Hồi còn đi học, Hè nào tôi cùng đi sinh hoạt trong "Ca Ðoàn Hướng Ðạo Tin Lành Việt Nam" ở Sài Gòn . Cứ mỗi lần cắm trại vui chơi ngoài trời, các anh chị trong Ban Huynh Trưởng đều có chương trình tập luyện cho thiếu niên bọn tôi rất nhiều điều bổ ích: Tập múa lửa trại, ca hát, nấu nướng , viết văn, làm thơ . . . Nói chung học ăn, học nói, học gói, học mở đủ hết. Và tôi cũng lõm bõm học làm thơ . . . Thơ của nhóm nhóc con bọn tôi thường na ná tục ngữ, hò vè, ca dao trong các bài học sử ký ở trường. Riêng tôi chịu ảnh hưởng nhiều nhất trong những câu chuyện cổ tích của bà ngoại kể cho bầy cháu nghe vào những đêm trăng hè . Bà tôi kể chuyện đời xưa thường đưa vào vài câu ca dao tục ngữ cuối bài, cốt để tụi cháu dễ nhớ. Chẳng hạn như ngoại kể chuyện Thánh Gióng; Một cậu bé cưỡi ngựa sắt , cầm roi sắt đánh đuổi giăc Ân cứu nước. Dẹp giặc xong, cậu bé bay lên trời, biến mất, chỉ để lại dấu chân ngựa trên đường lên núi Sóc Sơn. Vua nước ta thời ấy đã sắc phong cho người thiếu niên anh hùng kia danh hiệu là Phù Ðổng Thiên Vương. Chấm dứt chuyện kể bà tôi lại ngâm nga mấy câu:
"Tục truyền mồng Tám tháng Tư
Không xem hội Giống cũng hư một đời"
Hoặc :
"Dù ai buôn bán đâu đâu
Mồng Mười tháng Tám chọi trâu nhớ về
Dù ai bận rộn trăm bề
Mồng mười tháng tám nhớ về chọi trâu"
Nghe lâu ngày tôi cũng bày đặt bắt chước làm thơ . đại để :
Mẹ cho hai cắc mỗi ngày Năm xu ăn sáng , chiều xài năm xu
Còn dư bỏ ống từ từ
Cắm trại chẻ ống có dư tiền xài . . .
Tôi đọc cho ngoại nghe, bà khen . Nhưng khi đưa cho chị Huỳnh trong Ban Huynh Trưởng xem thì chị bảo :
- Thơ em làm khá. Vui. Nhưng nhiều con số quá thành khô khan, không có hồn .
Từ đó khi làm thơ, tôi cố tránh những con số. Tuy nhiên tôi vẫn ấm ức. Tại sao những con số lại không có hồn ? Khi vào trung học tôi định tìm những nhà văn bậc thầy hỏi cho ra lẽ mà không gặp. Tôi lén đọc "Tiểu Thuyết Thứ Bảy" của nhóm Tự Lực Văn Ðoàn. ( Lén, vì hồi đó cha tôi cấm tụi con xem tiểu thuyết. Sợ mê rồi bỏ học bài) coi người ta "mần" thơ có những con số trong đó không. Tôi thấy cũng có vậy. Ví như tiểu thuyết thứ Bảy, cũng có số 7. Hay như bài "Nhà Người Làm Than" của Thế Lữ chẳng hạn:
"Rừng một dãy cây chen vạn gốc
Gốc cây rừng một nóc chòi tranh
Trong nhà một ngọn đèn xanh
Dưới đèn mờ vẽ bức tranh ba người
Con thời khóc, vợ thời miệng dỗ
Chồng lui cui đan rổ đựng than . . ."
Ðọc nghe cũng hấp dẫn vậy. khô khan gì đâu? Bắt đầu từ đó hể nghe hay đọc câu thơ nào có CON SỐ là tôi ghi vào sổ hết. Nhiều lắm, đại để :
. . .Trúc xinh trúc mọc đầu đình
Chị Hai xinh chị Hai đứng một mình cũng xinh
. . .Dù đẹp tám vạn ngàn tư
Mà chẳng có nết cũng hư một đời
. . .Giọng con Bảy thanh để Bảy đưa đò
Lên voi, xuống vịnh giọng hò con Bảy thanh
. . . Răng bừa tám cái còn thưa
Lưỡi cày tám tấc đã vừa luống to
. . . Mồng tám tháng tám không mưa
Bỏ cả cày bừa mà lấp lúa đi
. . . Tháng Năm chưa nằm thì sáng
Tháng Mười chưa cười thì tối . . .v . .v . .
Tôi chép cả trăm câu thơ, ca dao, đầy hết quyển sổ, định mùa Phục Sinh năm đó sẽ đưa cho chị Huỳnh tôi xem, để chị không chê thơ tôi làm bằng những con số không hồn nữa. Nhưng chị Huỳnh tôi có còn đâu nữa mà xem! Chị đã bị Việt Minh bắt và giết chết thả xác chị trôi sông ( nghe người lớn nói họ cho mò tôm ) hồi năm 1947, trong lần chị về thăm quê nôi ở Bến Tre. Người ta nghi chị Huỳnh là Việt gian, vì chị là hướng đạo sinh Tin Lành, học trường Tây, có sách Tây và biết nói tiếng Tây... Lúc nghe chị Huỳnh tôi chết, tôi buồn đến bỏ học cả mấy tuần. (Lúc ấy tôi đang học trung học ở Mỹ Tho). Ðêm đêm tôi ra bờ sông Tiền Giang ngồi nhìn qua Bến Tre làm thơ thương nhớ chị Huỳnh tôi. Nhưng trong thơ tôi lại cũng đầy những CON SỐ mà chị Huỳnh tôi thường bảo là nó không có hồn:
. . . Dòng sông chở nặng trăng sao
Lòng em chở vạn nỗi đau chị hiền Ngàn mây chao đảo ngửa nghiêng Muôn dòng lệ thấm oan khiên ngút trời
Chị Huỳnh ơi ! Chị Huỳnh ơi !
Chị ở trên trời có nhớ em không . . .?
(Trích bài: Thương Nhớ Chị Hiền 1950)
Ôi ! Không biết trên Thiên Ðàng chị Huỳnh tôi có bận lòng về NHỮNG CON SỐ KHÔNG HỒN trong thơ tôi không!?
