4) DẠY KÈM
Lúc bấy giờ có chương trình HO. HK chấp thuận cho cựu tù nhân chính trị trong chế độ XHCN được lập hồ sơ xin định cư tại Mỹ. Họ muốn vớt vác phần nào lỗi lầm đã bỏ rơi đồng minh trước đây. Chàng còn đang lưỡng lự, phân vân, không biết làm cách nào xin lại Giấy Ra Trại. Vì công an khu vực Hào đã thu giấy này của chàng lâu rồi Chàng hỏi thăm anh em đi trước, rút kinh nghiệm dể làm đơn xin lại.
Sau khi nghỉ làm” Cung Tiêu “, bán bia, Nguyên dành thời gian cho việc dạy kèm trẻ kiếm sống. Trước kia, chàng đã nhận dạy kèm ban đêm lai rai tại tư gia hay tại nhà chàng. Cũng nhờ vợ giới thiệu học trò, nên chàng thường xuyên có lớp kèm trẻ, lớp luyện thi tốt nghiệp Phổ Thông Cấp 2, hay lớp chuẩn bị thi vào Lớp 10 Trường PTTH , hoặc các lớp Cấp 3 về Anh Văn hay Sinh Viên Cao Đẳng Sư Phạm Tháp Chàm lúc bấy giờ có nhu cầu học thêm SN về Môn Reading, Grammar hay luận văn. Đặc biệt, chàng mở lớp dạy Anh Văn cho những người cần học Sinh Ngữ để đi nước ngoài, vì lúc ấy đang có chương trình xuất cảnh cho diện con lai và HO cũng như ODP , diện bảo lãnh đoàn tụ thân nhân, gia đình. Nhiều cựu tù nhân chính trị có đủ điều kiện, đã làm hồ sơ và lần lượt được phái đoàn Mỹ gọi phỏng vấn. Nhiều người đã sang Hoa Kỳ ” Miền Đất Hứa”. Sau đó, chàng cũng tham gia các lớp dạy Anh Văn , luyện thi văn bằng A, B, C. Các Trung Tâm Anh Ngữ tại Nhà Văn Hóa hay Trường Nguyễn Trãi ( Tức Trưởng Duy Tân cũ). Các Trung Tâm này do sự bảo trợ của Trường CĐSP/Nha Trang hay Viện Đại Học Đà Lạt. Về sau, những nơi này bị Sở GD/Tỉnh NT giải thể hết. Họ mở TTAN tại Khu Tam Giác do Chính Quyền tổ chức.
“Thời gian dãy học thảnh thơi
Áo quần sacỉh sẽ, khỏi phơi nắng vàng.
Bạc tiền thong thả, thênh thang
Gia đình êm ấm, vợ con vui vầy.”
Không may là Giấy Ra Trại chính ( Lệnh Tha ) của Nguyên đã bĩ CAKV, Hào, thu mất từ lâu. như đã nói ở đoạn trên. Chàng lại không có bản photocopy. Thế mới chết chứ ! Hầu như đa phần cải tạo về địa phương, đều bị CA tịch thu giấy này, khi làm hồ sơ Giải Chế . Lúc đầu, thời gian cải tạo phải 5 năm trở lên, mới được làm hồ sơ xuất cảnh. Sau đó là 3 năm. Nguyên ở tù gần 5 năm. Quá dư điều kiện làm giấy tờ cho diện HO. Nhưng chàng không có gì chứng minh cải tạo. Chàng chì có giấy “Giải Chế” do Văn Công An, CT/ UBND TXPR /TC ký. Vả lại , Nguyên thấy ở VN bây giờ chàng dạy học khấm khá, nên chẳng quan tâm việc ra đi. Anh em HO1, 2, 3... đã sang Hoa Kỳ nườm nượp, từ 1990. Bạn bè cứ khuyên bảó, hối thúc chàng nên lập HSXC. Anh Th. ở Hội TTL là bạn học cùng lơp ngày xưa ở DT, HO11, đã lại nhà thuyết phục chàng nên lập giấy tờ ra đi. Anh CĐĐ. gốc Đ/U/ĐĐT Trinh Sát/TKNT, chồng cô Uy. HÓ18 ( Họ mời chàng lại nhà dạy cho con trai, và sau này dạy Anh Văn cho cả gia đình, khi họ chờ phỏng vấn. Anh ta còn giữ Giấy Ra Trại, bản chính. Thế mới tài chứ! ). Ai ngờ, ngày hôm nay lại cần giấy tờ ở tù như thế! Trên đời mấy ai học được chữ ngờ. Ai mà tưởng tượng được Mỹ giúp cựu tù nhân chính trị sang vùng đất mới. Họ đã tỏ thiện chí vớt vát, mách cho hai địa điểm đến xin cấp giấy này:
1) Làm đơn nộp tại Sở C/A Tỉnh Thuận Hải ( Ba tỉnh sáp nhập lại: Ninh thuận, Bình Thuận, Bình Tuy. Tỉnh lỵ tọa lạc tại Thành Phố Phan Thiết).
ỉ 2) Ra trại tù A30 xin Phó Bản.
Phải có tiền và thì giờ đi lại. Chàng chẳng quan tâm gì mấy về chương trình HO, vì thấy làm ăn được. Chưa tính toán gì cả. Thanh, vợ chàng, vốn là gia đình CM. Cha nàng , Ông NB, gốc QN, đã tham gia kháng chiến chống Pháp và hy sinh năm 1948 tại SG. Phụ thân nàng là liệt sĩ. Nàng hăng say công tác giáo dục hơn mười năm qua. Nàng đã rõ Chuyên Chính Vô Sản và Chủ Nghĩa Anh Hùng CM quá rồi. Một cán bộ Phòng GD đã nói với nàng;
-Dù chà làm CM , nhưng chồng Ngụy. Cân lại thì tội nặng hơn, đấy nhé! .
Trưa hôm đó, chàng đang nằm ngủ trên võng, dưới cây mít, trước nhà, thì nàng đến năn nĩ, ĩ ôi, ngắn dài than thở đủ điều, đủ thứ, khuyên chàng lập hồ sơ xuất cảnh:
- Cuộc sống tại đây thật bấp bênh, không có tương lai, thay đổi thất thường. Sống hôm nay, không biết có ngày mai. Anh nên đưa gia đình qua Mỹ, như bao nhiêu cải tạo viên khác. Ở Hoa Kỳ, sướng thấy mồ! Quốc gia giàu mạnh, tự do, dân chủ. Đô la, của cải, thuồc men, thân nhân gửi về VN như nước. Anh học tập đủ năm. Sao không chịu đi? Anh sang đấy dưỡng già. Em và các con lo hết mọi sự. Anh khoẻ ru bà rù hè! Qua tới My, Em không để Anh làm gì cả. Đừng lo khó khăn, lạ nước, lạ cái. Em và các con tha thiết mong Anh tiến hành lập thủ tục xuất cảnh. Anh chỉ cần đưa mẹ con Em tới Miền Đất Hứa là xong. Nhiều người vượt biên, chịu bao nỗi nhuc nhã. cay đắng, tù đày, chết chóc, bỏ mình trong bụng cá ngoãi bể khơi, mà họ còn liêu lĩnh ra đi, tìm tự do, hạnh phúc. Huống hồ mình đủ điều kiện xuất ngoại hợp pháp. Hãy hứa với Em là gia đình mình sẽ xuất cảnh đi Anh!.
Nghe Bà Xã đờn sáu câu, ngọt xớt như đường phèn, Nguyên quyết định làm giấy tờ xuất ngoại, để làm hài lòng vợ con.
“Gia đình qua xứ Cờ Hoa
Tự do, thong thả, chẳng lo lắng nhiều.
Em, con làm hết mọi điều
Cho Anh thoải mái, đói nghèo hết lo.”.
+++ LẬP HỒ SƠ HO
Thế là chàng thương vợ và ba con, chìu lòng thê tử, tiến hành thể thức xin Giấy Ra Trại, qua C/A Phường Kinh Dinh lên CA Tỉnh.
“Thong dong “Thủ tục dầu tiên
Có tiền, quà cáp, ưu phiền tiêu tan.
Hồ sơ vào các cơ quan
Giấy tờ xác nhận rõ ràng, trơn tru.”
Tuy nhiên , Giấy Ra Trại chính, nơi nào cũng trả lời bị thất lạc, mất tiêu. Dù khi phóng thích, mỗi tù nhân có ba bản chính. Một bản đương sự nắm trong tay. Một bản lưu tại Bộ Nội Vụ. Một bản CA Tỉnh nắm làm HS. Đó là lời giải thích của Đại Úy Nguyễn Tuyết, người Bắc, Trưởng Phòng HS/ CA Tỉnh TH. Giấy Phóng Thích của chàng đã đi ngao du mất tiêu rồi. Trên bàn rộng lớn trong phòng Ông, hộp đựng phiếu HS, lồ lộ tấm cạt màu xanh lá cây, có ghiâ rõ tên họ chàng, thuộc tù TTTB 8, nằm chình ình trước mặt chàng. Tên họ, nghề nghiệp, cấp bậc, chức vụ, tên trại tù, rõ ràng thế kia. Nghĩ có đau không chớ! Có học tập, nhưng không có lịnh tha.
“Công An Phường không hồ sơ
Công An Khu Vực. giấy tờ thu đâu?
Công An Thị Xã mịt mù
Giấy tha chẳng có, ở tù chứng đâu?
Công An Tỉnh cũng lắc đầu
Giấy Ra Trại chính Cây Cầu Hồ Sơ.
Là sinh mạng , lúc bấy giờ
Phải xin cho được giấy tờ, mới xuôi”.
Ông ta bảo Nguyên: ” Anh có cải tạo, nhưng không có HS ra trại. Phải học tập ít nhất ba năm. Bây giờ anh chi tiền, chúng tôi sẽ cho người vô Thành Phố HCM , lục
HS hộ anh, Anh có đồng ý` không? ”. Nguyên vui vẻ:
-Vâng, chúng tôi đồng ý. Nhờ Đ/U giúp cho..
Ông ta lấy một trăm ngàn tiền công lục tìm sao hồ sơ. Sau này, Nguyên nghe nói họ bảo thế để moi thêm địa những tên Ngụy cần đi Mỹ . Chứ HS nằm trong phòng mật của CA Tỉnh. Không rõ có đúng như thế không. Chàng buồn bã ra về. Họ hẹn tuần sau vào lấy. Chàng vội ra bến, đón xe về PR . Một tuần sau, lại vượt gần 150 km vào PT, lấy giấy Ra Trại, do CA Tỉnh cấp. Không phải Bản Chính của CA Tỉnh Phú Khánh trước đây. Giấy này ghi ngày vào trại Cải Tạo 4/1975. thiếu ngày , chỉ có tháng và năm. Còn ngày ra trại thì 4/4/1980 , đúng như Lệnh Tha trước đó. Thế mới chết chứ! Chàng lại vô PT lần thứ ba, quà cáp năn nỉ , ĩ ôi, hết nước miếng. Trưởng Phòng HS. Chàng nhờ Lan , em gái đang ở tại nhà gia đình chồng, ngay tại TXPT và làm công nhân Phòng Ngư Nghiệp ở đây, nói hộ ĐU Tuyết giúp đỡ. Chàng xin đề ngày 18/4/1975, nghĩa là sau hai ngày, khi Ninh Thuận bị rơi vào tay Bắc Quân. Vẫn là Giấy Ra Trại, không phải Bản Gốc. Nhưng có còn hơn không. ”Cũng liều nhắm mắt đưa chân, Thử xem con tạo xoay vần đến đâu.” Chàng tiến hành hồ sơ xuất cảnh, diện HO, mua tại CA tỉnh TH. Phòng Xuất Nhập Cảnh CA Tỉnh tại PT, ký các văn kiện HS trước khi đi dịch vụ tại Đà Nẵng ( một chi nhánh của Bộ NVHN) .
“Cũng liều nhắm mắt chi ra
Hồ sơ cứ lập, may mà êm xuôi.”
Nơi nào cũng thuốc ba số 5, cũng quà cáp cho êm chèo mát mái, khỏi mất công bị hạch sách, khó khăn đủ điều, mất nhiều thì giờ và công sức. Làm HS đủ thứ, xác nhận linh tinh.
“Bấy giờ Đà Nẵng xa vời
Đi lo dịch vụ , cho rồi hồ sơ.
Bình minh vội đón xe đò
Xe ca đông khách, anh lơ rước liền.
Đường xa, cát bụi tung lên
Cửa nhà, rừng núi, liên miên lùi dần.
Nắng chói chang, nắng tràn dâng
Nha Trang, Đèo Cả, rồi sang Tuy Hòa.
Phú Yên, đồng ruộng bao la
Non xanh, nước biếc, quê nhà mênh mông.
Qui Nhơn , đồi núi chập chùng
Đường quan heo hút, trùng trùng núi non.
Đêm về, xe vẫn bon bon
Đèn pha chiếu sáng, xe trườn dặm xa.
Xe ngang Quãng Ngãi, sáng ra,
Đi vào Đà Nẵng thì đà bình minh.
Xe thồ lỗn ngỗn. lênh nghênh,
Xe đi hai bánh , gập ghềnh đường quan,.
Đến nơi dịch vụ Công An
Ngày đêm chẳng nghỉ, ngút ngàn đường xa.”
Tại đây, họ đòi Giấy Ra Trại Chính. Tuy nhiên, họ cũng tỏ ra thông cảm vì” Thủ Tục Đầu Tiên” đã lo. Chàng đón xe đò về PR. Lúc bấy giờ , tại Ngã Ba Đà Nẵng-Huế ( Bên kia là Đèo Hải Vẫn), không những xe thồ nhiều vô số mà bọn “Cò” và du đãng đứng chật đường. Đám Cò đón khách để đòi tiền chủ xe dừng lại rước họ. Hành khách nào tỏ ra bất mãn, phản đối, là chúng dùng ghế phang ngay vào người. Kinh hồn thật! Một tên Trùm, rất trẻ, có bộ mặt cô hồn, hung hăng , dữ dằn, lên xe đòi tiền cò chủ xe . Đây làchiếc xe có đề Bảng Hiệu Bộ Nội Vụ hẳn hoi. Nhưng chúng đếch sợ. Anh chàng thu tiền hành khách, phải chi cho chúng, để được yên thân qua truông. Xe CA mà thế, huống hồ xe dân sự thì bị bọn du đãng trấn lột như thế nào nữa đây? Thật hết ngõ nói trong thời buổi vô kỷ, vô cương này.
“Anh lơ , tài xế biết điều
Bọn cò rũng rĩnh ăn theo, êm chèo.”
Một điều làm Nguyên ngạc nhiên nữa là, cũng chính xe mang bảng hiệu Bộ NV này, lúc vào tới khu vực Thôn Đài Sơn, gần PR, thì chiếc xe mô tô ba bánh, chở hai CA mặc sắc phục, đậu sẵn bên đường chận lại. Anh lơ vội cầm giấy ghi tên chuyến xe và hành khách, chạy vội đến chỗ CA. Một xấp tiền hối lộ CA Giao Thông đút công khai dưới tờ giấy. Trên xe đò nhiều hành khách trông thấy rõ ràng. Ít nhất cũng phải vài ba chục ngàn đồng. Có thế mới êm chuyện, chở quá tải, số lượng hanh khách trên xe. Bởi vì, có nhiều người đứng nhô ra phía sau xe. Các ghế phụ trong xe đã đầy người.
. “Công An lại chận Công An
Áo vàng sáng chói đón đường phe ta.
Giao Thông bắt nạt gà nhà
Chủ xe hối lộ cho qua chuyến hàng.
Làm cho bảng hiệu bẽ bàng
Bộ to Nội Vu phải nhường tham ô.
Làm cho mất mặt bầu cua
Làm cho dân thấy sững sờ, ngạc nhiên.
Trên đồi chỉ biết đồng tiên
Đâu còn pháp luật, trắng đen rõ ràng.”
Chừng vài ba tháng sau, Dịch Vụ CAĐN gửi thư cho khách tận địa chỉ nhà, báo tin ra nhận Hộ Chiếu. Thế là chàng lại ra ĐN, lấy giấy tờ theo báo thư. Nhà chàng trong xóm, Tổ DP, không có số nhà như khu vực ngoài đưòng phố lớn. Do đó, thư tử gửi đến, qua Phường, Tổ. Thư gởi đến, đã đề không đúng họ. Chỉ đúng tên và chữ lót, do nhân viên DV sơ ý ghi sai họ. Nhưng rõ ràng trong Tổ Chàng và ngay Phường KD chỉ có mình chàng làm hồ sơ HO. Anh Qu., bạn học cùng lớp ngày xưa với chàng, gốc HSQ An Ninh QĐ, nhờ khôn khéo. được Chính Quyền Phường cho làm nhân viên phụ trách khâu chuyển thư từ trong Phường. Anh ta có đến nhà, đưa thư của CADVĐN cho chàng xem. Nhưng Anh ta làm khó dễ, không cho chàng nhận. Lại hăm xé nát thư đi hoặc hoàn trả lại nơi gởi vì ngoài bì thư không ghi đúng họ của chàng. Thế mới mệt chứ! Chàng phải năn nỉ, ĩ ôi, dẫn đi đãi cà phê và ăn sáng. Anh ta mới giã vờ vô phòng kín bóc bao thư. Quả nhiên DVĐN bảo chàng ra lấy HC gấp.
Nhiều lần tại Phòng CADVĐN, chàng đã chứng kiến cảnh CBCA đối xử với anh em lập HSHO thật là tồi tệ. NVCA phụ trách, coi họ như tù, mặc dù nay họ đã được trả quyền công dân. Thái độ còn phân biệt, thù hằn, thành kiến. Họ xài xẻ nặng nề, la hét om sòm. Nhưng anh em nín thở qua truông. Thậm chí mắc tiểu tiện, họ không cho phép vào nhà cầu của cơ quan. ” Phải rán nín hay ra giải quyết phía ngoài đường kia.” Viên Th/Tá, Phó Phòng, gốc Bắc, bảo Nguyên như thế. Trời đất! Hết cở nói. Còn vị Nữ Trung Tá Thịnh, Trưởng Phòng, cầu vai mang quân hàm sáng chói. Chị ta cao ráo, uy nghi lẫm liệt, nói giọng Hà Nội, ngọt xớt như mía lùi. Nhưng tỏ ra dứt khoát và kiên quyết khi trả lời một vài trường hợp thắc mắc, xin xỏ gì đó. Nữ tướng chỉ xuất hiện chừng vài phút, rồi rút lui. Đa phần SQCA là người vùng ngoài. Một số ít gốc Quãng Đà hay Miền Nam.
Anh em làm HSHO cứ dạ dạ, vângỉ vâng, cho êm chuyện. Họ sợ làm mất lòng NVPT, có thể trở ngại, gây rắc rối về giấy tờ HSXC.
“Qua sông, nín thở thường tình
Tránh voi nào có xấu mình lắm đâu.
Nhẫn tu, không dễ được nào
Đoạn trường, ai có qua cầu mới hay.”:
Xong xuôi HS vào đầu năm 1991, chàng mang Hộ chiếu HO 34. Chàng và gia đình chờ Phài Đoàn HK gọi đi phỏng vấn. Thời gian đợi phải mất nhiền năm như các bạn đã lập HS trước đó . Lúc chàng khởi sự làm giấy tờ thì mới HO 16, 17. Thật quá nhanh. Những ai giàu có , tiền của dồi dào thì chạy DV ra tận HN, nhanh hơn. Một số người, không học tập, hay chỉ cải tạo vài ba tháng, một năm . Thế mà họ cũng có HCHO, có bản chính, Giấy Ra Trại hẳn hoi. Họ lần lượt ra đi êm ả, suông sẻ. Trái lại, người ở tù thực sự, đủ niên hạn, theo qui định, mà lại bị trở ngại này nọ, bị bác lên, bác xuống. Thế có đau không ? Những kẻ giấy tờ giả, giỏi chạy chọt, lo lót, nên trót lọt. êm ru, bà rù. Đúng là “Có tiền mua Tiên cũng được.”. ”Đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn”. Người ta nô nức mua Giấy Ra Trại giả. Làm HS gỉả cho con cái, gán ghép cho con đi theo gia đình HO, hay con lai, đoàn tụ. Người giáu có thì gởi con, chịu chi tiền. Người nghèo khổ, thiếu thốn, thì đành bỏ vợ con lại, làm giấy tờ giả với người bỏ tiền, vàng ra lập HS đi với mình. ”Nghèo cũng là một cái tội”. Những kẻ cơ hàn phải chịu thiệt thòi, mất mát đủ thứ.
“Không tiền lo đủ Hồ Sơ
Phải cho gán ghép để ra nước ngoài.
Vợ con đành bỏ lại thôi .
Nghĩ đời, cay đắng cho đời lắm thay!
Những người nuôi dưỡng con lai
Bán cho kẻ khác kiếm lời mà ăn.
Bạc vàng mua hết mọi đường
Khai sanh, giá thú, công an, giấy tờ.
Phải chăng Thượng Đế nhà giàu
Ra đi kẻ trước, người sau êm đềm.”
Khi có HC rồi, phải photocopy gởi đi Thái Lan cho Tòa Đại Sứ HK tại đây xét phỏng vấn nhanh. Lúc đầu, các HO có giấy Ra Trại Chính, thì khỏi cần Giấy Xác Nhận (XN) Có HTCT của Bộ NV. Đỡ tốn kém tiền bạc và thời gian đi lại. Nhưng rồi anh em lại tung tin Phái Đoàn Mỹ đòi giấy XN này. Thế có rắc rối, mệt mỏi không chứ. Thế là Nguyên phải lo thủ tục này. May vô cùng, khi Anh Nghĩa, bạn tù, có vợ là Loan, đồng nghiệp với Thanh, cùng dạy học tại Trường PH 2, đến nhà chàng mách bảo rằng anh có quen SQCA thị Xã tên Đại, người Bắc. Anh này bảo có thấy Lệnh Tha của Nguyên, anh ta chịu bán lại với giá ba trăm ngàn đồng. Giấy này, Hào tịch thu của chàng trước đây, khi y bảo làm HSGC cho chàng. Hú hồn, hú vía. Rõ ràng, nó nằm đây, tại Đồn CATXPR mà họ cứ khăng khăng tuyên bố HS chàng không có. Nguyên mừng quýnh, theo anh ta, sau khi đãi bạn một chầu cà phê. Anh Đại, nhà ở Đạo Long, thấy Nguyên bước vào phòng khách với Nghĩa, cười hề hề,nhìn chàng, dáng vẻ , vừa lo âu, vừa nôn nóng, xen lẫn hăm hở. Y thò tay vào tuái áo vét, móc ra tờ Lệnh Tha. Chàng cầm xem qua. Phía sau có CAThị Trấn PR ghi ”Trình diện Đồn CA ngày 4 mỗi tháng.”. Quả là Giấy Ra Trại Chính của mình. Y cười đểu, nhìn chàng nói toẹt móng heo:
-Anh cần đi Mỹ. Tụi tôi cần một bữa nhậu. Ba trăm ngàn trao đổ công bằng. Anh đồng ý chứ?.
Nguyên hơi ngần ngừ. Sớ tiền này hơn lương một tháng của GVC2 như vợ chàng. Còn hai con chàng, thằng Anh và con Quyên, đều làm nghề dạy học, một đứa tốt nghiệp Trường SPC2/TC, một đứa SPC1/DK, thì lương tháng chỉ bằng nửa số tiền trên vào lúc bấy giờ. Giấy tờ của chàng bị tịch thu . Bây giờ, phải mua lại. Thật là dễ thương ghê! Lý của kẻ mạnh, của tham ô, bóc lột, hết cở thợ mộc. Tiền trao, cháo múc. Chàng thử nài nĩ: ” Tôi nhà giáo nghèo, xin gởi hai trăm ngàn.”. Y cũng OK luôn. Đỡ hao phí một trăm ngàn. Thời buổi khó khăn. Tiền mồ hôi nươc mắt. Họ nhậu một bữa, bằng hai tiền lương GVC2 mới ra trường.
“ Lệnh Tha”đã bị tịch thu
Bây giờ mua lại, người tù phải chung.”
Tuy có Giấy Ra Trại chính, việc xin giấy Xác Nhận của Bộ NV, không phải dễ gì. Trước tiên, chàng phải lên CA Tỉnh tại Mỹ Đức ( Bây giờ trở lại Tỉnh NT cũ). Nhưng tại đây, Phòng HS trả lời: ”Không có HS của anh ở đây”. Viên Thiếu Tá Trưởng Phòng HS , gốc Quãng Nam, lạnh lùng, nghiêm nghị, nói vơi chàng như thế . Thế có chết không chứ! Nguyên vội trưng ra Lệnh Tha bản gốc. Ông ta liếc sơ qua, rồi cười nham nhở, có vẻ chế riễu:” Anh không có HS gốc ở đây. Mỹ nó không tin các anh. Làm sao chúng tôi tin các anh được.”. Nguyên khẩn khoản:” Tôi có Giấy Ra Trại chính mà! Ông ta thản nhiên cứng rắn . Đôi mắt trông thật dữ dằn, đôi môi mỉm cười đểu cáng. Y nhấn mạnh từng tiếng: ” Nhưng không có HS gốc. Không thể xác nhận được.”. Chàng xuống nước, hỏi lại:
-Vậy, thưa Th/Tá, tôi phải làm gì đây? Y nhìn chàng nai tơ, chưa biết thủ tục đầu tiên gì cả: ” Phải ra C/A tỉnh Khánh Hòa, cơ quan quản lý HS Trại Cải Tạo A 30 , nhờ họ lục tìm xem có HS của anh không. Nếu anh ngại, thì chúng tôi cho người ra đó làm việc hộ anh. Anh đồng ý chịu phí tổn cho chúng tôi không?”. Thế là chàng phải chung gấp đội tiền, một trăm ngàn . Không bớt một xu nào. Hôm trước, Hòa, em chàng cũng nói với Nguyên là Phó Phòng HS C/A tỉnh NT, nữ Đ/U Ngọc, gốc Bắc, cũng đã từng nói với nó, khi nó lên đây làm Giấy XN: ”Chúng tôi không thương gì các anh đâu.” Nghe mà thắm thía vô cùng. Chàng ngăm khẻ câu thơ của môt thi sĩ:
“Chấp tay tôi tạ ơn Trời
Cho tôi thấy được cuộc đời niềm vui.
Chấp tay, tôi tạ ơn người
Cho tôi thấy được một thời mặn cay”(THT)
Thế là một tuần sau, Nguyên lại lên C/A tỉnh, xin Giấy Xác Nhận có HTCT . Thật là vất vả! Thật là gian nan! Chỉ một việc xin Giấy này mà khó khăn, mất thì giờ và tiền bạc như thế . Chàng lại chuẩn bị đi SG xin XN của Bộ NV ( Chi nhánh Miền Nam)
“Lại xuôi trăm dặm Sài Gòn
Xin tờ Xác Nhận bao năm trong tù”
Chàng chợt nhớ Bài thơ của Thầy Tuệ Sỹ viết trong tù ngục:
“Thuận thử ngục tù phạn
Cúng dường Tối Thắng Tôn
Thế gian trường huyết hận
Bỉnh bát lệ vô ngôn.”
Chàng cũng cảm khái, ngăm khẻ theo ý chính của Bậc Đại Sĩ tài hoa, từ bi này:
“Cơm tù một bát cúng dường
Dâng lên Tối Thượng, chứng lòng của con.
Thế gian , máu chảy không ngừng
Hận thù chất ngất, bỗng dưng lệ nhòa.
Thời gian , tiền bạc ra vô
Nhà hàng, khách sạn, đợi chờ duyệt xong.”
Lúc bấy giờ, chàng gặp một SQCA, gốc Bắc, có quày hàng bán phở bên lề đường, trước Chi Nhánh Bộ NV/ MN. Chàng chưa tới nhà em gái chàng là Thu Thủy, ở Đường CM Tháng Tám, Hẻm Lê Lai ( Nhà chồng gần nhà thờ Tân Việt/Q.Tân Bình ). Anh ta cho biết: ” Giấy Ra Trại bản chính. Có xác nhận của C/A Tỉnh, nơi cư ngụ, thì Bộ xác nhân thôi. ”. Nguyên thấy yên tâm. Đêm đó , Nguyên ở Nhà Trọ, gần Bến Xe SG, cho gần Bộ NV. Hôm sau, ỉ Chàng bước vào Văn Phòng làm HSXN/BNV. Một nữ Tr/Uý, nhân viên phụ trách, gốc Bắc, khoảng bốn mươi tuổi, đang xài xể dữ dằn người khách đến xin giấy tờ như chàng. Mụ ta mắt lông lên, trợn trừng, lộ vẻ thù ghét, kỳ thị, đầy thành kiến với bọn Ngụy công khai, mặc dù anh kia chỉ nói câu gì đó, không hài lòng Mụ. Mụ rày la khách như tù nhân trong ngục thất . Mụ là Thượng Đế ở đây. Mụ quyết định số phận của những người đến xin XN. Mụ khó dễ, làm tình, làm tội đủ thứ. Những người bị la rày, đứng khép nép, im khe như tù phạm. Nộp đơn xong, rồi ngày mai lại lấy Giấy XN có cải tạo của Bộ NV. Ai ai cũng dạ dạ, vâng vâng,”Nín thở qua sông” cho được việc. ”Tránh voi chẳng xấu mặt nào.”.
“Hận thù chẳng dứt cõi trần
Cũng là người Việt mà không thương tình.
Đâu còn khói lửa, chiến tranh
Mà tâm chẳng lắng , soi mình từ bi.”.
Rảnh rỗi một ngày, một đêm , chàng đi xe thồ về Q. Tân Bình thăm vợ chồng cô em gái và các cháu. Thăm Ông Bà bố mẹ chồng của em, nhà ở phía trước mặt đường CM /TTám, gần Chợ Tân Bình. Nhà lầu đúc một tầng, làm nghề thợ tiện. Gia đình bên chồng khá giả , có nhiều con hiện ở Mỹ ( dạng vượt biên). Gốc Bắc di cư năm 1954, Công giáo, ngụ ở PR, vào đây lập nghiệp, sau 1975. Hôm sau, chàng lại lãnh giấy XN. Thế là an tâm, về lại PR, chờ đợi phỏng vấn.
+++ GỌI PHỎNG VẤN
Mãi đến khoảng cuối năm 1994, sau khi lập HS trên ba năm, gia đình chàng mới được gọi đi sơ vấn. Nguyên còn nhớ, nhằm đêm Giáng Sinh, mọi người ngồi trên chiếc xe ca chạy vào SG. Xe đang vượt qua vùng ngoại ô Biên Hòa, còn nghe tiếng chuông nhà thờ ngân vang. Giáo dân đang lũ lượt ra về. Họ cuốc bộ trên lề đưòng, gần các giáo xứ, cười nói vui vẻ , trò chuyện râm rang. Nguyên đã lo chuẩn bị trước mọi thứ. Đã đi chụp hình phổi, ở Phòng Quang Tuyến tư nhân ( Hải, Y sĩ QT/ BVPR, chụp phim cho chàng). Mùa HO thật rộn ràng. Nhiều ngành y tế, dịch vụ, mở thêm, hoạt động sôi nổi, xôn xao . Khách cần khám bệnh, chụp hình phổi, chuẩn bị sức khoẻ tốt để đi phỏng vấn, qua truông nay mai. Nếu có bịnh, thì lo chữa chạy, thuốc men cho lành hẳn mới thôi. Hải là em trai của Oanh. Oanh vốn là HS/DT . Nguyên dạy cô ta các lớp 10, 11, 12 trước đây. Tâm, chồng nàng, là bạn học cùng lớp với giai nhân. Cả hai là học sinh cũ của chàng. Bấy giờ, họ dều là nhà giáo XHCN. Oanh dạy Cấp 1. Tâm GV Cấp 2. Họ có mở thêm Quán Cà Phê sáng tại Đạo Long, gần Rạp Hat Thanh Bình. Họ có gởi con cho chàng dạy kèm Anh Văn trước đây. Cậu bé khoảng 10 tuổi, da trắng trẻo giống cha và mẹ. Đẹp trai , nhưng khuôn mặt phảng phất nét buồn như hiền mẫu. Hải có vợ là em gái chị Diệp thị Thành, vợ HĐCảnh . Chàng đã dạy ba đứa con của Cảnh: Quỳnh, Châu, Ngõng nhiều năm về trước. ( Cảnh là em HĐHảo/ Tổ Phó / Tổ Hợp Tác Song May Đồng Tiến. nơi chàng làm Xã viên nhiều năm, trước khi vào làm CN/ XNGVĐL). Hải học Anh Văn với chàng các bằng A, B trước đó không lâu. Vợ chồng Hải đang ngụ tại nhà Ông Bác ruột, anh Trúc, cũng là GV, làm nhiếp ảnh gia, nghề tay trái. Trúc là anh ruột LPQuang, vợ chị NKDDung. Hải chụp hinh phổi qua máy Quang Tuyến xong, rửa phim, xem kỹ hình. Nhận xét chắc như ăn bắp:” Phổi Thầy trong. Không có gì.” Chàng thấy an tâm. Trước kia, chàng có bị bịnh phổi, lúc làm CN tai XNĐL. Chính YS Hải, thuộc Phòng X Ray/BVPR, đã chụp hình phổi và tuyên bồ chàng bĩ cuống phổi nám đen. Chàng được BS người Bắc, rất trẻ, tại Trạm Y Tế TXPR, cho chích trụ sinh 10 lọ. Chàng vui vẻ ra về, sau khi cám ơn Hải hết lời .
5) GẶP PHÁI ĐOÀN HK
Thế là sau khi vào SG ngụ tại nhà cô em, gia đình Nguyên đi sơ vấn . Rồi vào gặp Phái Đoàn Mỹ phỏng vấn sau đó. Chàng gặp cô bạn B D L , đã gán ghép với Anh B., Tấn Lộc, cùng HO 34 với gia đình chàng. Có cả con gái Tiệm Vàng L., tên T., học trò cũ, chàng dạy kèm nhiều năm . Nhà cô bé lầu đúc, ở gần nhà HĐC, trước chợ PR, cạnh Tiệm Vàng Luân ( Cô Cúc, Cô giáo cũ của Con Trai chàng. Chàng dạy hai con trai của cô trong nhiều năm trước đây,Trống Anh và Trống Em ). Anh B lên tận nhà Nguyên, nói rõ lý do , vì khó khăn, yếu địa, nên bỏ vợ con ở lại VN, để gán ghép với người có vàng bạc, chịu bỏ tiền chi, làm HS/ HO. Cô chủ Tiệm Vàng, tên L, cũng đich thân lại nhà, nài nĩ chàng, đừng tiết lộ việc này, ngõ hầu con gái cô ta di trót lọt sang Mỹ. T sẽ gặp Bà Cô, chị ruột của Ba nó đang có chồng người bản xứ. Họ thật lo xa. Chàng đời nào làm chuyện ngồi lê, thóc mạch, hại người vô cớ như thế. Ai sang được vùng “Đất Hứa”, chàng đều mừng cho họ cả mà! Không ngờ chàng và con Tố Quyên bị khạt đờm. Phổi có vấn đề, khi cả nhà được chấp thuận định cư tại HK. Thanh, thằng Anh và con Út Tố phổi tốt. Trước đó, chàng và cả nhà đã chụp hình phổi, khi mới vào SG, để kiểm tra cho chắc ăn . BSBV , BS Thiện, người Bắc, cho biết, chàng bị ”Thâm nhiễm phổi trái”. Còn Quyên thì ”Thâm nhiễm nhỏ nách.” Anh em HO kháo nhau, nên gặp BS Quang làm ở Phòng Chụp Phổi. Ông ta người Bắc, đẹp trai, giúp đỡ các hộ HO , vui vẻ cho toa chàng và con gái uống trụ sinh trừ bịnh phổi. Thực ra, Ông ta chỉ là Y Tá. Nhưng lanh thật, biết làm ăn đấy chứ! Tiền vô như nước, nhờ các mối này. Có khi Ông ta chứa cả một hộ HO ờ nhà Ông. Ông có cô vợ người SG , cao ráo, xinh đẹp như minh tinh màn bạc. Họ có Nhà Hàng, Giải Khát sát ngay BV. Ông ta tỏ ra tận tình , cởi mở , vồn vã, giúp đỡ các gia đình HO và được đền ơn xứng đáng, khi họ trót lọt qua cầu Khám bịnh. Vì thế, sau thời gian uống thuốc tây, khoảng 10 ngày , theo toa Ông cho, khi vào khám sức khoẻ, chụp hình phổi, Nguyên và con gái, chỉ bị khạc đàm. Bây giờ , lại lo lót cho nữ BS Thủy, người Nam, phụ trách khâu Khạc Đàm, hết trăm ngàn đồng cho êm chuyện . ”Đồng tiền đi trưòc là đồng tiền khôn”. ”Lấy của che người là khôn. Lấy người che của là dại ”, như lời một nhà văn đã nói. Có thế, BS Thủy mới lơ cho , nếu bị vấn đề không nghiêm trọng. BS này, còn trẻ và muốn gán ghép với HO, để qua miền tự do bay nhảy, bà ta đánh tiếng với vài anh em bệnh nhân, ghé lại cư xá trên lầu 1, gần BV để gặp bà với phong thư dày cợm và tờ giấy ghi tên các thành viên trong gia đình bị khạc đàm. Nếu có mối nào, thì xin giới thiệu cho Bà. Bà sẽ lo mọi phí tổn, dịch vụ xuất cảnh. Cô BS độc thân này rất khoái đi Mỹ. Rồi cũng êm ả, trôi chảy các khâu. Chích ngừa cũng đã xong. Cả gia đình chàng tá túc tại nhà em gái trong thời gian phỏng vấn. Ngại mình trục trặc về lá phổi thì sẽ bị ở lại uống thuốc 6 tháng như anh Kiệm, chồng chị Tr T Thanh, con rể thầy Sô, bạn tù của chàng nhiều năm trước kia, thì mệt. Nghe nói, một Tr/Tá HO , vì bị phổi, phải uống thuốc.mãi mà không hết bịnh. Gia đình lỡ bán nhà cửa tại tỉnh xa. Không quen ai ở SG, nên không có chỗ cư ngụ . Phải thuê phòng trọ, trong thời gian uống thuốc chữa bịnh. Ông ta quẩn trí , nhảy xuống từ lầu khách sạn, tự tử với bức thư tuyệt mạng, để lại cho Phái Đoàn Mỹ và vợ con ” Tôi phải chết, để gia đình vợ con tôi được đi nhanh ”. Sau đó, Mỹ cho vợ con Ông xuất cảnh ngay. Thật là trường hợp hy hữu, đầy thương tâm và đau xót vô vàn. Nhiều gia đình HO có vấn đề uống thuốc, làm trì hoãn cuộc ra đi. Con cái buồn bã, chán nản. Thậm chí cỏ đứa xé rào theo bạn tình. Có cô mang bầu hay xin ở lại với bạn tri âm. Điều này làm cha mẹ đau khổ vô cùng. Các vị HO, đa phần già lão, cao tuổi, tóc bạc, ốm đau, sức khoẻ tàn tạ, vì phải chịu nhiều gian lao, vất vả, khổ sai, tù đày, lao ngục, nhiều năm trước đây. Họ mong di Mỹ vì tương lai các con. Được học hành, có cơ hội tiến thân, đổi đời, cuộc sống khấm khá, sáng sủa hơn ở VN, nghèo khổ, đóí rách , tơi tả vô cùng. Vì thế, nếu con cái không được ra đi, cha mẹ thường bỏ cuộc. Có trường hợp gia đình HO, con bị PĐ Phỏng Vấn HK bác, vì không hợp lệ giấy tờ hay vì lý do gì đó, cha mẹ không chịu đi. Họ làm đơn khiếu nại cho đến khi con họ được chấp thuận, gia đình mới chịu sang “ Miền Đất Hứa”. Tại Ninh Thuận, có một gia đình HO, đứa con trai họ yêu một cô gái. Nó không mnốn theo cha mẹ sang Mỹ. Nó quyết ở lại với người tình. Song thân không đồng ý, khuyên bảo, áp lực, ép buộc phải ra đi. Việc nhân duyên sẽ tính sau này, khi đã sang Mỹ. Hai trẻ vì quá yêu nhau, không nở chia tay. Họ nông nỗi, cạn nghĩ, rũ nhau ra Công Viên Thiếu Nhi Phủ Hà PR, tự sát, để vĩnh viễn ở bên nhau. Thật là trường hợp quá bi thảm, thương tâm. Cùng chết vì tình yêu đôi lứa.
“HO cũng lắm gian nan
Chẳng may bịnh phổi, phải ngừng ra đi.
Thuốc Tây tại chỗ Phòng kia
Uống liền một lượt, mới về nghỉ ngơi.
Thời gian sáu tháng khơi khơi
Mướn nhà , ở trọ, ngụ nơi Sáì Gòn.
Vợ con buồn bã , héo hon
Túng, nghèo, đói, khổ, lắm đường nhiêu khê.
Trai thì theo bạn tóc thề
Gái thì đã trót mệt mê người tình.
Hỡi ôi! duyên nợ “Ba Sinh”
Người đi , kẻ ở, ai đành lòng sao?
Mẹ cha ngăn trở, đón rào
Yêu nhau cuồng nhiệt. Trời nào cách ly?
Có đôi, chẳng thể chia lìa
Cùng nhau tự sát . Ó kìa! Công Viên.”
Sau khi các dịch vụ linh tinh về các thủ tục HS/HO tạm thời xuôi chèo mát mái, chỉ chờ ngày lãnh vé máy bay lên đường. Nguyên lại gặp trở ngại về sức khoẻ. Chàng cởi xe tắm biền Bình Sơn mỗi sáng sớm, để cho cường thân, kiện thể. Ngoài ra, cũng uống nước dừa xiêm hằng ngày, cho hai lá phổi được trong suốt. Lúc chụp hình lại, trước ngày ra di. Bà con, cô bác chỉ vẻ, mách nước như thế. Tuy nhiên, một hôm, ngón trỏ bàn tay trái , bỗng nhiên, sưng lên, bưng mủ, làm độc. Chàng có mua thuốc trụ sinh của vợ cậu Trí, làm ở Phường KD, con Trai Ông TTDP. Cô này chuyền bán thuốc tây lậu ngoài chợ PR với Má nuôi ( Dì ruột, cô Trúc. Cô này xinh xắn ngang ngửa với chị mình, Cô Cúc, con Ông Tư , thợ mộc, Quảng Nam, anh em cùng cha khác mẹ với Tạ Hương , xóm Xe Bò. Chị của Trúc là mẹ vợ củaTrí . Trí trước kia là học trò của Thanh ). Thuốc trụ sinh không giảm sưng, nhức ngón tay. Nguyên đi khám bịnh tại Tiệm thuốc Tây, cạnh Tòa Án PR. Anh Minh, Y Sĩ khám, cho toa. Vợ Anh là cô Hương, gốc cô đỡ, chủ tiệm, bán thuôc cho chàng. Anh ta là CSYT/SG, làm việc tại PR và se duyên với cô Hương. Anh đóng đô tại quê vợ luôn cho tới nay, Anh đã nghỉ hưu. Anh nằm học Anh Văn bằng B, vừa ra toa cho bịnh nhân, khi có khách đến tiệm, để Bà Xã bán thuồc. Nhà khá giả, thong dong. Trưóc 75, Anh có dạy thêm giờ môn Việt Văn tại Trường DT. Nghe nói, Anh đậú vài chứng chỉ VK.. Sau 75, Anh được lưu dung, tiếp tục làm Y Sĩ tại Phỏng Giải Phẩu, BVPR. Hôm Anh ta dự thi bằng A, Anh Văn tại Trường Nam PR, Nguyên làm Giám Thị coi thi phòng anh. Lúc ấy, chàng dạy Anh Văn tại TTAV, do Nhà VH/PR tổ chức với sự bảo trợ của Trường CĐSP/NT ( GS Lễ, Hiệu Phó, vốn là thầy của Trí, con Giáo Diêu ở Mỹ Đức, nên cử Trí làm Học Vụ tại TT này. Trí tốt nghiệp Cao Dẳng SP, môn Anh tại NT, và đang dạy tại Trường Phổ Thông Cơ Sở Tháp Chàm ). Anh Minh chịu thua về bịnh tình của chàng. Khi thì Anh bảo Nguyên bị cảm cúm. Khi thì huyết ap cao. Khi xem ngón tay sưng, Anh đầu hàng, sau khi chàng uống thuốc Anh cho toa, tất cả ba lần, khám không hết . Anh giới thiệu Nguyên nên đi BS Thiều, chuyên khoa nội về tim mạch , để chữa bịnh cao máu và nên lên BVPR, để mổ ngón tay, lấy mũ. Tại BV, cô y tá xẻ lấy mủ. Uống thuốc không lành. Ngón tay vẫn làm độc. Thật là khốn khổ, lao đao, lận đận. Khi vào chích ngừa lần thứ hai tại SG, chàng đến BV, gặp BS Quang. Ông xem ngón tay bưng mủ. Ông vội giới thiệu với BS Luận, gốc Bắc, bạn Ông. làm việc ở Phòng Mổ. Ông khám xong, thấy vết thương có mùi hôi thối, Ộng vội mổ ngay , nạo bỏ một phần da thịt ung thối. Nếu không, thì có thể cưa ngón tay, ảnh hưỏng tới việc xuất cảnh nay mai. BS Quang nhin chàng trấn an:
-Nếu có gì, tôi sẽ chứng nhận cho. Đừng lo.. Chàng cười khổ vì đau đớn:
: - Cám ơn BS. Mọi sự nhờ BS giúp đỡ.”. BS Luận cho toa mua thuốc ngay tại Pharmacy bên cạnh BV . Thuốc trụ sinh. Chích Lincocin. Hôm đó, chàng làm theo lời đề nghị của BS Quang: ” Hãy khoản đãi Quý ân nhân tại tiệm ăn của vợ tôi.”. Hỡi ôi! Thực khách, không mời mà đến đông đảo vô cùng . Ngoài BS Luận, còn có Nữ BS người SG, nhiều y tá nam ngồi đầy phòng. Chàng phải chi hết năm chục ngàn. Chàng thanh toán tiền bữa tiệc mà lòng không hồ hỡi, phấn khởi chút nào. Nhưng may mắn lúc vào BV cắt chỉ, chàng gặp một y tá Phòng Ngoại, đã dự bữa tiệc hôm ấy. Anh ta vui vẻ gíúp đỡ chàng tận tình. Đúng là “ Ở hiền thì găp lành”. ” Ăn thì hết, cho thì còn”. Tuy nhiên, vết thương vẫn không lành. Vẫn còn làm mủ. Thế có đau khổ không chứ. Khi chàng tạm trú tại nhà em gái, chàng có qua nhà y tá tư chích thuốc. Nhà này ở gần nhà Thủy. Bà vợ Y Tá, Cô Nga, gốc Quãng Đà, chồng cũng cùng quê, và là đồng nghiệp với vợ. Họ xem ngón tay chàng, sau khi chích trụ sinh hạng nặng nhất, nhiều ngày mà không lành. Bà vợ da trắng hồng, thân hình đầy đặn nhận xét:
-Sao lâu quá mà ngón tay không lành? Lincocin và thuốc uống trụ sinh không dùng lâu được đâu. Tác hại ghê lắm!
Ông chồng mập mạp, vui vẻ, tỏ ra rành sáu câu, về bịnh vết thương không chịu kéo da non này, nói tiếp:
ụỉụ “Phải khám bịnh lại xem. Ngón tay không lành . Chỉ có hai vấn đề. MộẢt là bịnh Sida. Hai là bị bịnh Tiểu Đưòng. Bịnh Đái Đường tai hại vô cùng. Bịnh nhân không chết vì tiểu đưòng , mà chết vì biến chứng của nó,”. Sau đó, chàng về lại PR. Chị Lan, Y Tá BVPR ( Chồng lá Đ/U Trinh, gốc Giáo chức, bạn tù nhiều năm với chàng. HO 35 ) cũng nói với Thanh. Y như nhận định của người chồng cô Nga ở SG. Nguyên lại đến nhà cô Y Tá Th., phụ trách khâu thử máu bịnh nhân, theo yêu cầu của khách. Phòng tư tại gia. Cô đang làm việc tại BVPR , Phòng Xét Nghiệm. Cô ta đã từng thử máu cho chàng, cách sáu năm về trước, để xét nghiệm xem chàng có bị Bịnh Tiểu Đường hay không, theo lời yêu cầu của BS Khương. Ông này không chịu chữa trị cho chàng khi xét nghiệm nước tiểu của Phòng Y Tế Thị Xã, là chàng bị dương hai dấu cộng. Ông yêu cầu chàng gặp Cô Y Tá này, thử máu để xem có thực sự bị bịnh nan y không. Khi kết quả không có gì. Ông cười nói: ” May cho Anh đấy! Không thì mệt ghê lắm! ”( Nghe nói, BS Khương cũng bị bịnh này. Do di truyền. Mẹ Ông , Bà Mụ nổi danh ở PR , cũng bị bịnh TĐ.). õ Nay cô ta cư ngụ tại Phủ Hà, gần Đồn Công An. Có bảng hiệu hẳn hoi, BS Ái, vợ BS Thiều, bảo trợ cho Cô thử máu bịnh nhân. ( BS Ái là Y sĩ chuyên tu của BVPR). Trong đời chàng, đã thử bịnh này nhiều lần vì hay són tiểu. Một lần tại BV Phan Thiết, khoảng năm 1961. Một lần tại TYVCH/SG lúc chàng là SVSQ/TBB/TĐ, cuối năm 1966. Những lần xét nghiệm đó, chàng không bị bịnh hiểm nghèo “Diabetes .
“Vết thương chẳng kéo da non
Sida hoặc bị Tiểu Đường mà ra.
Làm cho kháng thể lu mờ
Trụ sinh chẳng nghiệm , lở to khó lành.
Làm cho hủy hoại thân mình
Tay chân cắt bỏ, nhân sinh lìa đời.
Ấy là những bịnh chết người
Thuốc kia dùng mãi chẳng thôi,chẳng ngừng.”
Lần này, thì dính một trăm phần trăm . Trong máu, lượng đường lên tới 262mg phần trăm, và trong nước tiểu, lượng gluco ghi nhận hai dấu cộng(++) vào buổi sáng, đang nhịn đói. Hèn chi mà vết thương không kéo da non, không lành được. May mà phát hiệãn sớm. Trước đó vài giờ, lòng Nguyên còn vui vẻ, thoải mái, yêu đời. Hôm đo,ù chàng về PK thăm Mẹ , gặp các em tụ họp, cười nói rôm ra,õ bên soong chè đậu đen. Mà nấu đãi các conỉ . Anh em đớp ngọt thoả thê. Má chàng hớn hở quay quần trò chuyện với các con suốt ngày . Hiện diện trong bữa tiệc, có thằng Tấn, Hiệp và Mười. Tấnù thông minh , đẹp trai và học giỏi. Xuất sắc các môn Toán , Lý, Hóa. Nhưng nó lại nghiện xì ke, ma túy, chích choát tư hồi còn HS, SV mới tai hại chứ. NóÙ lây cắp của nhà vô số để bán lấy tiền chích bạch phiến. Bị tù TTCT bốn năm tại Sông Cái vì tội chích ma túy. Ra về ở với Mẹ, làm Sở Vệ Sinh . Rồi bán đá lẻ cho Thủy. Có tiền hút sách trở lại. Sau bị mổ ruột già . Khúc ruột lòng thoòng, buộc trong bọc nylon bên hong. Trông khiếp thật! NóÙ nghiện nặng và bịnh hoạn như thế. Chỉ chờ chết thôi. Còn thằng Hiệp, anh Tấn, góa vợ, có ba con , hai gái, một trai đã lớn. Tục huyền với một phụ nữ ơ Cà Ná, Cô M., có hai con. nhưng đã chia tay. Các con sau theo Mẹ. Rồi Hiệp lại kết duyên với một cô ởũ Gò Đình. Hai người có một gái. Người hùng trụ tại quêụ vợ. Giao nhà cửa cho các con. Nghe nói phu quân phải thức dậy, khoảng ba giờ sáng, để phụ làm bánh hỏi cho bà xã đi bán chợ xa. Coửn thằng Mười thì ở làm nho với Mẹ. Các em Nguyên là tri kỷ của Lưu Linh, Lý Thái Bạch, Thi hào VHC. Ưa chất cay. Khoái bia rượu và nhậu nhẹt, không biết chán, dù là nhà nghèo. Riêng Hòửa, em kế chàng, và chàng là không mặn với bầu rượu mặc dù thích túi thơ . Cả nhà hầu như thích ăn ngọt. Thường hay nấu chè , trước cúng Trời Phật, Ông Bà , Cô Bác. Sau chén lai rai, thỏa thích. Chàng vốn ưa các món ngọt. Ăn ngọt ghê lắm! Chè cúng xong là chàng xơi ba , bốn chén liền. Uống cà phê ngày hai, ba cử. Bỏỹ đường cho cố vô ly. Như ăn chèá vậy. Thực ra, căn bịnh quái ác này đã tiềm tàng trong cơ thể, trong lục phũ, ngũ tạng của chàng, trong tụy tạng của chàng, từ lâu rồi. Đã thử nghiệm nhiều lần mà không phát hiện.Thế mới chết chứ!
“Từ lâu chứng bịnh hiểm nghèo
Tiểu Đường đã bám, đã theo, tiềm tàng
Bây giờ Bịnh đã rõ ràng
Ngón tay lở mãi,chẳng làm da non.
Lòng ai buồn bã vô vàn
Vui tươi héo úa,vết thương đọa đày”.
Bây giờ, Nguyên cầém Giấy Xét Nghiệm bị bịnh TĐ. Lòng buồn bã vô hạn. Tinh thần sa sút liền. Chàng đến gặp BS Khương. Ông ta đã nghỉ khám bịnh. Bảng Hiệu đã kéo xuống. Ông sắp sửa xuất cảnh theo diện Đoàn Tụ Gia Đình. Ông bảo chàng ra gặp BS Thêm, Huế , ngụ tại Tiệm Ảnh Viện Ánh Xuân, sat Tiệm Kem Bang Gia trước kia. Nữ BS Thêm, Huế, Trưởng Khoa Nội, BVPR, mở Phòng Khám Bịnh tư. Chồng là công chức Chế Độ Mới, cùng quê. Vợ khám bịnh miễn phí. Chồng bán thuốc Tây như một Pharmacy chính hiệu “Con Nai Vàng”, có đủ loại thuốc, chữa trị đủ loại bịnhỉ. BS nói đang học AV với GS.TTV ở Đường NQ, để lấy bằng C. BS dặn chàng cử ngọt, chì ăn hai chén cơm mỗi bữa. Nên ăn nhiều chất đạm và trái táo, lê,. Sau, BS Đư ( Gặp tại Chùa Diệu Ấn, có cả BS Phước, vào ngày Mồng Một Tết, năm 1995) đề nghị chàng chỉ nên ăn một chén cơm thôi, để tránh lượng đường lên cao trong máu. Ông còn bảo vết lở không lành đâu. Ông dẫn chứng một người vì hút thuốc lá nhiều, dù không bị tiểu đường, cũng làm cho vết lở không lành. ( Lúc bấy giở, chàng đã nhờ chị Ba, Y Tá Phòng Ngoại, BVPR , băng vết thương, theo sự chỉ dẫn điều trị của BS Linh, con trai Anh Chị Lộc/Nhỏ, gốc GV ở Phủ Hà. BS Linh, chuyên khoa Ngoại, nhưng biết cách trị bịnh Tiểu Đường và vết thương ngón tay chàng. BS trẻ lắm ,còn độc thận, đang ở với Cha Mẹ. Làm thêm ngoài giờ Hành Chánh tại Phòng Xét Nghiệm Siêu Âm Tư Nhân, cũng gần BVPR. Chị Ba thật là môt phụ nữ tốt bụng, chất phác, có lòng nhân hậu, đã tận tình giúp đỡ chàng. Chồng chị là Anh Hòa, Đảng Viên CS làm ở UBNDTỉnh NT. Họ ở Khu Công Nhân Viên Chức Nhà Nước tại Mỹ Đức PR. Bù lại, chàng chịu dạy AV cho con gái chị đang học lớp 7. Nhưng bận quá vì phải dạy các lớp cao hơn . Cuối cùng, chàng dẫn cháu gởi cho cô giáo đăng dạy lóp nó, kèm thêm, theo lớp riêng của cô. Cô ta quê Phan Thiết, tốt nghiệp GVAV/Cấp Hai tại Trường SPTC. Cùng lớp với Trinh ( Bồ cũ củã thằng Anh, con chàng) và Vũ,con Anh Chị Chúc cùng xóm. Cả hai là SVCĐTC, đã học thêm lớp AV, do chàng kèm tại gia lúc đó, theo chường trình SV đang học ). BS Dư nói rõ tai hại của việc hút thuốc lá dẫn đên cưa tay chân như sau:
“ Không cứ gì TĐ phải cưa tay chân, Hút thuốc cũng bị cưa tay chân như TĐ. Tôi có một bịnh nhân, hút thuốc lá lúc 18 tuổi tới năm 25 tuổi là bị bịnh. Vêt lỡ lói không kéo da non. Máu không tưới đến chỗ bị mổ. Thịt thối rửa. Phải cưa. Cưa xong lại không lành. Cưa tiếp. tháo khớp tiếp cho đên nách thì bịnh nhân chết.”. Ông thấy Nguyên hút thuốc lá nên nghị chàng bị bịnh lỡ tay, không liền da, dù chich uống trụ sinh hạng nặng. Ông xem xét vết thương nơi ngón tay chàng , rồi nói chậm rãi, nghiêm túc:
“ Chỗ anh em , nói thật nghe! Không lành đâu! ”. Nghe BS nổi danh của Thị Xã Quê Hương, phán một câu chắc nịch như đinh đóng như thế ,á Nguyên sợ hãi, lo âu hỏi:
“Thưa BS, bên My,õ có thể chữa lành không ạ? ”. Ông ngập ngừng, lưỡng lự nhìn bịnh nhân an ủi:’ ” Cái đó không rõ. Máu không tuôn ra nuôi vết thương . Không biết có cách chữa trị lành không ở Hoa Ky”. Lúc đó, BS Phước đi ngang qua,Ông phân trần:
“ Có phải không, Anh Phước? ”. BS này gốc Huê. trẻ tuổi, đang làm việc cùng Khoa với BS Linh, vợ là BS Trang, cùng quê, phụ trách Khoa Sản BVPR. Các BS này học AV thi bằng A, B ụỉnơi Trung Tâm Anh Ngữ, chàng đang dạy. BS Phước nhìn tay chàng, mỉm cười, bỏ đi, không có ý kiến gì cả. Vài hôm sau đo, ù gặp lại chàng ở Khoa Ngoại, Ông ra toa, viết nhanh như gio,ù cho chàng trụ sinh , trị nhiễm trùng đường máu, trong 5 ngày. Chị Ba cho biết như thế. Tuy nhiên, chàng cám ơn BS và cứ theo toa BS Linh điều trị. May mắn qua, ù ngón tay đã lành hẳn. Chàng mua quà đem tận nhà đền ơn BS Linh. Lúc đó, BS đang xào nấu thức ăn cho cả nhà, phiùa saù bếp. Nghe nói, Anh Lôc đã nghỉ hưu và có mua khu vườn để ở dưỡng già, vui cùng hoa lá , cây cảnh, ở ngoại ô Thành PhốÁ PRụ, Ngay từ đầu, bị bịnh hiểm nghèo, chàng đã nghe lời khuyên của bà con , cố bác, những kẻ cùng bịnh, chỉ các món thuốc ngoại khoa, thuồc nam, thuồc bắc, mật gà nướt sống. bóng bóng heo chưng cất trị bịnh. Chàng làm theo hết. Nào Cây Cỏ Đắng xắc, rồi xao thủy thổ, nấu uống . Trái thơm trét bùn nướng ăn ngọt xớt. Khi đi Chùa Ngọc Ninh, gặp BS Chinh, gốc Hoa, có mẹ bị bịnh TĐ, cho biết, cứ trị thuốc Tây là chắc ăn. Cứ ăn ngọt chút ít, khi thèm , nhưng nhớ uống nửa viền thuốc là yên tâm. BS kể chuyệnă một phụ nữ bị bịnh này, nghe lời ăn thơm đến trái thứ mười một, thì bị tử vong, vì chị không chịu uống thuôcù. Từử đó, chàng thôi ăn thơm để trị bịnh như lời Chị Gái, vợ Anh Vân, cùng xóm, cũng bị bịnh này, bày ve,õ lúc chàng mới phát hiện bịnh tai hại này. Chàng cũng nghe lời đồn đến nhà BS Lợi, ở Tấn Tài, còn trẻ. Chồng chị cũng bị bịnh TĐ, loại chích. Nhờ tập Yoga nên yêu đời. BS Lợi chích chàng 10 mũi trữ nhiễu loạn thần kinh. Chồng BS, anh Chương, cho chàng mượn cuốn Sách Yoga. Chàng chép các chướng chỉ dẫn các thế tập luyện cơ the,ă trị bịnh TĐ , Cao Máu,,,Nhờ vậy, Chàng có tài liệu tập thể dục Yoga, sau khi thụ huấn sự chỉ dạy của Anh Chường , buổi sáng Mồụng Ba Tết , năm 1995. Lúc gần đi Mỹ, chàng đến khám bịnh và mua nhiều thuốc Tây nơi Phòng Mạch của BS Thêm . Bà ta yêu cầu chàng trao đối Anh Văn với Bà. Ông TTV đã nghỉ dạy. Cũng chuẩn bị đi My,õ diện đoàn tụ. Bà ta nóí thế. Thật ra, Chàng chỉ hỏi và Bà tà trả lời. Bà tỏ ra thông minh, vốn liếng ngoại ngữ cũng khá. Đàm thoại chừng nửa giờ. Có khách đến khám bệnh, chàng từ giã BS đã điều trị bịnh mình lâu nay. Bây giơ ngón tay đã lành. Chàng thấy yêu đời và tiếp tục đi tắm biển buổi sáng cho khỏe mạnh, để đương đầu với bịnh nan y. Lúc này, chàng đã nhường hết các lớp AV cho bạn Văn dạy. Chuẩn bị đi Mỹ.Vì đã cận ngày rồi.
Cho mãi đến đầu tháng 6/1995, mới có lịnh của Phía HK phải vào SG chuẩn bị thủ tục khám sức khỏe, thử đàm, chụp phim phổi, trước khi lên máy bay. Còn Hồ sơ khác phải làm gấp trước khi rời VN , như : Không có nợ Ngân Hàng Nhà Nước VN, Giấy tờ Nhà Đất, Gíấy Xác Nhận Không Thiếu Thuế. Vì vậy, Chàng phải lo thủ tục các loại hồ sơ kể trên. Trước hết, ra Cầu Nước Đá, nhà Cô Thư Ký, chuyên làm các loại Giấy nói trên. Phần Nhà Đất rắc rối nhất. Dù đả có Bản Vẽ Plan Nhà, nhưng Ông Huy, cán bộ phụ trách khâu này tại Thị Xã, tỏ ra khó khăn . Y đòi hỏi “Thủ tục đầu tiên” ra mặt. Nguyên lên Thị Xã nhiều lần, nhưng tên bảo vệ, gác cỗng nói với chàng, đôi mắt láo liên, tỏ ra lạnh lùng, hách dịch vô cùng. Tên gác cỗng cùng phe cánh với Cán Bộ tham nhũng TX.
“Anh ta đi vẽ bản đò nhà cửa rồi. Không có đâu,’. Tên này chận lai không cho chàng vào gặp Huy. Bực mình lắm, nhưng chàng cố nhịn . Cô Đánh Máy Hồ Sơ khuyên chàng vào Đạo Long gặp vợ y, vui vẻ quà cáp là yên chuyện. Việc đo đạc kiểm tra đất đai nhà cửa lại cũng xuôi chèo mát mái thôi .
”Thủ tục đầu tiên đã có rồi.
Mọi điều rắc rối cũng êm trôi
Các Quan hớn hở, mình xong việc.
Xã hội ngày nay đã đổi đời.”.
Đó là kinh nghiệm những người đi trước. Chàng về nhà, nhờ Ông Điểu, cùng xóm, Cán Bộ Bưu Điện Hưu Trí, Bố vợ của Giới, GV Nguyễn Trãi, đã mua nhà chàng. giá sáu cây rưỡi vàng y, làm hộ khâu này. Ông ta là Cán Bộ Đảng Viên, nên cũng dễ dàng thôi. Huy chắc không dám làm khó dễ, để đòi tiền quà cáp, như các Phó thường dân, cu ki cỡ chàng.
Quả nhiên, Nguyên xong xuôi hồ sơ nhà đât qua Thị Xã. Rồi đến khâu Sở Xây Dựng xác nhận. Tại Cơ Quan này, gần Nhà Máy Nước, Anh nhân viên đã vẽ Plan nhà cho chàng trước đây, có bằng Tú Tài 2, nhân viên Chế Độ củ, được lưu dung ( Qua sự giới thiệu của một Cán Bô Hưu Trí ở gản nhà chàng). Anh ta phụ trách việc này. Y có vợ, học viên AV lớp Công Chứng Tỉnh NT do cô Thanh Trưởng Phòng.( Chàng dạy lớp này tại UBNDTNT , Tòa Hành Chánh cũ) gần cả năm. ( Chàng cũng dạy AV cho Phòng Kế Hoạch Tỉnh và Phòng Phát Triển LLCA tại CATNT ở Mỹ Đức). Tại Sở XD, cũng có Đinh Hiệp, Huế, KSXD, tôt nghiệp ĐHBKSG , phụ trách khâu Kiểm Tra Cầu Đường, có vơ là chủ Xạp Vải tại chợ PR, Quê Đạo Long. Hiệp học AV các bằng A, B tại nhà chàng. Nguyên cũng dạy Hiệp bằng C , nửa chừng thi già đình chàng xuất cảnh. Thế là êm chèo mát mái hai khâu. Khâu chót “ Xác Nhận Không Thiếu Thuế( XNKTT) của Nhà Nước XHCN” . Cuối cùng, cũng êm ả trôi qua. Tại Phòng Thuế TXPR , chàng cũng gặp Hải, con gái Anh Được , nguyên Y Tá BVPR, học trò cũ của chàng trước kia, học thêm tại nhà chàng, môn Toán và Anh Văn. Nó đang học ĐH tại chức, năm thứ hai. Chàng cũng gặp Anh Ngư, Quê PT, Nhân Viên Tuế Vụ. Có vợ, nhà ở Đường Hùng Vương, cạnh nhà Cẩm. Anh ta kết duyện với em gái Kỳ. Kỳ có vợ Gò Đình và chàng ta đóng đô ở quê Bà Xã luôn. Em trai của Ngư là Tới. Cả ba người này, ngày xưa, thường sang đánh bài nhà Cẩm với Nguyên. Cuối cùng, Hồ Sơ xin XNKTThuế cũng xong. Thế là khỏe ra. An tâm đợi ngày xuất cảnh.
”Thong dong đợi chuyến đi xa’
Hồ sơ êm ả, bây giờ an vui.”
Hôm trước, Nguyên có dạy kém thằng Khang , con Anh Chị CĐĐăng, Uyên. Đăng, cựu Đ/U ĐĐT Trinh Sát TKNT. Còn vợ là GV cấp I, dạy tại Trường KD với Thanh. Sau đó, chàng cũng dạy AV cho cả nhà họ, để chuẩn bị xuất cảnh, diện HO 18. Gia đình có Hảng Kem tại PR và PT, cũng khắm khá lúc ban đầu. Nhưng sau đó, làm ăn thất bại , vì Máy Làm Kem bị hỏng, chỉ tại con buônỉ bán nhới chạy máy có pha dầu lửa. Máy Kem bị lột dên. Thời vận chưa tới. Anh cũng đi vượt biên cùng con trai và cháu hộ , cậu Thọ. Nhưng Thần May Mắn chưa gõ cửa. Chàng dạy AV cho gia đình này hai lần, một lần tại nhà bà Chị Đăng ở sau Nhà Máy Xây Lúa NTKh, cạnh Chùa Thánh. Một lần nữa, trước khi qua My, õ tại nhà Mẹ vợ Đăng, ở Tấn Lợi, gần nhà chàụng. Lúc sắp lên đường, anh có tổ chức bữa tiệc đãi bà con, bạn bè tại già. Anh có mời vợ chồng chàng tham dự, cùng nhiều thận hữu khác. Anh nhận đem hồ sơ chàng sang Mỹ, nhờ người bảo lãnh . ( Con của họ là Khoa/Khương HS cũ của Thanh.) Có lẽ Cô Uyên muốn giúp đỡ bạn.
Sau đó, Chàng nhận được giấy tờ Sponsor từ HK gởi về. Bác Nguyễn Duy Thạch, NV/USCC ở Baton Rouge, LA , bảo trợ gia đình chàng. Bác là CG cùng đạo với gia đình Đăng. Sau đo, ù chàng và vợ con vào SG ở nhà em gái, Thủy, tại Q,Tân Bình. Chàng đánh Fax báo cho Bác Thạch biết ngày giơ sang đến Mỹ, để họ ra Phi Trường Baton Rouge,LA, đón tiếp gia đình chàng. Trước đó, chàng đến Văn Phòng Dịch Vụ /CAXC/SG, nhận vé Máy Baỹ. NV tại đây đã lo vé phi cơ và HS Hành Chánh cùng gíấy tờ nộp cho Phi Trường/Quan Thuế/An Ninh/ CA. Họ cũng đem xe buýt vào đón cả nhà lên PT/TSN. Gia đình chàng đã qua truông các khâu chụp hình phổi, thử đàm.( Đã lo thủ tục đầu tiên cho BS Thủy, gởi bao thơ một trăm ngàn, kèm theo danh sách khạc đàm của chàng và con gái lớn. Chàng cũng thân hành mượn xe Honda, tìm đến nhà BS Liên, Bắc, bao thơ năm chục ngàn, kèm DS gia đinh HO 34, khám sức khỏe chiều hôm đó, trước khi lên máy bay. Nữ BS , thân hình mập mạp, koảng chừng bốn mươi, nói giọng Hà Nội ngọt xớt, khi chàng để quà trên bàn tại tư gia ở gần BV Bà làm việc chiều nay:
- “Cám ơn! Tôi khám bịnh HO chiều nay. Chúc may mắn.”
Quả nhiên, nhờ có “Đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn”. Chàng ghé lại nhà BS Thủy hỏi thăm tin tức kết quả thử đàm của hai cha con, Bà ta vui vẻ nói tiếng SG nhẹ nhàng, dễ thương chi lạ: ” Chỉ có một người thuộc diện ODP bị đình chỉ chuyến bay, phải ở lại VN uống thuốc sáu tháng, vì tôi phát hiện con vi trùng lao, ngoằn ngoẻo, đỏ lưỡng trong máu của ông ta. Còn lại, thì êm xuôi hết. Chúc Ông và gia đình may mắn nhé!”. Khi vô khám bịnh buổi chiều, trước khi lên máy bay, chàng gặp Nữ BS Thái Lan, khám sơ qua tay chân mặt mày, những gia đình HO sáp xuất cảnh . BS Hồng trẻ đẹp, người Nam, ngồi cạnh BS Liên , chỉ thu nhận HS. Người quyết định đi hay đình chỉ ở lại VN là BS Liên mà chàng đã lại nhà lo lót rồi. Bà ta xem danh sách trên bàn của gia đình chàng. Bà không nhìn chàng nữa, chứ nói chi khám tim phổi. Cứ qua truông tự nhiên. Riêng Ông Phúc, cùng HO với chàng ( CBCS/Hồi Chánh viên , làm công chức chế đô cũ , bị TTCT sau 75) đang bị BS Liên chiếu cố. Sau đó gia đình bị đình chỉ chuyến bay vì áp huyết của ông quá cao. Nghe bà con HO đồn thế. Tại BV này, Nguyên cũng gặp một bạn tù cũ. Anh Khôi, Quê Phan Thiết, bạn tù nhiều năm, cùng Khối, cùng Trại SM, LS, CL, HT/A30. Anh ta trẻ hơn chàng, dong dõng cao. võ sư, khỏe như voi, mà bị nám phổi, phải uống thuốc tại SG sáu tháng. Anh cho biết bị bịnh này có lẽ tại nhậu đế nhiều quá. Gia đình anh hiện nay ở Nha Trang.
Sau khi khám bịnh lần chót được êảm ả, xuôi dòng cho cả gia đinh, Nguyên ghé lại tiệm ăn của BS Quang , gởi bao thơ hai trăm ngàn, cảm tạ ơn nghĩa đã giúp đỡ gia đình chàng lâu nay. Ông ta đi vắng. Cô vợ trẻ đẹp nhận quà, cám ơn rối rít. Chàng cũng gặp BS Luận, người mổ ngón tay chàng, nạo mủ và cắt bỏ phần thối nhiễm trùng trước kia. Chàng báo BS biết, sỡ dĩ ngón tay chàng lâu lành vì chàng bị bịnh tiểu đường. Ông tỏ ra kinh ngạc, khi nghe chàng nói thế. Chàng rút bao thuốc Yet trong túi, đặt vào tay Ông ta. Chàng nói khe: ” Cám ớn BS đã chữa ngón tay cho tôi được lành.”.
Trong thời gian gia dình chàng ở tại nhà Thủy, Má và các em chàng, tử PT, cũng như Xuân con trai chàng ở Nha Trang cũng vào thăm, lưu lại đây mấy hôm. Anh chị Dư, gia đình bên Thanh từ ĐL xuống PR và vào đâảy luôn. Chị dâu, em chồng không ưa nhau lâu rồi. Giờ chị ta khóc lóc, khi chia tay em chồng tại bàn tiệc. Có cả chị Hai Thục và Cô Mười, bà con bên vợ Nguyên ở Quận 6 SG, cũng lên dự tiệc tiễn đưa gia đình chàng . Cuộc sống vốn vô thường, giả tạm . Hợp tan, đoàn tụ, chia tay là thường tình của nhân sinh. Cuộỉc sống cứ tiếp diễn, biến chuyển không ngừng nghỉ trong cõi đời giả tạm này.
“Mảnh đời l
