CHIẾC BẢN LỀ

Dòng đời cuồn cuộn trôi như con sông xanh ầm ầm đổ về biển lớn. Và thời gian thì âm thầm lướt như vó câu vun vút bay qua song cửa. Ba mươi sáu năm. Thấm thoắt mới đó thôi mà đã ba mươi sáu năm rồi. 1975. Lịch sử sang trang. Cuộc chiến tranh 30 năm kết thúc. Chiếc bản lề cót két rung lên, cánh cửa của lịch sử rùng rùng khép lại. Những đổi thay vô cùng lớn đến với cả ba phía : Bức tường, cánh cửa và chiếc bản lề.

Về phía bức tường, là những kẻ thắng. Với họ, sự kiện 1975 là giải phóng. Là chiến thắng. Là thống nhất đất nước. Là chiến công huy hoàng : Khiến đại sứ Mỹ phải chui vào trực thăng bay vù ra biển Đông, một hình ảnh không khác gì hình ảnh Thoát Hoan chui vào ống đồng, chạy bán sống bán chết về bên kia biên giới trong cuộc chiến tranh với Nguyên Mông thời Trần. Rồi sau đó là tiến thẳng lên XHCN, là ồ ạt di dân về những vùng Kinh tế mới khai phá núi rừng, giống như hình ảnh mẹ Âu Cơ đem 50 con lên núi trong truyền thuyết họ Hồng Bàng xa xưa, rồi đổi mới tư duy mở cửa …. Đúng, sai hòa lẫn vào nhau trong mớ bòng bong khắc nghiệt của cuộc đời.

Về phía cánh cửa, là những người thua trận. Với họ, sự kiện 1975 là bại trận. Là di tản. Là xa lìa quê hương yêu dấu. Là cốt nhục thân thích chia lìa. Là hành trình thiên nan vạn nan trên biển. Là cuộc đấu tranh sinh tồn giành quyền sống đầy bơ vơ và gian khổ trên đất khách quê người. Là tấm lòng nhớ thương khắc khoải trông về cố hương nay đã nghìn trùng xa thẳm. Từ cuộc di tản 1975, đến phong trào vượt biên những năm sau đó, rồi những cuộc trùng phùng đoàn tụ gia đình ODP, rồi chương trình HO cho phép sĩ quan, viên chức cũ được tái định cư ở Mỹ … Tất cả những cuộc ra đi thấm đẫm nước mắt ấy, là đại diện cho hình ảnh 50 con theo Lạc Long Quân xuống biển, ra hải đảo, tìm những vùng đất mới … hình thành ra những cộng đồng người Việt lung linh muôn sắc, rực rỡ ngàn hương trên khắp năm châu.

Chiếc bản lề thì sao? Thân phận những người còn lại trên chiếc bản lề mới thực sự là thê thảm. Họ là những người của chế độ cũ, nhưng vinh hoa phú quý chưa kịp hưởng, mà thành kiến nghi kỵ của chế độ mới thì chồng chất, chất chồng. Đi thì không thể ra đi. Ở lại thì chỉ là những phó thường dân loại hai. Phải gánh chịu học tập cải tạo, phải chỉ định cư trú trong vòng quản chế, làm việc gì cũng vướng mắc … lý lịch. Lăn lóc dưới đáy xã hội. Cực nhục vì miếng cơm manh áo. Chiếc bản lề. Mở ra cũng dập. Khép lại cũng dập.

Ôi, những chiếc bản lề, đáng thương làm sao, và đáng quý làm sao. Nếu không có những chiếc bản lề ấy, làm sao mà cánh cửa khép lại, đưa lịch sử sang trang mới? Cứ chiến tranh Nam-Bắc ròng rã mãi ư? Nếu thế hệ này không làm bản lề, thì thế hệ con cháu họ cũng sẽ phải làm bản lề để chấm dứt cuộc chiến tranh dai dẳng kia đi. Vì có cuộc chiến nào mà không kết thúc? Thôi thì ta làm bản lề thay cho con cháu ta vậy.

Được làm chiếc bản lề cho lịch sử sang trang. Được làm chứng nhân sống nhìn đoàn con Âu Lạc lên rừng, xuống biển. Đó là niềm an ủi nhỏ bé và duy nhất của cả một thế hệ bản lề thấm đẫm nỗi buồn. Rồi cũng đến lúc chiếc bản lề đầy rong rêu, mục rệu với thời gian, sẽ lặng lẽ và âm thầm trở về cùng cát bụi!

Hàn Sĩ Nguyên