BaoBinhDinh>>Văn học nghệ thuật

Lê Văn Hiếu làm mới thơ mình từ “Khi mặt trời chưa mọc”

15:3', 6/5/ 2003 (GMT+7)

Cho đến bây giờ, tôi chưa thể nào quên (và có lẽ không quên được) cái hình ảnh anh nông dân làm thơ Lê Văn Hiếu, cách nay 13 năm – trải tấm ni lông dưới gốc cây xà cừ trong khuôn viên Bảo tàng Quang Trung bày bán thơ mình, tập “Tự tình” đầu tay anh vừa xuất bản.

Lễ hội lớn kỷ niệm 200 năm (1789-1989) chiến thắng Đống Đa lịch sử của vua Quang Trung tấp nập khách thập phương chen chân. Nam thanh nữ tú dập dìu, nói cười vui vẻ, nhưng tuyệt nhiên không ai đoái hoài đến cái “chiếu thơ” của Hiếu. Một vài người ghé vào, cầm tập thơ lật vài trang rồi lại đặt xuống. Chỉ những bạn thơ của Hiếu xúm lại chúc mừng, chia sẻ để nhận được tập thơ do tác giả ký tặng. Tôi nhìn Hiếu mà buồn cho bạn, ngao ngán cho... thơ!

Bẵng đi một thời gian, có dịp lên Nhơn Khánh (An Nhơn), tôi hỏi đường vào nhà thăm Hiếu, sửng sốt hay tin anh đã bán hết nhà cửa, đưa vợ con lên vùng kinh tế mới tỉnh Lâm Đồng khai hoang rồi. Thì ra sau “vụ” in thơ lỗ vốn, anh vay tiền Ngân hàng trồng dâu nuôi tằm, nhưng tằm chết, kén ế, nợ nần chồng chất, anh đành phải giã biệt quê hương ra đi tìm đất sống. Những tưởng Hiếu sẽ “cạch mặt” nàng thơ, chí thú cày cuốc cho vợ con đỡ khổ, nào ngờ vẫn thấy thơ anh đăng báo rải rác đó đây.

Rồi đột nhiên đầu tháng 4 này, tôi nhận được tập thơ mới của Lê Văn Hiếu từ huyện Lâm Hà trên cao nguyên Lang Biang gửi tặng qua đường bưu điện.

Tôi thật mừng là Hiếu không nản chí, trái lại, còn trụ vững, vươn lên và vẫn say mê đắm đuối cùng thơ. “Ta có lúc đã trần vô độ”, “Đời lột da, ta vẫn yêu đời” nên anh khẳng định “Bõ bèn gì những ngày tháng lo toan”. Bởi thế, anh có niềm tin để sống và viết.

40 bài thơ (trùng với tuổi 40 của tác giả) được in trên giấy trắng trong “Khi mặt trời chưa mọc” (NXB Văn hóa Dân tộc, 2002) là một minh chứng cho sự vươn lên của Lê Văn Hiếu. Làm rẫy, trồng mì mà vẫn làm được thơ, in được thơ quả là điều đáng quý. Nhưng quan trọng hơn, thơ Lê Văn Hiếu đã có bước tiến dài về chất, như là anh đã “lột da”. Từ cấu tứ cho đến cách diễn đạt ý thơ, Hiếu đã đổi mới, lung linh huyền ảo hơn. Cái sự dài dòng, thực thà chất phác từ thuở “Tự tình” không còn nữa. Thay vào đó là chất lãng mạn:

Đến như núi cũng phơi trần cái đẹp

Nữa là em cứ nà nõn phơi bày

Núi ngàn năm cứ nhú lên ngực trẻ

Nói lời tình giăng áo mỏng màn mây

(Đà Lạt sương)

là một nét chấm phá:

Mặt sông

Thấp thoáng cây

Xanh gió

Gờn gợn điều gì

Mặt nước rung

(Bên sông)

là lối nói kiệm lời mà vang sâu:

Tiếng mình không hoa không hương

Trở về đượm nhiều hương sắc

Đã có biết bao con người

Thoáng qua rừng rồi biến mất

(Âm vọng rừng)

là lối nói tưng tửng:

Đêm qua con nhớ cậu muốn chết

Cậu về níu rủ dắt con đi

Con-người say rượu-con đã nát

Cậu nhìn con mắt cậu nghĩ gì?

(Rượu hóa vàng)

Lê Văn Hiếu cố tìm một giọng điệu riêng cho thơ mình. Anh nhận ra rằng: bao nhiêu ngôn ngữ miêu tả mọi mặt cuộc sống, người ta đã nói, nên anh gắng tìm một “ngôn ngữ mới”. Anh cố gắng sáng tạo cho mình những điệp ngữ riêng: “Đà Lạt say mỏng mọng đầy quyến rũ”, “Ao ảo người ngỡ thành kỵ sĩ”, “Toang toác một loài ngựa phố”, “Đằm thắm và mềm mềm nữa”, “người đi tinh tỉnh bước”... Trong “Khi mặt trời chưa mọc” có những câu thơ hay, chẳng hạn:

Và anh gầy khi người ta cưới em làm vợ

Chúng ta gầy thương nhau

Sao câu thơ lại gầy và nhớ

Nghe tình gầy và sâu

(Hoa gầy)

Ta nhâm nhi – hắn nhâm nhi

Ta lầm lì uống – hắn lầm lì vơi

(Đối ẩm)

Có những cấu tứ bất ngờ như bài “Lời chim”: “Bên kia gió – vẫn bão/ Bên này nước – vẫn sông/ Bên đó biển – vẫn sóng/ Bên đây hót – vẫn lồng”. Đem cái lồng chật hẹp đối nghịch với thiên nhiên rộng lớn bên cạnh một chữ “vẫn” để nói lên khát vọng tự do.

Nhờ vất vả lăn lộn với cuộc sống, thơ Lê Văn Hiếu có những bước tiến dài từ “Khi mặt trời chưa mọc”. Nó gắn với hiện thực cuộc sống, đa dạng, phong phú và sâu sắc. Cách diễn đạt của nhà thơ cũng ngày càng chắt lọc, kiệm lời mà nhiều ý. Với ý thức “mới rồi, mới nữa”, chắc chắn thơ Lê Văn Hiếu còn hấp dẫn bạn đọc. Chúng ta hy vọng, đón đợi ở một cây bút phải ly hương kiếm tìm cái ăn vẫn đầy tâm huyết với thơ.

. Nguyễn Văn Chương