nhà cạnh Sân Vận Động cu õ( Tức Bến Xe Đò ngày nay). Về sau, giao lại cho Trường THBC Nguyễn Công Trứ. HS học nửa chừng, thì chuyển về Ngôi Trường mới tại khu vực, cạnh Mã Tây/ Đạo Long. Sau hết, HS dời về học tại Ngội Trường vừa khánh thành đôi diện với Ty Công Chánh, gần Chùa Thánh và cạnh bờ đê gần khu vực Xóm Lò Heo và cạnh Bệnh Viện PR. Thầy Nguyễn Quảng Tuân về làm HT (Thầy tữ Trường THVT/NT chuyển vào). Đa số GS dạy giỏi và tận tình như Thầy Nguyễn Khắc Ngữ, dạy Toán, Thầy Trần Nho Mai, dạy Lý Hóa, Vạn Vật. Thầy Mai đến sau Thầy Ngữ. Thầy Đặng Hữu Kha dạy Anh Văn, Việt Văn. Thầy Đinh Minh dạy Pháp Văn và Việt Văn. Cô Nhâm dạy Pháp Văn . Thầy HT dạy Việt Văn. Thầy không phụ trách lớp nào cả. Thầy chỉ dạy thay các Thầy cô đau bịnh thôi. Lực lượng GS rất hùng hậu lúc bấy giờ.
Đầu năm 1956, Trường có tổ chưc một cuộc du ngoạn, tham quan Thành Phố biển Nha Trang. Ba giờ rươi sáng, các HS toàn trường tập họp tại Trường Nam PR. Sau khi điểm danh, báo cáo thiếu đủ, các HS lần lượt lên xe GMC, do TKNT cấp. Đoàn xe 10 bánh rồ máy, đưa HS lên Ga TC. Bình minh chưa rạng sáng. Sương còn đọng ướt mặt đường nhựa loang loáng. HS ca hát vang vang. Tiếng hát hùng tráng, ngân cao vi vút trong không gian. Tiếng hát tuổi trẻ thật vui tươi, sống động. ”Đi về Miền Nam! Miền hương thơm, bông lúa tràn ngập đầy đồng...”. Tiếng hát hào hùng, phấn khởi, bay bổng tuyệt vời trên suốt tuyến đường từ PR lên TC. Xe đổ phía trước sân Ga, HS vội vã, lần lượt lên đầy ba toa. Con tàu đến nơi, đưa GS/HS tham quan, chạy về hướng NT. Tại đây, Đoàn xe GMC của PKDH/NT (TTĐM CHT lúc đó) phụ trách, đưa đón GSHSDT trong thời gian du ngoạn, thăm viếng nơi đây. Cuộc DNTQ Thành Phố NT kéo dài 2 ngày,1 đêm, thật là vui tươi, thứ vị, tuyệt vời, trong đời HS của Nguyên và các bạn. Bài thơ “THĂM NHA TRANG’ của Thầy HT, bút hiệu là Dương Minh đăng trên Tuần Báo VN HS. Bài thơ rất hay.Cậu đọc nhiều lần nên thuộc lòng luôn;
THĂM NHA TRANG
Nha Trang! Nha Trang! Lòng tôi mơ ước
Bao ngày rồi, rạo rực những chờ mong
Còn đêm nay, thu xếp đã hầu xong
Nằm khó ngủ, tôi chơ ngày mai tới.
ooo
Ba giờ rưõi, tôi lên đường bước vội
Tới Trường Nam, các bạn đợi đầy sân
Trong ồn ào, bỗng có tiếng còi ngân
Lệnh tập họp, mọi người về hàng ngũ
ooo
Chờ điểm danh, sau khi trình thiếu đủ
Từng Đôi lên xe, máy rú nổ vang
Đoàn cam nhông từ từ tiến lên đàng
Vang vang tiếng hát, tới Tháp Chàm vui quá!
ooo
Rất trật tự, chúng tôi lên vội vã
Đầy ba toa, tàu tới chạy vui hơn
Những bài ca, ôi rạo rực tâm hồn!
Trời đẹp quá! Chúng tôi nhìn âu yếm.
ooo
Nắng đã ửng trên đồi cao, sương điểm
Cành lá xanh, gió chuyển tiếng lao xao
Xe chạy đều, từng nhịp điệu nâng cao
Hòa tiếng hát ồn ào, bao bạn trẻ
ooo
Đương hò hát reo mừng, khi tàu rẽ
Tới Nha Trang!Tàu sắp tới Nha Trang!
Cả mọi người đều soạn sửa hành trang
Xe dừng bánh, tôi vội vàng bước xuống.
ooo
Kìa Quốc Kỳ! Cờ Đoàn tung gió lượn!
Đương tiến ra, trong cảnh tượng ồn ào
Đoàn cam nhông, chờ sẵn đã từ bao!
Tập họp đủ, chúng tôi về Võ Tánh .
ooo
Cuộc gặp gỡ giữa hai Trường Ninh -Khánh
Lễ Thuờng Kỳ, trong khung cảnh trang nghiêm
Một vài câu tâm sự, chuyện hàn huyên
Kẻ tiếp đón, người chào mừng vui vẻ.
ooo
Về các lớp, sửa áo quần sạch sẽ
Chúng tôi đi mạnh mẽ, bước hiên ngang
Chiếc xe đầu phất phối lá Cờ Đoàn
Đương mạnh tiến dọc đường, xuôi Cầu Đá.
ooo
Đoàn Xe tới, chúng tôi thăm Nhà Cá
Đẹp làm sao bao thứ lạ bể sâu!
Nào san hô ! Nào tôm cá đủ màu
Mà đây mới lần đàu tôi được thấy.
ooo
Xem đã thỏa, chúng tôi về trưa ấy
Nghỉ ngơi xong, chiều tất cả cùng đi
Xem Tháp Bà, ngắm cảnh đẹp uy nghi
Cả non nước xanh rì, kia biển cả!
ooo
Những cánh buồm xa xa, màu trắng xóa
Ánh nắng chiều chấp chóa bóng hoàng hôn
Đoàn xe về, tôi còn sướng gì hơn
Buổi họp mặt của hai trường thân mến.
ooo
. Võ Tánh-Duy Tân, một ngày lưu luyến
Hẹn hò nhau còn gặp chuyến Phan Rang
Những bài ca đầm ấm, giọng ngâm vang
Những vỡ kịch, dư âm còn vọng mãi.
ooo
Tiếng”Hò lơ! Hò lơ! Đầy ưu ái
Của tình xưa bừng lại giữa đêm nay
Bên lửa hồng, ngàn bụi đỏ tung bay
Bao vẻ mặt tươi cười và hớn hở.
ooỏ
Chung vui đây, rồi chắc về ghi nhớ
Quên sao đành khi nhắc nhở niềm vui
Của bao người, không nữa, cảnh xa xôi
Tình Đất Nườc hay mối tình lao động.
ooo
Qua đêm ấy, một sớm mai gió lộng
Tôi vội làm vài vận động tay chận
Rối áo quần, tôi sắp sửa ra sân
Giờ tập họp ,Đoàn cam nhông đã tới.
ooo
Cờ Hiệu Đoàn, bên Quốc Kỳ phấp phới
Tiến ra xe, cùng xuống viếng Thủy Quân
Trường Học to và đẹp đẽ vô ngần
Đủ máy móc tối tân trong cơ xưởng.
ooo
Tôi đứng ngắm vị Sĩ Quan lực lưỡng
Vẽ trang nghiêm, vui sướng đón chào tôi
Dẫn đi xem và chỉ khắp mọi nơi
Cùng giảng giải đủ mọi lời hữu ích.
ooo
Tôi yêu quá đời Thủy Binh! Tôi thích!
Sau này đây được du lịch khắp nơi
Trên con Tàu rẽ sóng giữa bể khơi
Và mặc sức sống cuộc đời trôi nổi.
ooo
Tôi mãĩ nghĩ thì tiếng còi nhập Đội
Cả Đoàn tôi tạm biệt trở ra về
Tối ngoảnh nhìn Trường đẹp quá! Tôi mê!
Đời Lính Thủy Ôi thật là đẹp đẽ!
ooo
Xe lại chạy doc theo con đường bể
Trường Không Quân, từng chiếc rẽ vào sân
Mọi người chờ cảnh tấp nập vô ngần
Còi hiệu thổi, học sinh về hàng ngủ .
ooo
Rồi lần lượt từng toán theo thứ tự
Thăm các nơi, nhà máy với Trường Bay
Các động cơ, từng bọ phận trình bày
Ôi vui mắt! Một ngày bao hữu ích!
ooo
Tôi vốn tính tò mò và tinh nghich
Ngó nhìn xem, hò đẩy chiếc tàu chơi.
Cảnh ồn ào và nhộn nhịp khác nơi
Cho đến lúc mặt trời trưa gây gắt.
ooo
Cả Đoàn mới lên xe và sướng thật
Diễn hành qua Độc Lập tới Phân Khu
Kèn chào vang theo nhịp bưóc bụi mù
Trung Tá tới Mọi người hô mừng rỡ.
ooo
...............................................................
Chúng tôi đều hớn hở đưọc chăm nom
Trung Tá đi thăm hỏi rật ôn tồn
Và nhắn nhủ chúng tôi lời tâm huyệt
ooo
Ông Hiệu Trưởng ân cần và cương quyết
Phát lại qua những công việc đang làm
Rồi học sinh lần lượt đứng vào bàn
Dùng giải khát, dự bữa cơm thân mật.
ooo
Những bài hát được trình bày hay thật
Tình học sinh, quân đội mến yêu sao
Buổi họp tan, tôi nghiêm chỉnh đứng chào
Rồi tất cả ồn ào và náo nhiệt.
ooo
“Hoan hô Trung Tá!” Lời hô cương quyết!
Mọi ngưòi theo Trung Tá định công kênh
Cảnh ồn ào sao tôi có thể quên
Buổi họp mặt, êm đềm đầy luyến ái.
ooo
Cho nên lúc ra về rời Doanh Trại
Tôi hơi buồn, nhớ lại lúc vui qua
Cả trưa nay, tôi cảm thấy thiết tha
Đời binh sĩ, ôi thật là đẹp đẽ!
ooo
Rồi chiều ấy, một chiều sao buồn tẻ
Thăm Pasteur. Rồi, rồi sẽ chia tay
Rời Nha Trang tôi nhớ tiếc mãi ngày
Ngày họp mặt giữa DuyTân/Võ Tánh.
ooo
Tàu vừa chạy, còi vang trong gió lạnh
Điệu buồn ôi, tạm biệt vọng chào nhau!
Tiếng hát không át nổi tiếng con tàu
Đương vôi vã đưa tôi về Ninh Thuận.
ooo
Thế là hết hai ngày vui vô tận
Nhưng nguồn vui vô tận biết bao vơi.
Tôi muốn ghi thêm, nhưng không tả nên lời
Nên thành thật viết vài câu kỷ niệm
MỘT HỌC SINH DUY TÂN (Tưc Thầy HT, BH;Dương Minh)
Lúc bấy giờ Nguyên làm tổ Trưởng trong lớp Đệ Thất 2. Cậu kết bạn với hai người cùng cấp lơp, PNĐ (Sau đổi thành PNC và PVH. Như quê ở Phương Cựu (PC) Còn Văn quê Mỹ Tưòng (MT). Như học chung phòng với Nguyên. Văn học khác lớp. Văn gia đình khá giả, đông anh em . Nhà có chiếc xe đò chở khách PR-MT .Văn là trưởng nam. Như mồ cô cha, chỉ có hai chị em, Mẹ ở PC. Chị đã có chồng con. Như học giỏi, nên được một gia đình Người Bắc di cư, tại PR, bảo trợ nhận làm con nuôi. Như được học bổng nhà trường cấp hàng tháng. Cả ba người bạn cùng vui vẻ thích thú, trong cuộc du ngoạn, tham quan thành phố biển vừa qua. Cả ba đều học khá. Thỉnh thoảng, ba người rủ nhau đi thăm PC, thăm mẹ và quê hương vùng duyên hải của Như. Anh em thuờng thưởng ngoạn thắng cảnh đầm nước xanh rì, trời rộng bao la, bát ngát, trải dài đến tận những dãy núi xa xa. Họ haỵ ngồi trên tảng đá bàn rộng lớn, cạnh hòn núi nhỏ, chuyện trò, tâm sự, bàn chuyện học hành, tuơng lai đủ thứ. Tọa lạc phía dưới sườn núi là ngôi Chùa PC, nằm thiếp mình ở đầu xóm. Ba ngừời bạn đều ham học, nhưng nhà nghèo. Họ lo sợ không được học cao hơn sau này, vì gia cảnh thiếu thốn, khó khăn. Họ dự định sẽ thi vào Trường Thiếu Sinh Quân để có cơ hội được tiếp tục học bậc Tú Tài. Đó là những ước mơ, những dự định của các cậu bé hiếu học, ham được cắp sách đến trường. Riêng Như , bản tính kiên cường, cứng rắn, nên thích cuộc sống quân đội. Thích theo đuổi binh nghiêp lâu dài. Như mơ ước thi đậu VBQGĐL . Tuy nhiên, vì tính khí bất thuờng, bất khuất và bướng bỉnh, chống lại GS nên Nhu bị đuổi học năm Đệ Lục. Như mất học bổng và mất luôn chỗ dựa về vật chất cũng như tinh thần . Anh ra Nha Trang, tự xoay sở để đi học tư.
“Không dằn cơn giận, mất khôn
Chống Thầy nên phải rời trừơng tự lo”.
Thắm thoát bốn năm theo học tại Trường DT trôi qua nhanh như một giấc mộng. Nguyên luôn luôn là HS xuất sắc, giỏi toàn diện, đặc biệt các môn Toán, Sinh Ngữ và Việt Văn, thưòng dẫn đầu. Bài luận văn thuờng được Thầy cho đọc mẫu trong lớp. Năm nào cũng lãnh thưởng, ngoại trừ năm đầu vì bị bịnh sưng khớp xương đầu gối, nằm BVPR ba tháng, bỏ thi ĐNLCN nên đưọc Ban GS cho lên lớp khỏi thi lại. Tuy nhiên, gia đình nghèo, nên cậu phải rời trường sớm, sau khi thi đậu bằng THĐNC khóa 1, năm 1959 hạng BT , đứng Thứ Ba HĐT Nha Trang( HĐT tỉnh Ninh Thuận). Trường DT có giải thưởng đỗ cao cho ba người đầu bảng. Nhượng Thủ Khoa, Trinh hạng Nhì, Nguyên hạng Ba. Cũng lại thua hai bạn điểm vẽ như lúc thi bằng Tiểu Học. Cậu đã buồn bã vô cùng khi phải nghỉ học, vì gia cảnh. Hôm đó, toàn thể GS và HS đi cấm trại cuối năm học ở Cam Ranh. Cậu bâng khuâng, thờ thẩn, ra đứng một mình, dưới gốc cây cổ th, cạnh ngôi trường HS đang nghỉ mát. Cậu ngắm nhìn bóng đêm buông phủ khắp nơi . Xa xa, tiếng sóng vỗ rì rào bất tận. Những vì sao lấp lánh trên nền trời đen thẳm. Nghĩ đến ngày mai, phải nghỉ học, phải xa Thầy xa bạn vĩnh viễn, giã từ đời HS, cậu đã ngồi dưới gốc cây, khóc ngon lành. Khóc rấm rức, khóc tỉ tệ Khóc âm thầm. Những giọt lệ chảy dài lăn trên má. Khóc đã đời, cậu cảm thấy lòng nhẹ nhàng, không còn thuơng thân, tủi phận, hẩm hiu, không được đi học lớp cao hơn. Không còn cảm thấy bơ vơ , lang thang một mình, tự tìm việc làm kiếm sống và giúp đỡ cha mẹ nghèo, đông con nữa. Như vậy là cậu chỉ được đến trường vỏn vẹn có 6 năm thêm vài tháng thôi. Buồn thật! Tuy nhiên cũng may cho cậu đấy! Có bằng THĐNC còn hơn không có chi cạ Cậu nhớ, lúc đang học dở dang lơp Đệ Lục, thì Ba cậu bị Ông TVĐ, Hué, đương kim TTTNT( Ông này nguyên là TKHC, nhờ thế lực dưới thời TTNĐD, nên được làm quan đầu tỉnh ) đuổi về vườn. Lý do, Ba cậu đã lén xem bức thư của kẻ nặc danh tố cáo Ông Cai Qu. CS, người Nam, bạn của Ông, lên Tỉnh Trưởng. Ông Hải, vốn tính nhân hậu, thuơng bạn , đã báo cho bạn biết đề phòng . Việc bị phát hiện, nên Quan đầu tỉnh kỷ luật, cho Ông nghỉ việc ( Cai Qu. là ba của cô C. và H. Mẹ gốc Huế. Cả hai cô là nhà giáo sau này. Nguyên có dịp dạy kèm con cô C nhiều năm, sau khi ra tù).
Ba cậu nằm nhà buồn bã vô cùng. Ba bị đuổi, thì làm sao cậu còn tiếp tục đi học đây? Gia đình nghèo, con đông. Ba Má lấy gì nuôi cac con? Cậu có hỏi Ba việc này, nhưng Ông không biết tính sao lúc đó. May mắn là Ông Chín M đã nói với em là Ông Quảng Mười. CST NT, vào gặp Tỉnh Trưỏng, xin hộ. Ba được gọi đi làm lại. Do đó, cậu mới học tiếp tới khi thi THĐNC Trong buổi học cuối cùng, Nguyên xin phép Thầy Kha, GSVV lên đọc bài thơ “Giã Biệt Thầy Bạn” trước các bạn Lớp Tứ 2 n/k 1958/59:
‘Nắng vàng hanh , phưọng đỏ màu
Báo mùa ly biệt, ve sầu ngân vang
Tường vôi vẫn trắng ngôi trường
Hoa trong sân đã lên hương độ nào.
Bốn năm đã chảy về đâu,
Mà bao kỷ niẹm ban đầu còn đây.
Ai biết chăng, một ngày mai?
Ra đi là hết môt đời học sinh.
Ai tiếc chăng, quảng đời xanh?
Biết bao hoãi niêm êm lành đẹp tươi.
Còn đâu nữa những nụ cười?
Hồn nhiên, trong sáng của đời hoc sinh.
Còn đâu nữa, những bình minh?
Mơ màng ta ngắm trời xanh, bướm vàng.
Lắng nghe chim hót dịu dàng
Lượn bên lớp học mà hồn say sưa.
ooo
Kể làm sao hết ngày xưa
Biết bao kỷ niệm , bao giờ cho phai?
Ta yêu tha thiết Bạn, Thầy
Yêu Ông Hiệu Trưởng, yêu ngày thơ vui.
Ngày mai kia, các bạn ơi!
Lòng ta thề chẳng đổi dời niềm yêu.”
Nghỉ học, Nguyên phải cố tìm việc làm để có tiền nuôi sống bản thân và giúp đỡ gia đình Ba Má và các em dại. Theo yêu cầu của song thân, cậu đã nộp đơn thi vào Lớp SPNT . Cậu đang cố gắng ôn bài thi, thì đùng một cái, bệnh cũ tái phát. Bệnh kinh niên, sừng đầu gối “Đau đâu voi” sưng khớp cùi chỏ, nhức nhối vô cùng. Đi phải chống gậy, lừng khom, thật khó khăn, đau đớn quá mức. Trước đây, hồi nhỏ ở với Ngoại, cậu đã bị rồi . Lúc bấy giờ, tại TD đâu có BS. Anh Cải, hàng xóm, cạnh nhà Bà Ngoại là Thầy Lang Vườn. Anh chuyền dùng ống hút máu độc làm bằng sừng trâu. Anh lấy mẻ chai cắt đầu gối bị sưng vù . Anh đốt nóng lọ rồi úp vào chỗ cắt. Máu độc chảy ra ống hút. Bệnh nhân bớt bị nhức xương. Lúc học ĐT thì bệnh tái phát, phải nằm BVPR mấy tháng. Năm học ĐL cũng bị bệnh. Hai cha con Nguyên lên Chùa Thánh xin đào rễ cây bông trang như người ta bày, để nấu uống. Năm ĐN thì bệnh nằm nhà gần ba tháng. Ông Tám Chich, người thân của Chị CDAH ở Xóm Căn Banh, điều trị. Sau đó, Ba Má cậu nghe lời người bà con ở La Chữ, uống cao khỉ (nấu nguyên cả một con khỉ suốt mấy ngày đêm cho rục thịt, xương, cao lại, ngâm với rượu trắng) để trị dứt bệnh này. Đã uống bao nhiêu con mà bẹnh cứ tái phát. Thầy Đức Huờn, Hoa Kiều, đã đầu hàng , sau khi cho cậu uống thuốc Bắc hơn nửa tháng. Bệnh càng ngày càng nặng. Ông đề nghị đi thử BS Nguyễn Đức Khoan ở PT chuyên trị bệnh phong thấp. Ông này, nguyên là Y Sĩ Tr Tá giải phẩu tại BVPR từ thời Pháp thuộc. Ông tốt nghiệp ngành y tại Pháp. Ông đã từng mổ cho ĐU /TQH . Ông có biết Ông Hải trưóc đây. Thế là Bà Lê đưa hai con vào PT, ở nhờ nhà Ông Năm Diện, bà con bên Ngoại. Nhà Ông Năm ở bờ Sông Cà Ty, gần Xóm Lò Heo. Em Hòa, tập parafix bị té . Bệnh nội thương, nghi là tổn thương phổi. BS khám Nguyên, cho toa mua thuốc uống như Hydrocortison, Dectancyl, Deronil và tiêm trụ sinh như Bipenicilline, Combiotic... Bệnh Nguyên đã giảm. Đầu gối hơi xẹp. Còn bệnh Hòa không bớt.
Về PR , Nguyên tiếp tục uống và chích thuốc theo Toa BS. Ngày thi đã cận rồi, cậu đi còn yếu xìu. Anh Tr, bạn học cùng lớp, nhà ở đối diện căn hộ vách đất mái tranh Ba Má cậu mới mua trên Đường NQ. Anh cũng đi NT thi SP, đã dìu Nguyền ra xe taxi, chạy về hướng Thành phố biển. Nguyên ở trọ nhà cô giáo dạy Lớp Nhất trước dây. Nhà đúc rộng rãi, gần Bãi Tắm tuyệt vời. Nhà mang số 5 Đường PCT/NT, gần Trường Nam NT. Trong khu vực rộng lớn phía sau Trường Nam là Lớp SPNT. Cô Đ. khuyên khích Nguyên:” Em rán thi đậu rồi ra ở nhà cô đi học SP hỷ !” ,“ Thưa Cô em sẽ cố gắng ạ !”. Chàng ngưỡng mộ và kính phục cô giáo cũ hết mực.
Anh Tr. dìu Nguyên lên lầu Trưòng THVTNT thi. Thí sinh đông qua cở ! Có khoảng năm trăm TS từ KH, BT, NT, PY... tham dự kỳ thi SPNT n/k 1959/1960. Chương trình thi lớp Đệ Tứ, nhưng ngưòi dự thi đủ cấp lơp. ù Nhiều TS đã học qua Lớp Đê Nhất. Nhiều người đã có bằng TT1 hay đã học qua lớp Đệ Nhị, Đệ Tam. Đa phần vữa đậu Bằng THĐNC. Nhà Trưòng chỉ nhận 50. TS điểm cao theo thứ tự xếp háng từ thủ khoa trở xuống.
“Thong dong dạo gót Trưòng Thi
Vào ngành Sư Phạm, hành nghề bút nghiên”.à
Không may cho Nguyên là Đề thi môn toán lại có môt bài về Hình học KG Lớp Đệ Nhị mới học sâu, Còn Lớp ĐT thỉ chỉ học khái niêm thôi. ũVì vậy, Nguyên chỉ làm được bài toán đại số về đưòng parabol. Chỉ làm đưọc câu đầu Toán Hình. Cậu không hy vọng gì trúng tuyển vì cậu hiểu đề bài Luận Văn NLLL Bài dịch Việt ra Pháp văn hay Anh Văn rất khó. Đó là một đoạn trong Bài Diễn Văn của TTNĐD và Bài thi môn SĐ. Anh Tr dìu Nguyên ra xe về lại PR. Hai ngưòi mặt mày ủ dột, không vui ,vì bài làm không “Sure”lắm. Cậu nằm nhà dưõng bệnh và đợi ngày công bố của Trưòng SPNT. Nếu cậu thi rớt thì Ba sẽ xin vào làm nhân viên phù dộng tại Tòa HCPR. Lưong khoảng 1200 đồng vào thời điểm đó . Hãy chờ xem. Phải hy vọng để mà sống. Ngày niêm yết tại NT, Nguyên cũng không đi coi vì thấy ít hy vọng và sợ tốn kém cho gia đình nghèo. Một hôm, cậu đang tập đi bộ ngoài sân vì chân đã giảm đau nhiều, thì Thung H. lên cho Nguyên hay là cậu đậu vào SP rồi. H. cũng đỗ nữa. Hãy chuẩn bị ra Trưòng SP nhập học. Nguyên mừng lắm! Cậu cám ơn bạn và trình lại cho Ba Má hay. Má cho tiền đi NT xem kết quả cho chắc ăn. Đúng như H nói. Nguyên đậu háng thứ 21/50. Trưòng DT, HS cùng cấp lớp thi SP rất đông nhưng chì có 2 hiệp sĩ có tên bảng vàng. Một số anh chị gốc NT học qua Đệ Tam hay Đệ Nhị đậu được mấy ngưòi, như các anh Bảo, Lai, Thi ,Tòng các Chị như Thoa, Lan. Mỗi Tỉnh có mấy ngưòi . Riêng HS mời đâu THĐNC, chỉ có 4. Hai NT (Cư,Suý), 2 PR( Nguyên và H) . Cô Đ mừng vô cùng, khi đón tiếp HS cũ vừa đậu SP .
”Con đương mới mở thênh thang
Sách đèn cố gắng học thêm Tú Tài “.
6) HỌC SP NT
Thế là Nguyên chính thức thành Giáo Sinh (GS) Lơp SPNT. Thầy HTá Trần Quý Tuệ, gốc Hue,á nhà ở Phưong Sài NT . Thầy hiền lành, phúc hậu, viết bảng đẹp, vẽ đẹp, dạy môn SPLT , SPTH, TLH và Pháp Văn. Thầy dạy rất tận tình. Thầy là mộtụ Phật Tử thuần thành, thưòng tụng kinh mỗi đêm. Thầy không hút thuốc lá. Không uống bia rượu. Đúng là một nhà mô phạm gương mẫu cho các thầy cô giáo tương lai noi
theo. Thầy Quang, ngưòi Bắc, đẹp trai, công chức ở HHVNT, dạy Việt Văn lớp Đệ Tam. GS Hội Hơạ, từ Trưòng MT NT, cũng gốc Bắc, rất khôi ngo,â tuấn tú, đến dạy ve. õ Một Y Sĩ, Huế, từ BVNT, cha anh Sơn, cũng học SP, dạy môn Y Tế. ùThầy Bàng dạy TD và HĐTN rất vui...LớÙp SP gần biển , nên không khí mát mẻ, dễ chịu. thoải mái vô cùng. Gió trùng dưong lộng về, lả lướt, rào rào, phe phẩy, trên các ngọn cây cổ thụ quanh đấy. Thật là thú vị! Thật là mát rượi! Thật là êm a,ũ thơ mộng. Lớp SPà nằm sát Trưòng Nam . Bên kia là Trưòng Nử.õ Rất thuận lợi cho các GS thực tập hàng ngày .Đêm tối, NT càng êm đềm . Không khí càng mát me.ũ Càng về sáng, du khách càng say sưa, vui hưởng cái không khí tuyệt vời, gió biển lướt thướt, mơn man da thịt, ru giấc ngủ ngon lành cho đến sáng bảnh. Thành phố Biển thật diễm le,ả hấp dẫn con người từ muôn phưong đến viếng . Một năm học SP thật là thú vị cho Nguyên.
Nhà trọ rộng rãi mênh mông. Quanh đấy, nhiều cây cổ thụ cao chất ngất, che bóng mát hai bên những con đưòng dẫn xuống biển. Trưóc nhà là Tiệm sách báo của Dì Đào, Dì ruột Cô Đ. Chim chóc quanh đấy ca hót tưng bừng suốt ngày, nhất là những bình minh rực rỡ. Ánh nắng nhuộm hồng khắp thành phố Miền Thùy Dưong Cát Trắng, tuyệt đẹp này. Cậu có dịp xem sách báo tha ho,à khỏi tốn tiền mua. Cậu khoái vô cùng. Bên kia đưòng, nằm chếch môt gốc, là Phòng Mạch BS Quýnh, ngưòi Bắc. Nhà ông cũng gần đó, một biệt thư nguy nga, tráng le,ả rộng mênh mông. Vườn hoạ đẹp. Chung quanhụ cây cối xanh tưoi che mát trưóc sau. ụ Thấp thoáng một giai nhân, trẻ trung, diễm lệ, lúc nào cũng tô điểm, ăn mặc hợp thời trang. ả Bóng hồng yêu kiều, tha thướt vào ra. Đó là “Hồng nhan tri kỷ’ của BS rất nổi danh lúc bấy giờ.
Phía xa xa, gần cuối đường là Nhà Bưu Điện NT, gần Bãi Tắm. Bãi Biển NT, cát trắng mịn. Những hàng dưong liễù xanh biếc, cao ngất nghêu. Sóng vỗ rì rào, bất tận ngày đêm.
Những lúc rỗi rãnh, cậu cùng vài bạn GS hay đến hóng mát nơi này. Thành phố Biển diễm kiều. Thành Phố xinh đẹp, tuyệt vời. Những biệt thư kín cổng, cao tưòng, nằm rải rác khắp đó đây. Cậu thích cái không khí thơ mộng, êm ả của Đô Thị huy hoàng hoa lệ. Những rạp xi nê. Những con đưòng tha thưót những bóng hồng, những tà áo trắng nữ sinh Nha Thành, diễm le,ả phất phơ trong gio. ù Những tiệm sách khang trang, đầy ấp sách hay, sách quý. Những tạp chí VHNT nằm khoe mình dưói ánh đèn rưc rỡ ban đêm. Những nhà hàng, khách sạn, bề the,á có lầu cao chói lọi. Những lầu đài, dinh thư,ỉ lộng lẫy. Những tòa nhà đô sộ, uy nghi. Những đại lộ thoáng mát, chạy thênh thang xuống biển. Thành Phố NT nổi danh khắp nưóc và trên thế giới.
”Tuyệt vời Phố Thị Nha Trang
Trùng dương lấp lánh cát vàng liễu xanh”.
Cậu học SP thật thoải mái, nhàn rỗi, Cũng như một số bạn GS hiếu học, mua sách tự học, hay đi học ban đêm ( nếu có` tiền), để tiến thêm trên đưòng học vấn. ả Cậu tự học lơp Đệ Tam, Ban B. Chủ yếu là Môn Toán, Ly,ù Hóa và SN. Cậu học vào lúc rỗi rãnh, ngày chủ nhật hay nghỉ lễ. Ngoài ra, câu thưòng xuống Tiệmỉ Sách của Dì Đào, ngồi đọc các Tạp Chí VHNT như Văn , Bach Khoa và những loại sách truyện cậu ưa thích như Truyện Tàu, Truyện Kiếm Hiệp, báo VNHS, VNTP , Sách Học Làm Người, đủ loại . Cậu tha hồ đọc, tha hồ tham khảo, tha hồ nghiên cứu. Năm học SP tại Thành Phố Biển thật vui thú, thật hào hứng, thật bổ ích cho kiến thưc của ngưòi thanh niên hiều học, ham đọc sách báo.
Đùng một cái, bệnh cũ tái phat. Chứng bệnh sưng đầu voi không buông tha cho chàng. Đi khám bệnh BS Quýnh. Ông cho toa thuốc gần giống BS Khoan. Tuy nhiên, hễ đầu gối này xẹp, thì đầu gối kia xưng vù. ụ Thuóc uống, chích liên tực, nhưng bệnh kéo dài gần hai tháng. Thật là đau kho, ă nhức nhối chỗ sưng vô cùng! Nguyên phải xin phép Trưòng SP nghỉ học trong thời gian bi bịnh. Cậu nhắn gia đình biết tin tức bệnh cũ tái phát tràm trọng. Ông Hải từ PR ra thăm con. Cũng may, bệnh giảm dần và cậu đi học lại.
Cô Đ sống với mẹ và Ông Ngoại (Không thấy cha cô). Ông cụ già rồi, khoảng trên tám mươi, nhưng còn khoẻ mạnh. Hồi tre,ũ Ông là một thanh niên khá đẹp trai, theo hình chụp treo trên tường trong phòng Ông. Ông cụ cũng đào hoa, phong nha,õ bay bướm, phong lưu một thời. Một hôm, có người đàn ông đến ở chơi nhà cậu Thọ (Con trai Ông cụ và cậu ruột cô Đ). Cậu Thọ giới thiệu cho Nguyên biết đây là con riêng Phòng Nhì của Bố cậu. Ông Cụ cưòi nói vơi Nguyên:
“ Các Bà theo tôi quá chừng! Thật là duyên nợ! Có một lần mà bà ta có thai”. RồÀi Ông Cụ khẻ ngâm một cách vui vẻ thích thu:
“ Lụy tình theo mãi hào hoa,
Khoa ngô, tuấn tu, ù các bà cứ đeo”.
Ông Cụ trưóc kia là công chức Viện Pasteur. Ông làm việc nhiều năm, thời BS Yersin (Một Nhà Bác Học nổi danh Pháp, cha đẻ của vi trùng Bệnh Chó Dại và thuốc chủng ngừa bệnh này). Cậu Thọ là nhận viên Sở Công Chánh NT. Ngoài ra gia đình cô Đ còn có hai cháu, con Bà Dì gởi trọ học TrườngTH BC Lê Quý Đôn NT. Bà ta lấy chồng tận Vĩnh Bình, trong Nam. Chị Phương và Anh Phước rớt TT 1, đang học lại lớp Đệ Nhị B. Tại Trưòng này có GS Cung Giũ Nguyên, nhà văn và học giả nổi danh khắp nơi. Ông ta kết hôn vơiù con gái Ông Cụ. ỉ Ông thường đưa vợ về thăm Nhạc phu.ỉ Bà vợ lúc nào cũng son phấn kỹ lưõng, công phu. Móng tay, móng chân đỏ chót. Áo quần tha thướt, lộng lẫy, hợp thời trang. Ông Bà lúc đó, khoảng chừng bốn mươi. Bà nói tiếng Huế thỏ the,ũ dịu dàng, rõ ràng, trong trẻo, ngọt xớt. CoÙn vị GS nhà văn nói tiếng Hà Tĩnh, Quê Hương của Thi Hào ND. Ộng dạy PV tại đây. Ông cũng dạy môn triết tại VT. Về sau, Ông dạy ĐHDHNT, khi ĐH thành lập ùỉũtại Thành Phố Biển này. Nhà cô Đ từng nấu cơm tháng cho hai HS ở Ninh Thuận. Anh Trạnh ở PR và Anh Tâm lai Pháp, quê ở Thuận Hòa. Mẹ VN, cha là dân Tây. Cả hai HS theo học VT. Họ đều học giỏi. Riêng Anh Tâm, cao, to, da trắng, đẹp trai hết sảy. Khi đo,ù anh đã đỗ TT 2 Ban Toán hạng khá cao, nên đưọc Hoc Bổng QG đi du học KS bên Tây Đức. Nguyên xem tình hình thì Chị Phưong, một thiếu nữỉ cao ráo, duyên dáng, đã mếch anh chàng hào hoa, khôi ngô,â tuấn tú, thông minh, học giỏi, mang dòng huyết quản, bán phần Gaulois, bán phần Giao Chỉ này. Hai ngưòi chia tay bịn rịn ghê lắm ! Không rõ sau này tình cảm của họ đi đến đâu.
“Tình yêu chẳng biết đến đâu,
Chân trời, góc biển, xa nhau muôn trùng”.
Còn Nguyên thì bịnh phong thấp, sừng dầu gối kinh niên, cứ dây dưa mãi. Bịnh cứ tái đi, tái lại hoài. Cậu biỉ đau nhức, khổ sở vô cùng.
” Khớp xuơng đau nhức kinh niên
Sao mà đeo đẳng, não phiền cho ai.
Chân tay, đầu gối sưng hoài
Bao giờ mới dứt cuộc đời khổ đau?
Kiếp xưa đã vụng đưòng tu
Kiếp này phải chịu lao đao bịnh tình”.
Gia đình Cô Đ rất khá gia. ũ Bà Mẹ Cô thậát hiếu thảo, luôn luôn săn sóc cha già chu đáo, kỹ lưõng. Bữa ăn có nhiều món ngon, thịt cá ê hề. Những món ăn Huế rất là hết y. ù Sau bữa ăn, lại có chuối tráng miệng, thật khoái khẩu vị ! Thật no nê! Thật béo bổ! Cơm tháng 500 đồng. Học bổng 800 bạc. Vì the, á cậu sống thong thả,ũ thoải mái vô cùng. Khỏi bịnh, cậu đi học trở lại. Thầy HT SP rất tốt bụng. Thầy thông cảm trưòng hơp bịnh hoạn cuả cậu. Thầy khuyên cậu cố gắng chép bài để học thi tốt nghiệpụá. Thực ra, niên học SP chỉ kéo dài khoảng 7, 8 tháng. Rồi tất cả GS đều cố gắng ôn tập bài vở để thi ra trưòng. Cuối cùng, ai cũng thi đậu tốt nghiệp Bằng Khả Năng SP CTH. Tất cà sẽ đưọc bổ dụng làm GV dạy tiểu học n/k tới. Nguyên nổá lực hết sức, cũng chỉ đạt thứ hạng tốt nghiệp là 11/50.
Trong lúc rỗi rảnh, vào buổi tối, Nguyên nhận dạy kèm một HS luyện thi TH và thi vào Lớp ĐT Trương VT. Con trai của gia đình DS Trưong Rật, Chủ Tiệm Thuớc Tây đồ so,ả có lầu cao, nằm trên Đường Độc Lập. Ông này gốc Bắc, cao ráo, đẹp trai, đeo kính trắng, trông rất trí thức. Bà vợ xinh đẹp, khoảng 30. Bà nói giọng Hà Nội ngọt xớt như mía lùi. Bà đón tiếp Ộng Giáo rất lịch sự, vồn va. õ Cậu con trai cưng, yêu quý của Bà, đang học lớp Nhứt trưòng Namỉ NT. Giai nhân tưoi cưòi đón Ông Giáo:
- Đẹp giai mà học dốt lắm! Nhờ Ông Thầy kèm giúp cháu Môn Toán nhé!
- Phòng dạy học rất rộng rãi, thoáng mát trên lầu 1. Những chậu kiểng trồng đủ loại hoa, để dọc theo bờ tường, trông rất đẹp mắt. Hoa nở ro,ả khoe đủ màu sắc rực rỡ. Mùi hương thoang thoảng trong không gian êm ả. ũLớp học chỉ có một Thầy, một trò, nên không khí vắng vẻ, yên tĩnh vô cùngụ, Trưong Hà 11 tuổi, da trắng trẻo giống mẹ. Nhưng khuôn mặt giống bố nhiều hơn. Hà có hai cô em gái kề 10 và 8 tuổi. Cô nào cũng cao ráo và xinh đẹp giống mẹ. Trên bàn nưóc giải khát ,ụ trái cậy ( để mời Ông Giáo) nằm la liệt trong những dĩa sành trắng muốt, sạch bóng. Những quả chuối bà hưongỉ mụ mẫm, mơn mỡn, trông thật hấp dẫn!
Lúc đó, vấn đề đi lại dạy kèm, từ nhà trọ đến nhà em Hà thật khó khăn đối với Nguyên. Nhà cậu nghèo, làm gì có đủ tiền sám xe đạp đi học và đi dạy kèm . Thật may mắn cho cậu, số là nhà hàng xóm của Cô Đ cho cậu mượn xe đạp đi kèm tre.ũụ Ngôi biệt thự đồ so, ả rộng mênh mông, nằm liền phía trái nhà tro. ỉ Người ra vào đông đảo thưòng xuyên. Chủ nhân là một góa phụ còn trẻ măng, da trắng, má hồng, tóc uốn cao. Bà xinh đẹp, đầy vẻ quý phái, sang trọng. Bà trẻ trung, diễm le,ả đến nỗi các con trai của Bà, gần bằng tuổi Nguyên, mà họ trông như chị em ở chung một nhà vậy. Bà nói tiếng Huế ngọt ngào, nhã nhặn và lịch sự vô cùng. Ba tỏ ra ụtừ tế, đầy lòng nhân hậu khi cậu lân la sang trò chuyện và ngõ ý nhờ Bà giúp đõ phưong tiện đi lại.-
“Câu cứ tự nhiên lấy xe đạp đi dạy Khi nào rổi rảnh mời cậu giáo sang chơi”. Nhờ vậy, cậu có thể dạy kèm Hà đưọc. Cậu kiếm thêm tiền mua sách học. Gia đình Bà sang trọng giàu có. Các con đều đi học. Xe đạp để trước hiên lu bu.ụ Cậu muốn mượn xe nào cũng được. Thật là một mệnh phụ tốt bụng. Một Bà Tiên kiều diễm, có lòng từ bi. Nghe nói phu quân là một Quan Đầu Tỉnh bị VC ám sát. Thật tội nghiệp! Bà ở vậy nuôi con ăn học. ụ Bà tre trungũ và nhan sắc còn rực rỡ. Có.ụnhiều đàn ông đến tán tỉnh giai nhân. Tuy nhiên, ngưòi đẹp không tái giá với ai. Thiên hạ đồn đại như thế. Cậu vừa học SP, vừa dạy kèm, vừa tự học thi TT1. Năm đo,ù cậu đã thanh toán xong chương trình Toán Lóp Đệ Tam Ban B. Cậu cũng học gần xong Toán lớp Đệ Nhị B. Cậu bắt chưóc gương NNO học SP khóa trưóc. Anh ta đỗ Hạõng BT, Thủ Khoa TT1 Ban A khóa 2 /1959 tại HĐNT. Thật là một gương hiếu học đáng nễ! Một gưong sáng cho đàn em noi theo. Cậu cần chừng chỉ Lớp Đê Nhị để có thể thi TT1. Vì vậy, cậu phải ghi tên học tư Lớp ĐN B tại Trưòng THTT Kim Yến NT. Cậu đóng cho Thầy Nguyễn Phưong, gốc Bắc, 250 đồng học phí 1 tháng để lấy Chứng Chỉ có thị thực chữ ký của Toà HCNT (Thầy Phưong dang dạy VTNT). Cậu không dự thi TT1 kỳ 2 nàm 1960 vì học không kịp chương trình. Cậu quá lo xa. Vì qua năm sau, nộp đơn xin thi chứng chỉ đã cấp năm trưóc, không còn giá trị nữa.
Niên học trôi nhanh như một giấc mộng. Nhà Trưòng đã tổ chức một bữa tiệc liên hoan, trưóc khi các tân giáo viên rời ngôi trường Mẹ. Các Thầy Cô dạy Lớp SP và 50 môn đệ tham dự liên hoan thật vui vẻ, thú vị. Có cả Ông Thanh Tra TH ngưòi Huế của Ty THKH tham dự. Chưong trình văn nghệ giúp vui, cây nhà lá vườn, do các đồng môn phụ trách. Cậu lên ngâm thơ Bài “Xuân VềÀ Thưong Nhớ Với Ai Đây?” áùũỉ của Tạ Ký. Vài hôm sau đo, ù Trưòng Nam cũng tổ chức đêm văn nghệ. Họ mời cậu lên ngậm lại Bài Thơ trên Theo yêu cầu của Ban Tổ Chức. Cậu ngâm thêm Bài”Màu Tím Hoa Sim “của Hữu Loan’ Và Bài “Nhà Tôi’ cuả Yên Thao. Cậu tiếp tục dạy Hà cho đến ngày rời khỏi Thành Phố Biển. Một hôm, cậu đang dạy Hà thì Bà BS Qu. đến thăm Bà DS Trưong Rật. Hai ngưòi đẹp đứng gần nhau, chuyện trò vui ve.ũ “Mỗi ngưòi mỗi vẻ mười phân vẹn mười”. Một Bà nói giọng Hà Thành êm ái, líu ló, giọng đầy truyền cảm, quyến rũ vô cùng. Một giai nhân có nét đẹp đoan trang, thùy mỵ, đẹp sang trọng. Một Bà thĩ nhan sắc diễm le,ả rực rơ,õ lại ăn mặc hợp thời trang. Đẹp mặn mà, sắc sảo. Nhan sắc ngưòi này hầu như làm mờ nhạt dung quang của ngưòi kia, khi họ đứng bên nhau. Mặc dầu dưói mắt Ông Giáo trẻ có tâm hồn nghệ sĩ thì hai nàng đều là mỹ nhân;
“Kẻ sắc sảo, người đoan trang
Mỗi người một vẻ, hai nàng đều xinh”
Thời gian trôi nhanh. Mùa hè đã bắt đầu rực rỡ ánh nắng chói chang, lấp lánh bãi cát vàng óng ả, với hàng dường liễu xanh rờn. Bãi tắm hấp dẫn du khách đến nghỉ mát, bơi lội. Cậu vừa nhận tin Em Hòa bị bịnh, đang nằm tại BV Bài Lao HồÀng Bàng SG ( Nghe nói, không dễ gì vào đây đâu. Ba phải nhờ Ông NXT, nguyên là TTNH trưóc đây. Ông là Chú của DS NKT, gốc PR, xin giùm cho con vào điều trị) Cậu phải đi SG thăm em như lời Ba Má nhắn ra. Cậu xin nghỉ dạy kèm. Thầy HTSP cấp Giấy GSSP để được giảm tiền vé xe hỏa. Cậu bỡ ngỡ bước chân xuống TPSG, Hòn Ngọc Viễn Đông. Thành phố Thủ Đô hoa lệ, đông dân nhất nước. Cậu ghé nhà môt ngưòi quen bên Ngoại, gốc Quảng Nam, ở Đưòng Nguyễn Kim, CL, gần Sân Cộng Hòửa. Ông là nhân viên lao công của Bệnh Viện Chợ Rẫy. Bác có nhiều con gái. Tất cà đều chưa có gia đình. Có lẽ C và cô chị là xinh nhất nha. ụ Còn cô cả có nhan sắc của một ngưòi đàn ông không đẹp trai. Cô ta da ngăm, dong dỏng cao và gầy. Cậu vào BVHB thăm em. Hòửa bị nghi là bệnh phổi. Hòửa đang đi thơ thẩn dạo mát buổi chiều ngoài sân khi Nguyên đến nơi. Thấy Anh nhưng nó không lộ chút chi mừng rỡ, vui tươi gì hết. ụ Nó thản nhiên, phớt tỉnh như hai ngưoi không liên hệ gì ca.ũ Sau đó, cậu cỏ hỏi em lý do tại sao làm the, á thì nó đáp tỉnh bơ:
“ Em phải tập bình tĩnh chứ!”. Tánh nò khác thưòng từ lâu rồi.
Trong mấy ngày ỡ đây, cậu đi thăm Sở Thú và vài thắng cảnh của TĐ. Sẵn dịp cậu ghé Tòa Báo Sáng Tạo (Báo ra đến Số 31 thì đình báũn) của Mai Thảo ở 133B Ký Con SG, để tìm mua một số báo ST cũ cậu chưa co. ù Cậu còn nhớ rõ, õ buổi sáng hôm đó, vào khoảng 10 giơ, ụ cậu đến gõ cửa sắt vì Tòa Báo chưa mở . Nhà văn Mai Thảo, da trắng, cao, gầy, mặt xương xuơng, ra kéo hai cánh của xếp kêu rẹt rẹt vừa hé một khoảng bằng thân mình, Ông nhìn người khách tre ũụvài giây lộ vẻ bất bình, giận dữ vì Ông đang ngủ ngon lành mà có ngưòi lại quấy nhiễu nhà văn. Ông ở một mình trong Tòa Báo và Nhà Xuất Bản ST rộng lớn. Tuy nhiên, khi nghe cậu nói, cậu yêu thích văn chương nghệ thuật, thích đọc ST, đến tìm mua các Số Báo thiếu, thì Ông đổi giận làm vui. Ông mời Nguyên cứ tự tiện lên gác lục tìm các số mình chưa co.ù Trên bàn viết của Nhà Văn nổi danh này, la liệt càc thứ lỉnh kỉnh. Trang giấy trắng viết dở dang. Cây bút máy chưa đóng nắp, nằm trên tờ hoa. Cạnh đó là cốc cà phê đen còn loáng thoáng chút cặn dưới dáy. Gạt tàn thuốc dầy nhóc tro và đuôi thuốc Cotab dụi vào đấy. Những bao thuốc lá trống trơn, bị vò nhầu, bỏ trong giỏ rác ở một gốc phòng. Nhà văn đưa bàn tay mặt cằm lấy một tàn thuốc còn hơi dài bật diêm hút tự nhiên trưóc mặt khách. Những ngón tay dài, trắng, nổi gân xanh, ươm vàng màu thuốc thơm. Cậu mua hết những số ST cậu chưa co, ù kể cả những số bị mọt đục lũng bìa, sống lửng, hay những tở giấy bên trong. Văn nhân bớt 20/100 tổng số tiên ghi bán báo. Ông đưa cậu Tạp Chí “Hiện Đại”. Ông vui vẻ giới thiệu:
“ Tờ Báo này do bạn tôi chủ trưong. Tôi có cộng tác. Cậu hãy về đọc thử nhé!” . Vưà lúc đo, ù có ngưòi khách đếnTòa Báo. Ông nói tiếng Bắc hơi lớn tuổi hơn Mai Thảo. Họ bàn chuyện văn nghệ, báo chí. Nguyên cám ơn và cáo từ chủ nhân ra về. Trongà TC Hiện Đại,&nb
